مالتی گراندد تئوری (Multi-Grounded Theory) رویکردی توسعهیافته در نظریه داده بنیاد است که با بهرهگیری همزمان از دادههای میدانی و چارچوبهای نظری موجود به ساخت یا بسط نظریه میپردازد. این رهیافت در روش پژوهش مدیریت اهمیت دارد زیرا امکان تلفیق نظاممند دانش پیشین با دادههای تجربی را فراهم کرده و از گسست میان نظریهپردازی اکتشافی و ادبیات علمی جلوگیری میکند. در این مقاله مبانی مالتی گراندد تئوری، مراحل اجرا، تفاوت آن با رهیافت کلاسیک و کاربردهای آن در پژوهشهای مدیریتی بررسی خواهد شد.
تاریخچه مالتی گراندد تئوری
چارچوب مالتی گراندد تئوری نخستین بار توسط گلدکول و کرانهلم (Goldkuhl & Cronholm) به سال ۲۰۰۲ در حوزه سامانههای اطلاعاتی صورتبندی شد. هدف آنها بازاندیشی در برخی مبانی نظریه داده بنیاد و افزودن لایهای نظاممند از «گراندینگ نظری» در کنار «گراندینگ تجربی» بود.
در رهیافت دادهبنیاد کلاسیک، بهویژه در دیدگاه بارنی گلیزر (Barney Glaser)، تأکید اصلی بر برآمدن نظریه از داده و پرهیز از اتکا به نظریههای پیشین است. مالتی گراندد تئوری در واکنش به این رویکرد، پیشنهاد میکند که نظریه باید هم در دادههای تجربی ریشه داشته باشد و هم در چارچوبهای نظری موجود مورد مقایسه، نقد و بازسازی قرار گیرد.
از این رو، این رهیافت نه صرفا تأیید تجربی نظریههای موجود است و نه قیاس صرف؛ بلکه کوششی برای ایجاد تعامل انتقادی میان داده و نظریه است تا توسعه نظریه با اتکای همزمان به استقرا و تحلیل نظری صورت گیرد.
تعریف مالتی گراندد تئوری
نظریه دادهبنیاد چندگانه (مالتی گراندد تئوری) یک روش پژوهش است که هم از منظر تجربی و هم از سایر مناظر مبتنی بر زمینه مورد مطالعه است. گراندد تئوری رویکردی است که از منظر تجربی براساس زمینه مورد مطالعه، صورت میگیرد. اما در مالتی گراندد از سه منظر استفاده میشود:
- نظریهپردازی
- تجربه
- سازوکارهای شناخت از زمینه مورد مطالعه
هدف از این چارچوب به چالش کشیدن برخی بنیادهای گراندد تئوری است. نظریه دادهبنیاد چندگانه هم بر پایه گراندد تئوری بنا نهاده شده و هم عکس العملی در مقابل آن به حساب میآید. مالتی گراندد تئوری را میتوان یک رویکرد توسعهیافته جایگزین برای آنالیز دادهها و توسعه تئوری توصیف کرد. این روش تنها از صحهگذاری تجربی استفاده نمیکند. بلکه به ورای قیاس خالص میرود و گراندینگ نظری را به گراندینگ تجربی اضافه میکند.
چارچوب مالتی گراندد تئوری
با توجه به بحثهای پیرامون نظریهپردازی دادهبنیاد یک رویکرد جایگزین پیشنهاد میشود. مالتی گرانند تئوری با حالت دیالکتیک از نظریه دادهبنیاد است و با تلاش برای یکپارچه کردن نظرات مخالف و اجتناب از ضعفها ایجاد گردید. گراندد تئوری معتقد به آنالیز کاملا تجربی است.
شعار گراندد تئوری این است: با داده تجربی شروع کنید و سپس خلاصه و طبقهبندی کنید. گراندد تئوری بر خلاف شیوه قیاسی نظریه محور کاملا استقرایی است. انتقاد اصلی گلیسر بر روش اشتراوس و کوربین را میتوان بیانیهای در مورد خروج آنها از روش کاملا استقرایی دانست.
چارچوب کلی مالتی گراندد تئوری
رویکرد مالتی گراندد تئوری سعی در ترکیب جنبه خاصی از استقرا و قیاس برای طراحی مدل پارادایمی دارد. یعنی با روح دیالکتیکی سعی در اجتناب از ضعفها و یکپارچه کردن نقاط قوت در رویکرد دارد. قسمت عمده گراندد تئوری در رویکرد نظریه دادهبنیاد چندگانه هم وجود دارد.
در واقع میتوان نظریه دادهبنیاد چندگانه را یک بسط یا اصلاحیه برای گراندد تئوری دانست. اشتراوس و کوربین گامهای عمدهای برای دور شدن از رویکرد صرفاً استقرایی برداشتند. نظریه دادهبنیاد چندگانه سعی در ادامه این راه دارد. این به معنای رد آنالیز استقرایی دادهها آنگونه که در فرآیند کدگذاری گراندد تئوری انجام میشود، نیست.
گامهای اجرای مالتی گراندد تئوری
چارچوب اجرای مالتی گراندد تئوری روشن و مدون است و بر سه نوع گراندینگ استوار است:
- گراندینگ تجربی
- گراندینگ نظری
- و گراندینگ درونی
که توسط گلدکول و کرانهلم صورتبندی شد.
ابزار گردآوری داده در این روش عمدتا دادههای کیفی مانند مصاحبه، مشاهده و اسناد است (گراندینگ تجربی)، اما همزمان باید ادبیات نظری مرتبط بهصورت نظاممند تحلیل شود تا امکان مقایسه و نقد نظری فراهم گردد (گراندینگ نظری)، بنابراین انجام هر دو بخش رویکردی صحیح و منطبق با منطق روش است.
پژوهشگر از یک مسئله روشن آغاز میکند، دادههای میدانی را با منطق نظریه داده بنیاد تحلیل میکند، سپس نظریه برآمده را با چارچوبهای موجود مقایسه و پالایش مینماید و در نهایت انسجام درونی آن را میآزماید.
جامعه آماری در بخش تجربی همان میدان مطالعه منتخب است و نمونهگیری معمولا هدفمند و نظری انجام میشود، در حالی که در بخش نظری، منابع علمی مرتبط جامعه تحلیلی را تشکیل میدهند. برای استناد، آثار اصلی گلدکول و کرونهلم مرجع مستقیم این رهیافت هستند و در کنار آن میتوان به مبانی نظریه داده بنیاد گلیزر و اشتراوس نیز ارجاع داد.
دانلود متن کامل مقاله فارسی نظریه دادهبنیاد چندگانه به صورت فایل ورد
دقت کنید این مقاله به زبان فارسی نوشته شده است و ترجمه مقاله گلدکول و کرانهلم نیست.
سخن پایانی
مالتی گراندد تئوری کوششی است برای ایجاد تعادل میان پدیدارشوندگی دادهها و بهرهگیری آگاهانه از دانش نظری موجود. این رهیافت به پژوهشگر اجازه میدهد ضمن وفاداری به دادههای میدانی، از ظرفیت تبیینی نظریههای پیشین نیز برای غنا و انسجام نظریه نوپدید استفاده کند. با این حال، موفقیت آن وابسته به پرهیز از تحمیل پیشفرضها و حفظ انعطاف تحلیلی در فرایند نظریهپردازی است. در نهایت، مالتی گراندد تئوری زمانی ارزشمند خواهد بود که به تولید نظریهای اصیل، منسجم و کاربردپذیر در حل مسائل مدیریتی بینجامد.
فهرست منابع
فاقعی، مریم؛ صفری، حسین. (۱۳۹۵). معرفی رویکرد مالتی گراندد تئوری. کنفرانس سالانه رویکردهای نوین پژوهشی در علوم انسانی، تهران.
Goldkuhl, G., & Cronholm, S. (2010). Adding theoretical grounding to grounded theory: Toward multi-grounded theory. International journal of qualitative methods, 9(2), 187-205.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
