تجارت سیار (Mobile commerce) به خرید و فروش محصولات و خدمات از طریق تجهیزات بیسیم مانند تبلت و تلفن هوشمند گفته میشود. این روش زیرمجموعهای از تجارت الکترونیک و شکل گسترشیافته آن است که از طریق اینترنت سیار انجام میگیرد. در این مقاله کوشش شده است تا مفهوم تجارت سیار به عنوان حقیقت عصر اینترنت تشریح شود.
کاربردها و زمینههای استفاده از تجارت سیار
تجارت سیار امکان انجام فعالیتهای تجاری از طریق تلفنهای هوشمند و دیگر ابزارهای همراه را فراهم میکند. این شیوه محدودیتهای زمانی و مکانی مبادلات را کاهش داده و دسترسی مشتریان به خدمات را تسهیل کرده است. کاربردهای آن از جستوجوی اطلاعات تا پرداخت، دریافت خدمات و سرگرمی را دربرمیگیرد.
- جستوجو و دریافت اطلاعات
- خرید و پرداخت سیار
- انتقال پول و خدمات مالی
- خدمات مبتنی بر مکان
- تبلیغات و پیشنهادهای شخصیسازیشده
- خدمات ارتباطی و سرگرمی
گسترش تجارت سیار حاصل تعامل عوامل فناورانه، اقتصادی و اجتماعی است. توسعه اینترنت همراه، فراگیری تلفنهای هوشمند، کاهش هزینه خدمات و نیاز کاربران به دسترسی سریع، زمینه رشد آن را فراهم کردهاند. ازاینرو، تجارت سیار تنها شکل سیار تجارت الکترونیک نیست، بلکه بستری برای ارائه خدمات جدید، جذب مشتریان و توسعه بازاریابی دیجیتال محسوب میشود.
تعریف تجارت سیار
تجارت سیار به انجام فعالیتهای تجاری و اقتصادی از طریق دستگاههای سیار و شبکههای ارتباطی بیسیم گفته میشود. این مفهوم را میتوان شکل توسعهیافته تجارت الکترونیک دانست که محدودیت وابستگی به مکان ثابت را کاهش میدهد. تلفنهای هوشمند و دیگر ابزارهای همراه، بستر اصلی دسترسی کاربران به خدمات تجارت سیار هستند.
تجارت سیار شامل هرگونه مبادله کالا، خدمات، اطلاعات یا ارزش مالی است که از طریق ابزارهای سیار انجام میشود. خرید سیار، بانکداری سیار، پرداخت سیار و خدمات مبتنی بر مکان از مهمترین مصادیق آن هستند.
ویژگی اصلی این شیوه تجارت، امکان دسترسی سریع و آسان به خدمات در زمانها و مکانهای مختلف است. گسترش اینترنت همراه و فناوریهای ارتباطی بیسیم نقش مهمی در توسعه تجارت سیار داشته است. این فناوریها زمینه شکلگیری سامانههای پرداخت سیار و تعامل مستقیمتر میان کسبوکارها و مصرفکنندگان را فراهم کردهاند. موفقیت تجارت سیار نیز به عواملی مانند زیرساخت فنی، امنیت، اعتماد کاربران و حمایت نهادهای مالی و قانونی وابسته است.
مزایای تجارت سیار
از مزایای عمده تجارت سیار میتوان موارد زیر را نام برد:
قابلیت دسترسی بالا: از آنجا که وسایل سیار قابلیت دسترسی بالایی دارند. پس میتوان گفت که در حین سفر و در جاهای دیگر نیز میتوان معاملات تجاری انجام داد.
مکان مرکزی: یعنی اینکه با توجه به قابلیت حمل آسان وسایل سیار، با استفاده از سیستمهای موقعیت یابی جهانی میتوان مکانی را که کاربر در آنجاست شناسایی کرد. از این طریق خدمات بهتری را به او ارائه داد.
راحتی: یعنی اینکه در تجارت سیار افراد از لحاظ زمانی و مکانی محدودیت ندارند و براحتی میتوانند فعالیتهای تجاری انجام دهند که این عامل در نهایت باعث وفاداری آنها خواهد شد.
مشتری پسندسازی: تلفنها و وسایل سیار نسبت به کامپیوترهای شخصی قدرت نفوذ بالاتری دارند. بنابراین ارائه دهندگان تجارت سیار میتوانند به طور خلاقتر عمل کنند و خدمات متناسب با هر یک از مشتریان به آنها ارائه دهند. بنابراین مشتریمحوری بهبود خواهد یافت.
بهبود فرایند تصمیمگیری: جمعآوری اطلاعات یکی از مهمترین پیششرطها برای اتخاذ تصمیم درست است. تکنولوژیهای سیار میتوانند کانالهای مؤثری را برای جمعآوری اطلاعات در اختیار مدیران قرار دهند تا از این طریق اطلاعات مورد نیاز را جمعآوری کنند و تصمیم بهتری اتخاذ کنند. بنابراین میتوان گفت که درتجارت سیار فرایند تصمیمگیری بهتر انجام میگیرد.
هزینه عملیاتی پایین: ارائه خدمات سیار هزینههای عملیاتی را از طریق دستیابی به خدمات بانکی با حداقل دخالت عامل انسانی کاهش میدهد.
افزایش پاسخگویی: در تجارت سیار میزان پاسخگویی به نیازهای کاربران افزایش مییابد. از این طریق میزان رضایتمندی آنها افزایش مییابد. پاسخگویی از ابعاد کیفیت خدمات آنلاین است که تأثیر زیادی را بر رضایتمندی مشتریان دارد. بنابراین این روش دارای مزیت است.
موانع توسعه تجارت سیار
مهمترین موانع را میتوان در ۴ بخش فنی، سازمانی، عملیاتی و مالی طبقهبندی نمود، در این بخش موانع مذکور به تفکیک این بخشها تشریح میشوند:
موانع فنی تجارت سیار
تأمین امنیت شبکه موضوعی است که شدیداً وابسته به سطح فنی شبکه است و علاوه بر این سرعت انتقال اطلاعات و محرمانه بودن اطلاعات شخصی نیز در ارتباط با سطح فنآوری است. عدم تأمین کافی امنیت و سرعت در شبکه منجر به عدم تمایل کاربران به استفاده از این خدمات میشود. از سوی دیگر مدیریت شبکه نیز به علت در اختیار نداشتن دانش فنی کافی فاقد کارایی لازم بوده و مانع توسعه شبکه خواهد شد.
موانع سازمانی تجارت سیار
پیادهسازی شبکههای سیار مستلزم طراحی و پیادهسازی یک ساختار سازمانی جدید است. نبود یک هدف اصلی و چارچوب سازمانی مشخص باعث مشکلات در بخشهای داخلی و خارجی شبکه میگردد. الگوبرداری صرف از مدلهای مربوط به کشورهای دیگر نیز خود یک اشتباه مضاعف است که میتواند منجر به ناسازگاری کل شبکههای تلفن همراه با سیستم اجتماعی گردد.
موانع عملیاتی تجارت سیار
مسئله تأمین امنیت همواره یک دغدغه اصلی در فرآیند عملیاتی شدن خدمات سیار است. ضعف پوشش شبکه تلفنهای همراه،محدودیتهای فیزیکی و فنی گوشیهای تلفن همراه نیز یک عامل درونی برای عدم رشد سریع شبکه میباشد. علاوه بر موارد مذکور پایین بودن سطح دانش فنی کارکنان نیز میتواند به صورت یک عامل محدودکننده در آید.
موانع مالی تجارت سیار
هر چند ارائه خدمات از طریق شبکه سیار، هزینه تبادلات بانکی را به شدت کاهش میدهد، لیکن هزینه اولیه که شامل خرید تجهیزات، آموزش فنی و بازاریابی میباشد، به بانک تحمیل میشود. از سوی دیگر هزینه ارتباط تلفن همراه طی دریافت خدمات بانکداری الکترونیک به عنوان یک هزینه اضافی برای مشتری به وجود میآید که در تحلیلهای هزینه فایده وی به عنوان یک عامل محدود کننده عمل خواهد کرد.
پرسشنامه تجارت سیار
پرسشنامه تجارت سیار ابزاری برای سنجش نگرش، ادراک و رفتار کاربران در زمینه استفاده از خدمات تجاری مبتنی بر ابزارهای همراه است. این ابزار میتواند میزان پذیرش و تمایل افراد به استفاده از خرید، پرداخت و سایر خدمات سیار را ارزیابی کند. گویههای پرسشنامه معمولاً براساس طیف لیکرت طراحی و سنجیده میشوند.
ابعادی مانند سودمندی ادراکشده، سهولت استفاده، اعتماد، امنیت و قصد استفاده از مهمترین مؤلفههای مورد بررسی هستند. تحلیل نتایج این پرسشنامه به شناسایی عوامل مؤثر بر پذیرش و استفاده از تجارت سیار کمک میکند. یافتههای حاصل نیز میتواند مبنایی برای بهبود خدمات سیار و تدوین راهبردهای بازاریابی دیجیتال باشد.
سخن پایانی
تجارت سیار یکی از دستاوردهای مهم توسعه فناوریهای دیجیتال و گسترش تجارت الکترونیک است که امکان انجام مبادلات تجاری را در هر زمان و مکان فراهم میکند. فراگیری تلفنهای هوشمند، توسعه اینترنت همراه و پیشرفت سامانههای پرداخت، زمینه رشد سریع این شیوه تجارت را فراهم کردهاند. کسبوکارها نیز با استفاده از تجارت سیار میتوانند خدمات خود را آسانتر و سریعتر در اختیار مشتریان قرار دهند و تجربه خرید را شخصیسازی کنند. بااینحال، امنیت تراکنشها، حفظ حریم خصوصی، اعتماد کاربران و کیفیت زیرساختهای ارتباطی همچنان از چالشهای مهم این حوزه هستند. بنابراین، موفقیت در تجارت سیار نیازمند توجه همزمان به فناوری، نیازهای مشتریان و الزامات امنیتی و قانونی است.
منبع: چافی، دیو؛ الیس-چادویک، فیونا؛ و عابد، مجد. کتاب بازاریابی دیجیتال. پیرسون.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
