ایزو ۹۰۰۰ (ISO 9000) مجموعهای از مفاهیم، اصول و اصطلاحات بنیادین مدیریت کیفیت است که مبانی لازم برای درک و استقرار سیستمهای مدیریت کیفیت را فراهم میکند.
شناخت این استاندارد برای سازمانهایی که به دنبال بهبود کیفیت محصولات و خدمات خود هستند، اهمیت فراوانی دارد. نظر به اهمیت موضوع، در این مقاله «ایزو ۹۰۰۰» براساس اصول سازمان بینالمللی استانداردسازی مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف ایزو ۹۰۰۰
ایزو ۹۰۰۰ یکی از شناختهشدهترین استانداردهای بینالمللی در حوزه مدیریت کیفیت است که توسط سازمان بینالمللی استانداردسازی تدوین شده است. برخلاف تصور رایج، این استاندارد الزامات اجرایی برای اخذ گواهینامه را ارائه نمیکند، بلکه مجموعهای از اصول، تعاریف و واژگان تخصصی مرتبط با مدیریت کیفیت را در اختیار سازمانها قرار میدهد. به همین دلیل، ایزو ۹۰۰۰ بهعنوان مبنای نظری خانواده استانداردهای مدیریت کیفیت شناخته میشود.
هدف اصلی این استاندارد ایجاد زبان مشترک میان سازمانها، مشاوران، ممیزان و نهادهای گواهیدهنده است. مفاهیمی مانند کیفیت، فرایند، مشتری، ریسک، بهبود مستمر، شایستگی و اثربخشی در این استاندارد تعریف شدهاند. وجود این تعاریف مشترک موجب میشود برداشتهای متفاوت از مفاهیم مدیریتی کاهش یافته و ارتباطات حرفهای با دقت بیشتری انجام شود.
ایزو ۹۰۰۰ همچنین هفت اصل مدیریت کیفیت را معرفی میکند که شامل تمرکز بر مشتری، رهبری، مشارکت کارکنان، رویکرد فرایندی، بهبود مستمر، تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و مدیریت روابط است. این اصول زیربنای استانداردهای خانواده مدیریت کیفیت به شمار میروند و نقش مهمی در ارتقای عملکرد سازمانها ایفا میکنند.
شیوه دریافت ایزو ۹۰۰۰
ایزو ۹۰۰۰ بهتنهایی یک استاندارد قابل صدور گواهینامه محسوب نمیشود و سازمانها معمولاً برای دریافت گواهینامه به سراغ ایزو ۹۰۰۱ میروند. با این حال آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات مطرحشده در این استاندارد برای استقرار موفق سیستم مدیریت کیفیت ضروری است. مطالعه و بهکارگیری اصول آن، نخستین گام در مسیر استقرار نظام کیفیت محسوب میشود.
- مطالعه مفاهیم و اصطلاحات مدیریت کیفیت
- آشنایی با اصول هفتگانه مدیریت کیفیت
- تعیین رویکرد فرایندی در سازمان
- شناسایی ذینفعان و مشتریان
- آموزش مدیران و کارکنان
- استقرار الزامات ایزو ۹۰۰۱
- انجام ممیزی داخلی
- مراجعه به مرجع صدور گواهینامه برای ایزو ۹۰۰۱
در عمل، سازمانها از ایزو ۹۰۰۰ بهعنوان سند مرجع مفهومی استفاده میکنند. این استاندارد درک صحیحی از مفاهیم مدیریت کیفیت ایجاد میکند و زمینه اجرای مؤثر الزامات ایزو ۹۰۰۱ را فراهم میسازد. بنابراین نقش آن بیشتر آموزشی و راهنما محور است تا گواهیمحور.
مزایای ایزو ۹۰۰۰
ایزو ۹۰۰۰ با ارائه تعاریف و اصول بنیادین، درک مشترکی از مدیریت کیفیت در سازمان ایجاد میکند. این استاندارد موجب میشود فرایند استقرار نظام کیفیت با شفافیت بیشتری انجام شود. همچنین زمینه بهبود ارتباطات میان واحدهای مختلف سازمان را فراهم میآورد.
- ایجاد زبان مشترک در حوزه کیفیت
- افزایش درک مفاهیم مدیریت کیفیت
- تسهیل استقرار سیستم مدیریت کیفیت
- پشتیبانی از اجرای ایزو ۹۰۰۱
- بهبود هماهنگی سازمانی
- تقویت رویکرد فرایندی
- ارتقای فرهنگ کیفیت
- حمایت از بهبود مستمر
علاوه بر این، بهرهگیری از اصول مطرحشده در این استاندارد میتواند به ارتقای عملکرد مدیریتی منجر شود. سازمانها با تکیه بر این چارچوب مفهومی قادر خواهند بود تصمیمهای مؤثرتری اتخاذ کنند. در نتیجه، زمینه برای توسعه پایدار و افزایش رضایت مشتریان فراهم میشود.
ارتباط با سایر انواع ایزو
ایزو ۹۰۰۰ بخشی از خانواده استانداردهای مدیریت کیفیت است و ارتباط مستقیمی با ایزو ۹۰۰۱ و ایزو ۹۰۰۴ دارد. در حالی که ایزو ۹۰۰۰ به مفاهیم و واژگان میپردازد، ایزو ۹۰۰۱ الزامات اجرایی سیستم مدیریت کیفیت را مشخص میکند و ایزو ۹۰۰۴ راهنماییهایی برای دستیابی به موفقیت پایدار ارائه میدهد.
این استاندارد همچنین با بسیاری از سیستمهای مدیریتی نوین ارتباط دارد. استانداردهایی مانند ایزو ۱۴۰۰۱ در مدیریت محیط زیست، ایزو ۴۵۰۰۱ در ایمنی و بهداشت شغلی و ایزو ۲۷۰۰۱ در امنیت اطلاعات، همگی از ساختار مدیریتی مشابهی بهره میبرند. به همین دلیل مفاهیم مطرحشده در ایزو ۹۰۰۰ درک و استقرار این استانداردها را نیز تسهیل میکند.
علاوه بر این، اصول مدیریت کیفیت معرفیشده در ایزو ۹۰۰۰ در استانداردهای تخصصی متعددی نظیر ایزو ۲۲۰۰۰، ایزو ۱۳۴۸۵، ایزو ۱۰۰۰۲ و ایزو ۵۰۰۰۱ نیز قابل مشاهده است. از این منظر، ایزو ۹۰۰۰ را میتوان یکی از بنیادیترین اسناد مرجع در حوزه سیستمهای مدیریت دانست که نقش زیربنایی در توسعه سایر استانداردهای مدیریتی ایفا میکند.
سخن پایانی
ایزو ۹۰۰۰ سنگبنای خانواده استانداردهای مدیریت کیفیت به شمار میرود و چارچوبی جامع برای تعریف مفاهیم، اصطلاحات و اصول بنیادین کیفیت ارائه میکند. این استاندارد اگرچه بهتنهایی منجر به دریافت گواهینامه نمیشود، اما نقش بسیار مهمی در درک صحیح الزامات سیستمهای مدیریت کیفیت دارد. سازمانهایی که قصد استقرار یا توسعه نظام کیفیت را دارند، میتوانند با بهرهگیری از مفاهیم و اصول مطرحشده در این استاندارد، زمینه موفقیت بیشتری برای اجرای سایر استانداردهای خانواده کیفیت فراهم کنند. از این رو، ایزو ۹۰۰۰ را میتوان نقطه آغاز فهم علمی و کاربردی مدیریت کیفیت در سازمانهای امروزی دانست.
منبع: کوهل، هرفرید. استانداردهای سیستمهای مدیریتی. نیویورک: اشپرینگر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
