شبکههای اجتماعی (Social Network) یک ساختار اجتماعمحور شامل گروهی از افراد و سازمانها است که در بستر رسانههای اجتماعی باهم تعامل دارند. این الگوی ارتباطی ممکن است در میان گروهی از اشخاص حقیقی یا حقوقی شکل بگیرد. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله «شبکههای اجتماعی» تعریف و مفهومسازی خواهد شد.
تعریف شبکههای اجتماعی
شبکه اجتماعی یک فناوری تعاملی است که به افراد مختلف اجازه میدهد تا حرفها، فکرها، ایدهها و اطلاعات خود را از طریق زیرساختهای ارتباطی و مجازی مثل اینترنت به اشتراک بگذارند.
اکنون بیشتر شبکههای اجتماعی بر بستر اینترنت کار میکنند، بنابراین تعریف سادهتر آن عبارت است از: ابزاری که به کاربران بر بستر اینترنت، امکان ارتباط میدهد. این ارتباط میتواند شامل ارسال متن، فایل، ویدئو و عکس باشد. کاربران از طریق کامپیوتر شخصی، تبلت و موبایل میتوانند به شبکههای اجتماعی دسترسی داشته باشند.
شبکههای اجتماعی به مجموعههایی از افراد گفته میشود که به صورت گروهی با یک دیگر ارتباط داشته و مواردی مانند اطلاعات، نیازمندی ها، فعالیت هاو افکار خود را به اشتراک میگذارند. استفاده از این شبکهها در مدیریت بویژه مدیریت بازاریابی بسیار اهمیت دارد. ارتباط دوسویه و بازاریابی دهانبهدهان مهمترین ویژگی این شبکهها برای سازمانها هستند.
تفاوت شبکههای اجتماعی و رسانه اجتماعی
برای درک تفاوت این دو مفهوم باید واژه «اجتماعی» را آنها حذف کنیم. در این صورت تنها رسانه (media) و شبکه (network) باقی میماند و این دو واژه کلید درک تمایز و تفاوت آنها است. رسانهها مسئول پخش پیام به تودهها هستند در حالی که شبکهها مسئول تعامل با مردم هستند.
شبکه اجتماعی بهصورت زیر قابل تعریف است:
شبکه اجتماعی یا سوشال نتورک (Social network) ساختاری اجتماعی است که از گروههایی (عموماً فردی یا سازمانی) تشکیل شدهاست که توسط یک یا چند نوع خاص از وابستگی مانند ایدهها و تبادلات مالی، دوستان، خویشاوندان، لینکهای وب، و سرایت بیماریها (اپیدمولوژی) به هم وصل هستند.
رسانه اجتماعی بهصورت زیر قابل تعریف است:
رسانههای اجتماعی (به انگلیسی: Social media) اصطلاح استفاده از فناوریهای مبتنی بر وب، تلفن همراه و ارتباطاتی که به گفتگو تعامل داده میشود گفته میشود. رسانههای اجتماعی برنامههای کاربردی مبتنی بر اینترنت است
بنابراین رسانههای اجتماعی مفهوم گستردهتری دارند و شبکههای اجتماعی یکی از انواع رسانههای اجتماعی محسوب میشوند. رسانههای اجتماعی بر تولید، انتشار و اشتراکگذاری محتوا میان کاربران تمرکز دارند. شبکههای اجتماعی بیشتر بر ایجاد و گسترش روابط و ارتباطات میان افراد و گروهها متمرکز هستند.
اهمیت شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی شیوه ارتباط میان افراد، سازمانها و مشتریان را دگرگون کردهاند. این شبکهها امکان ارتباط مستقیم، سریع و دوسویه را فراهم میکنند. برای کسبوکارها نیز به بستری مهم برای شناخت مخاطبان و توسعه روابط با مشتریان تبدیل شدهاند.
مهمترین دلایل اهمیت شبکههای اجتماعی عبارتند از:
- گسترش ارتباط با مخاطبان
- افزایش تعامل با مشتریان
- تقویت آگاهی از برند
- شناخت نیازها و دیدگاههای مشتری
- انتشار سریع اطلاعات و محتوا
- ایجاد و توسعه جوامع آنلاین
اهمیت شبکههای اجتماعی تنها به تعداد کاربران آنها محدود نمیشود. ارزش اصلی آنها در شبکه ارتباطات و تعاملات میان کاربران نهفته است. هر ارتباط، نظر یا اشتراکگذاری میتواند پیام یک سازمان را در میان گروه بزرگتری از مخاطبان گسترش دهد.
مزایا و معایب شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی میتوانند آثار مثبت و منفی متعددی برای افراد و کسبوکارها داشته باشند. میزان این تأثیر به شیوه استفاده، نوع محتوا و نحوه تعامل کاربران بستگی دارد. مزایای شبکههای اجتماعی عبارتند از:
- ارتباط سریع و گسترده
- تعامل مستقیم با مشتریان
- افزایش آگاهی از برند
- ایجاد روابط جدید
- شناخت دیدگاه مشتریان
شبکههای اجتماعی ارتباط با دوستان، مشتریان و افراد دارای علایق مشترک را آسان میکنند. برای کسبوکارها نیز فرصتی برای معرفی برند، جذب مخاطب و تقویت روابط با مشتریان فراهم میشود. دریافت بازخورد مستقیم کاربران نیز به شناخت بهتر نیازها و انتظارات بازار کمک میکند.
معایب شبکههای اجتماعی عبارتند از:
- انتشار اطلاعات نادرست
- گسترش سریع شایعات
- بازخوردهای منفی
- آسیب به اعتبار برند
- دشواری کنترل محتوا
سرعت بالای انتشار اطلاعات میتواند به یکی از نقاط ضعف شبکهها تبدیل شود. اطلاعات نادرست و شایعات ممکن است بهسرعت میان کاربران گسترش یابند. امنیت شبکهها و رسانههای اجتماعی در رفع این مشکلات و نگرانیهای کاربران و مشتریان بسیار مهم است.
بازاریابی شبکههای اجتماعی
بازاریابی شبکههای اجتماعی (Social Network Marketing) به استفاده هدفمند از رسانههای دیجیتال برای معرفی برند، ارتباط با مخاطبان و جذب مشتری اشاره دارد. در این شیوه، روابط میان کاربران و قابلیت انتشار سریع محتوا اهمیت زیادی دارد. کسبوکارها میتوانند از این شبکهها برای تعامل مستقیم با مشتری، دریافت بازخورد و ایجاد جامعهای پیرامون برند استفاده کنند.
مهمترین فعالیتهای این شیوه عبارتند از:
- تولید و انتشار محتوا
- تعامل با کاربران
- تبلیغات هدفمند
- معرفی محصولات و خدمات
- ایجاد جامعه پیرامون برند
- سنجش واکنش مخاطبان
این شیوه خود بخشی از بازاریابی رسانههای اجتماعی است. تمرکز آن بیشتر بر ارتباطات و تعاملات شکلگرفته در شبکه کاربران قرار دارد. ارزش این شیوه زمانی افزایش مییابد که کاربران علاوه بر دریافت پیام، با برند و یکدیگر تعامل داشته باشند و محتوا را در شبکه ارتباطی خود گسترش دهند.
سخن پایانی
شبکههای اجتماعی به بخش مهمی از محیط بازاریابی دیجیتال تبدیل شدهاند. این شبکهها فاصله میان سازمان و مشتری را کاهش داده و ارتباطات بازاریابی را از حالت یکسویه به تعامل دوسویه و شبکهای سوق دادهاند. با این حال، حضور در شبکههای اجتماعی بهتنهایی موفقیت ایجاد نمیکند و اثربخشی آن به شناخت مخاطب، محتوای مناسب و مدیریت مستمر تعاملات وابسته است. ه بیان دیگر، در سادهترین شکل، یک شبکه اجتماعی نگاشتی از تمام یالهای مربوط، میان رأسهای مورد مطالعه است. رأسها، بازیگران فردی درون شبکهها و یالها، روابط میان این بازیگران هستند.
پرسشنامه بازاریابی شبکههای اجتماعی
منبع: چافی، دیو؛ الیس-چادویک، فیونا؛ و عابد، مجد. کتاب بازاریابی دیجیتال. پیرسون.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
