روایی یگانه-دوگانه (HTMT)

شاخص روایی یگانه-دوگانه (HTMT) روشی برای سنجش میزان روایی واگرا یا افتراق میان گویه‌های تشکیل‌دهنده هر یک از سازه‌های مدل است. این شاخص توان تشخیص بالاتری در شناسایی مشکلات روایی واگرا دارد و دقت اعتبارسنجی مدل‌های مفهومی را افزایش می‌دهد. در این مقاله، مفهوم HTMT، آستانه‌های پذیرفته‌شده، شیوه محاسبه و نحوه تفسیر آن در پژوهش‌های مدیریتی و علوم اجتماعی بررسی خواهد شد.

تعریف روایی یگانه-دوگانه (HTMT)

روایی یگانه–دوگانه (HTMT: Heterotrait–Monotrait Ratio) شاخصی نوین در مدل‌یابی معادلات ساختاری است که میزان تمایز بین سازه‌ها را با مقایسه همبستگی‌های درون‌سازه‌ای و بین‌سازه‌ای ارزیابی می‌کند.

هنسلر و همکاران (۲۰۱۵) شاخص جدیدی به نام Heterotrait-Monotrait Ratio یا HTMT برای ارزیابی روایی واگرا ارائه کرده‌اند. اکنون این روش جایگزین روش قدیمی فورنل-لارکر گردید و در خروجی نرم‌افزار حداقل مربعات جزئی قابل مشاهده است.

این شاخص در کانون تحلیل آماری پارس مدیر با عنوان نسبت روایی یگانه-دوگانه ترجمه شده است.. امکان محاسبه این معیار در نرم‌افزار Smart PLS 3 وجود دارد اما استفاده از روایی واگرا در همه روش‌های رگرسیونی و مدل معادلات ساختاری کاربرد دارد. در این نوشتار قصد داریم تا روش محاسبه این شاخص را در نرم‌افزار اکسل و به صورت دستی آموزش دهیم.

فرمول محاسبه شاخص HTMT

برای محاسبه شاخص HTMT از فرمول زیر استفاده می‌شود:

اگرچه فرمول پیچیده به نظر می‌رسد اما من اینجا هستم تا این فرمول را برای شما ساده کنم. این فرمول از سه قسمت تشکیل شده است.

• میانگین همبستگی سوالات دو متغیر باهم (A)
• میانگین همبستگی سوالات متغیر اول (B)
• میانگین همبستگی سوالات متغیر دوم (C)

بنابراین کافی است B را در C ضرب کنید. از عدد حاصل جذر بگیرید. سپس A را بر این عدد تقسیم کنید.

مثال عددی محاسبه HTMT

فرض کنید رابطه دو متغیر اعتماد و رضایت را با یک پرسشنامه بررسی می‌کنید. اعتماد دارای ۵ سوال و رضایت دارای ۳ سوال است. ضریب همبستگی سوالات این دو متغیر را محاسبه کنید.

این شکل را با شکل بالای صفحه و فرمول نوشته شده مقایسه کنید. بسیار ساده تر از آن چیزی بود که فکر میکردید.

میانگین مقادیر مثلث اول یا همبستگی سوالات متغیر اول (B) = 0/690

میانگین مقادیر مثلث اول یا همبستگی سوالات متغیر دوم (C) = 0/420

مجذور حاصلضرب میانگین دو مثلث  = ۰/۵۳۸

میانگین مقادیر مربع آبی رنگ یعنی میانگین همبستگی سوالات دو متغیر باهم (A) = 0/388

مقدار HTMT روایی واگرا = ۰/۷۲۰

در نرم‌افزار PLS برای محاسبه شاخص HTMT کافیست رویه بوت‌استراپینگ کامل را اجرا کنید. حد مجاز معیار HTMT میزان ۰/۸۵ تا ۰/۹ می‌باشد. اگر مقادیر این معیار کمتر از ۰/۹ باشد روایی واگرا قابل قبول است.

سخن پایانی

در جمع‌بندی می‌توان گفت شاخص HTMT به‌عنوان یکی از دقیق‌ترین معیارهای ارزیابی روایی واگرا، نقش مهمی در اعتبارسنجی سازه‌ها و اطمینان از تمایز مفهومی آن‌ها ایفا می‌کند. استفاده از این شاخص به پژوهشگران کمک می‌کند تا با دقت بیشتری هم‌پوشانی ناخواسته بین سازه‌ها را شناسایی کرده و از استحکام مدل مفهومی خود اطمینان حاصل کنند. در نهایت، به‌کارگیری صحیح HTMT موجب افزایش اعتبار نتایج و ارتقای کیفیت پژوهش‌ها، به‌ویژه در مطالعات مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری، خواهد شد.

منبع: حبیبی، آرش. کتاب حداقل مربعات جزئی. تهران: نارون‌دانش.