الگوی کسبوکار (Business model) طرح فراگیری است که روش دستیابی به موفقیت را برای یک شرکت به صورت فرایندی ترسیم میکند. چنین الگویی فرایندهای دستیابی به بازار هدف را ساده و اثربخش میکند بنابراین نقش مهمی در موفقیت کسبوکار ایفا میکند. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله به تشریح الگوی کسبوکار پرداخته شده است.
تعریف الگوی کسبوکار
الگوی کسبوکار، ابزاری مفهومی است که از مجموعهای از عناصر و روابط میان آنها تشکیل شده و منطق درآمدزایی یک شرکت را بیان میکند. این مدل توصیفی است از ارزش ارائه شده یک سازمان به یک یا چند بخش از مشتریان، معماری سازمان و شرکای آن برای خلق، بازاریابی و انتقال ارزش، و سرمایه مربوط برای ایجاد جریانهای درآمدی سودده و پایدار است.
یک مدل کسبوکار عبارت است از: معماری محصول، خدمت و جریانهای اطلاعاتی که به شرح نقش آفرینان کسبوکارهای مختلف و نقشهای آنها، منافع بالقوه برای نقشآفرینان کسبوکارهای مختلف و منابع درآمدی میپردازد.
آلکساندر استروالدر
الگو در معماری مفهومی است که زیربنای ایدههای طراحی را تشکیل میدهد و میتواند به عنوان نمونه اولیه مورد استفاده مجدد قرار بگیرد. در ادامه مدلهای کسبوکار با ویژگیهای مشابه، ترکیبات مشابه از یک اجزای سازنده یا رفتارهای مشابه شرح داده میشوند. این شباهتها الگوهای مدل کسبوکار نامیده میشوند. الگوها به درک مدلهای کسبوکار یاری رسانده و در کار با مدلهای کسبوکار الهام بخش خواهند بود.
اجزای الگوی کسبوکار
الگوی کسبوکار را میتوان از منظر جریانهایی بررسی کرد که چگونگی خلق، انتقال و کسب ارزش را در سازمان نشان میدهند. در این رویکرد، سه جریان مهم قابل بررسی است:
- جریان ارزش (Value Stream)
- جریان درآمدی (Revenue Stream)
- جریان لجستیکی (Logistics Stream)
جریان ارزش چگونگی ایجاد و ارائه ارزش برای مشتریان، شرکای تجاری و سایر بازیگران کسبوکار را نشان میدهد. جریان درآمدی سازوکارهایی را مشخص میکند که کسبوکار از طریق آنها ارزش ایجادشده را به درآمد تبدیل میکند. در نهایت جریان لجستیکی، جریان کالا، منابع و فعالیتهای زنجیره تأمین موردنیاز برای ارائه ارزش به مشتری را دربرمیگیرد.
بوم الگوی کسبوکار
بوم الگوی کسبوکار (Business Model Canvas) ابزاری بصری برای طراحی، توصیف و تحلیل منطق کسبوکار است که اجزای اصلی فعالیت سازمان را در قالب یک چارچوب منسجم نمایش میدهد. این ابزار با رویکرد استروالدر و پیگنیور شناخته میشود و امکان مشاهده ارتباط میان عناصر مختلف کسبوکار را در یک نمای کلی فراهم میکند.
بااینحال، مدل کسبوکار و بوم الگوی کسبوکار دو مفهوم یکسان نیستند. الگوی کسبوکار بیانگر منطق واقعی سازمان برای خلق، ارائه و کسب ارزش است؛ درحالیکه بوم، ابزاری برای نمایش و تحلیل این منطق محسوب میشود. به بیان ساده، هر سازمان دارای یک الگوی کسبوکار است، اما برای توصیف و طراحی آن میتواند از بوم یا چارچوبهای دیگری استفاده کند.
بنابراین، بوم را نباید خودِ الگوی کسبوکار دانست. الگوی کسبوکار موضوع تحلیل است و بوم الگوی کسبوکار ابزار تحلیل و بازنمایی آن است. این تمایز بهویژه در پژوهشهای دانشگاهی اهمیت دارد، زیرا مفهوم Business Model دامنه نظری گستردهتری از Business Model Canvas دارد.
تفاوت الگو و طرح کسبوکار
گاهی طرح کسبوکار (Business Plan) با الگوی کسبوکار (Business Model) یکسان در نظر گرفته میشود، درحالیکه این دو از نظر هدف، محتوا و سطح جزئیات تفاوت دارند. مدل کسبوکار منطق بنیادی سازمان برای خلق، ارائه و کسب ارزش را تشریح میکند و نشان میدهد کسبوکار چگونه برای مشتری ارزش ایجاد کرده و از فعالیت خود درآمد کسب میکند. این الگو با استراتژی سازمان و نحوه سازماندهی فعالیتهای اصلی ارتباط نزدیکی دارد.
در مقابل، طرح کسبوکار سندی تفصیلی است که اهداف، بازار، منابع، عملیات، ساختار، پیشبینیهای مالی و برنامههای اجرایی کسبوکار را تشریح میکند. این سند معمولاً در برنامهریزی، ارزیابی امکان رشد و ارائه اطلاعات به سرمایهگذاران یا تأمینکنندگان مالی کاربرد دارد و میتواند ساختار سازمانی و برنامههای آینده شرکت را نیز دربرگیرد.
بنابراین، تفاوت اصلی در این است که الگوی کسبوکار توضیح میدهد کسبوکار چگونه ارزش خلق و کسب میکند؛ طرح کسبوکار توضیح میدهد این کسبوکار چگونه برنامهریزی، اجرا و توسعه داده خواهد شد. الگوی کسبوکار معمولاً فشردهتر و مفهومیتر است، درحالیکه طرح کسبوکار ماهیتی مستند، اجرایی و تفصیلی دارد.
سخن پایانی
مدل کسبوکار چارچوبی عالی برای توصیف، تقلیل و بازآفرینی یک شغل، یک کسبوکار یا یک سازمان در اختیار میگزارد. در پایهایترین سطح اقتصادی، مدل کسبوکار، منطقی است که سازمان به کمک آن خود را به لحاظ مالی سرپا نگه میدارد. این مدل شبیه به طرحی کلی برای استراتژیعمل میکند تا استراتژی از طریق ساختارها، فرایندها و سیستمهای سازمانی پیادهسازی شود. بنابراین الگوی کسبوکار مناسب میتواند تفاوت میان موفقیت و شکست باشد. به طور کلی این مدل شرکت را قرادر میسازد تا درباره خود، رقبا، یا هر شرکت دیگری به تفکر پرداخته و ویژگیهای آن را تشریح نماید. این مدل در پیوند با طرح کسبوکار است و هر تغییری در طرح با تغییراتی در این مدل همراه خواهد شد.
منبع: مککییور، مایک. کتاب طرح کسبوکار. نولو.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
