فیش برداری در تحقیق کتابخانه ای

آموزش استفاده از فیش برداری در تحقیقات کتابخانه ای

فیش fiche واژه‌اى فرانسوى و در زبان فارسى به معناى برگه است. فیش برداری در تحقیق کتابخانه ای به معناى استفاده از برگه هاى یک شکل و یک اندازه اى است که چکیده مطالعات و گزیده تحقیقات در آن یادداشت مى شود. هدف آن است که بتوان به آسانى و در زمانى کوتاه و با اسلوبى خاص ومنظم از آن بهره جست. هدف از فیش‌برداری، یادداشت نمودن چکیده مطالعات و گزیده تحقیقات است تا بتوان به آسانى و در زمانى کوتاه و با اسلوبى خاص و منظم، در پژوهش‌های مختلف از آن استفاده کرد. در فیش بردارى باید از موارد و اطلاعاتى استفاده کرد که قابل استناد و داراى اعتبار باشند و از نوشتن مطالبى که خدشه‌پذیرند و بر پایه محکمى استوار نیستند، خوددارى کرد.

فیش برداری یکی از ابزارهای گردآوری اطلاعات در روش پژوهش است و بویژه در روش تحقیق کیفی و مطالعات کتابخانه‌ای اهمیت بسیار زیادی دارد. همچنین با استفاده از این روش می‌توان پیشینه پژوهش را برای تدوین فصل دوم پایان نامه یا روش فراترکیب و روش فراتحلیل ساماندهی کرد. رشد سریع دانش و پیچیدگی و گستردگی نیازهای اطلاعاتی پژوهشگران و تاثیر متقابل این دو پدیده بر یکدیگر و عدم اطمینان به حافظه برای نگه داری و بازیابی معلومات و تاثیر بسزایی که نوشتن در یادگیری دارد، همگی موجب ارزش و اهمیت «فیش برداری» و «فیش نویسی» شده است.

مشخصات فیش

جنس فیش : چون از یک سو ارتباط و تماس مطالعه کنندگان و پژوهشگران با فیش ها غالبا همیشگی خواهد بود و از سوی دیگر ضخامت فیش ها نباید به گونه ای باشد که حجم زیادی را در بر گیرد، از اینرو جنس فیش ها معمولا از کاغذ ضخیم انتخاب می شود تا دو ویژگی نسبی مقاوم بودن و کم حجم بودن را در بر داشته باشد و در نتیجه از استهلاک برگه ها در مراجعات مکرر جلوگیری شود و قرار دادن آن در برگه دان مخصوص به آسانی صورت پذیرد.

اندازه فیش : اندازه فیش ها معمولا به موضوع تحقیق و نوع کار و سلیقه پژوهشگر بستگی دارد، ولی غالبا از استاندارد های (۷*۱۰) ، (۵، ۱۲، *۵، ۷) ، (۱۵*۱۰) ، (۲۰*۱۲) سانتی متر استفاده می شود که از که از میان آنها اندازه (۱۰*۱۵) سانتی متر رایج تر است.

باید توجه داشته باشیم که اندازه حدود (۳۰*۲۰) سانتی متر معمولا برای پژوهش نامه نویسی و پایان نامه نویسی و تالیف کتاب به کار گرفته می شود. شایان ذکر است که برای تنظیم و طبقه بندی فیش ها و استفاده صحیح و سریع از آنها، اندازه فیش ها باید یکسان باشند و یکی از استاندارد مذکور به ویژه اندازه رایج به کار گرفته می شود.

روش فیش برداری

هنگامی که مبانی نظری مرتبط را گرد آوری می کنید، این احساس را خواهید داشت که با اطلاعات بسیار زیادی روبرو شده اید. بنابراین، باید با شیوه ای نظام مند یادداشت برداری (فیش برداری) کنید. رویکرد قدیمی یادداشت برداری، نوشتن یادداشت بر روی کارت های فیش است. سپس کارت های فیش به شیوه ای مرتب طبقه بندی می شوند که بتوان ارتباط میان آن ها را تشخیص داد و برای رئوس مطالب و گزارش های پژوهشی از آن ها استفاده نمود. این روش هنوز هم بکار می رود گرچه امروزه بیشتر پژوهشگرین از نرم افزار پردازش کلمات یعنی word استفاده می کنند و نسخه های چاپ شده بسیاری از مقالات را بکار می برند. هنگامی که منابع پیدا شدند، بهتر است دو نوع فایل برای فیش ها یا اطلاعات رایانه ای خود تهیه کنید:

  • فایل منابع
  • فایل محتوای مقالات

تمامی اطلاعات کتاب شناسی را حتی اگر قصد استفاده از آن ها را ندارید در فایل منابع ثبت کنید، سپس می توانید آن های را که مورد استفاده نیستند را از آن حذف نمایید. تمامی اطلاعات مربوط به منابع، مانند شماره صفحه یا نام نویسنده دوم را در این فایل بنویسید، زیرا در غیر این صورت بعدا متاسف خواهید شد. بعد ها می توانید منابعی را که نیاز ندارید از آن حذف نمایید. این کار بسیار آسانتر از تلاشی است که بعدا برای یافتن اطلاعات کتاب شناسی باید انجام دهید.

خلاصه و نتیجه‌گیری

پژوهشگر باید تصمیم گیرد چه مطالبی از یک کتاب، مقاله یا رساله و یا سایر منابع را یادداشت کنند. این که مطالب بسیاری یادداشت شود بهتر از آن است که از مطالب بسیار کمی یادداشت برداری شود. گرچه هر دو خطای یادداشت برداری است. به طور کلی فرضیه های آزمون شده، روش اندازه گیری مفاهیم اصلی، یافته های اساسی، طرح اصلی پژوهش، گروه یا نمونه مورد بررسی و ایده های برای پژوهش های آینده را باید یادداشت نمایید. عقل حکم می کند که کتاب شناسی گزارش بررسی شده و منابعی که می توانند به پژوهش اضافه شوند، یادداشت گردند.

فیش برداری یا همان کپی برداری از همه مقاله ها یا گزارش های مرتبط، از اتلاف وقت در یادداشت برداری جلوگیری می کند و تضمین می کند که شما کل گزارش را در اختیار دارید. همچنین می توانید در حاشیه ی نسخه هایی که از مقاله ها برداشته اید، یادداشت بنویسید. پس از گرد آوری تعداد زیادی از منابع و یادداشت ها، باید آن ها را سازماندهی نمایید. برای سازماندهی آن ها طرح های متععدی را امتحان نمایید تا به موردی که بیشترین کمک را در طبقه بندی و گروه بندی مطالب می کند، دست یابید. اینکه از کدام طرح سازماندهی استفاده گردد بستگی به هدف شما از مرور منابع نظری دارد.