مدل الماس (Diamond Model) چارچوبی برای تحلیل عوامل مؤثر بر رقابتپذیری صنایع و کشورها در محیط رقابت بینالمللی است. اهمیت این مدل از توانایی آن در تبیین چگونگی تعامل شرایط اقتصادی، صنعتی و رقابتی در شکلگیری مزیت رقابتی ناشی میشود. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله «مدل الماس پورتر» مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف مدل الماس پورتر
مدل الماس توسط مایکل پورتر در کتاب «مزیت رقابتی ملتها» به سال ۱۹۹۰ ارائه شد. این مدل برای سنجش رقابتپذیری و توان رقابت در بازار در سطح بازاریابی بینالملل طراحی گردید. مدل الماس پورتر چارچوبی تحلیلی برای تبیین چگونگی شکلگیری و حفظ مزیت رقابتی کشورها و صنایع است.
بر اساس این مدل، موفقیت بینالمللی صنایع را نمیتوان صرفاً با برخورداری یک کشور از منابع طبیعی، نیروی کار ارزان یا سرمایه توضیح داد. مزیت رقابتی پایدار در نتیجه تعامل مجموعهای از شرایط شکل میگیرد که محیط مناسبی برای افزایش بهرهوری، نوآوری و توسعه قابلیتهای بنگاهها ایجاد میکنند.
در بستر صنعت، مدل الماس ابزاری برای ارزیابی محیط رقابتی و شناسایی منابع مزیت محسوب میشود. مدیران میتوانند با استفاده از آن بررسی کنند که محیط ملی یا منطقهای تا چه اندازه از رقابتپذیری یک صنعت حمایت میکند. در کنار چهار عامل اصلی، پورتر نقش دولت و رویدادهای اتفاقی را نیز بهعنوان عوامل تأثیرگذار بر عملکرد نظام رقابتی مورد توجه قرار میدهد.
ابعاد مدل الماس پورتر
مدل الماس پورتر دارای چهار عامل اصلی و دو عامل تکمیلی است. چهار عامل اصلی اجزای بنیادین محیط رقابتی را تشکیل میدهند و از طریق تأثیرگذاری متقابل، شرایط لازم برای ایجاد و ارتقای مزیت رقابتی را فراهم میکنند. دولت و رویدادهای اتفاقی نیز میتوانند وضعیت و تعامل میان این عوامل را تغییر دهند.
- شرایط عوامل تولید (Factor Conditions)
- شرایط تقاضا (Demand Conditions)
- صنایع مرتبط و پشتیبان (Related and Supporting Industries)
- راهبرد، ساختار و رقابت بنگاهها (Firm Strategy, Structure and Rivalry)
- دولت (Government)
- رویدادهای اتفاقی (Chance)
ابعاد مدل الماس پورتر
چهار عامل نخست، هسته اصلی مدل را تشکیل میدهند و دولت و رویدادهای اتفاقی در جایگاه عوامل اثرگذار بر این نظام قرار میگیرند. قدرت مدل نیز در بررسی تعامل میان اجزای آن است. برای مثال، رقابت شدید داخلی میتواند بنگاهها را به نوآوری وادارد و تقاضای پیشرفته داخلی نیز استانداردهای عملکرد آنها را ارتقا دهد. ازاینرو، مدل الماس باید بهعنوان یک نظام پویا تحلیل شود، نه مجموعهای از متغیرهای مستقل.
کاربرد مدل الماس پورتر
مدل الماس پورتر برای تحلیل و سنجیدن رقابتپذیری ملل و گروه بندی کردن، طراحی گردیده است و یک مدل استراتژی تجارت پایدار، جهت بالا بردن قدرت رقابتپذیری میباشد که با بکارگیری و اجرای درست آن نتایج مثبتی به بار خواهد آمد.
۱- عوامل درونی به دو بخش اساسی و عالی تقسیم میگردند. بخش اساسی شامل منابع طبیعی، آب و هوا، موقعیت جغرافیایی، نیروی کار ساده و نیمه ماهر و حجم سرمایه و بدهیهای یک کشور میباشد. بخش عالی نیز به زیرساختهای ارتباطی و مخابراتی و سطح تحصیلات عالی پرسنل مانند مهندسین و دانشمندان تاکید دارد.
۲- شرایط تقاضا به نرخ رشد تقاضای داخلی وابسته است. اندازه و کیفیت شرایط تقاضای داخلی، تحت تاثیر میانگین رشد سالیانه تقاضا و شاخص تحصیلات و سطح انتظارات اجتماعی میباشد.
۳- صنایع پشتیبانی کننده بر چگونگی وضعیت بنادر، حمل و نقل هوایی بینالمللی، حمل و نقل جادهای و ارتباطات تاکید دارد.
۴- استراتژی و ساختار صنایع، بیان کننده میزان رقابت داخلی(در درون خود) یا رقابت خارجی (ورود به رقابتهای جهانی) میباشد.
پرسشنامه مدل الماس پورتر
دانلود پرسشنامه مدل الماس پورتر در سازمان دارای روایی، پایایی و منبع استاندارد
تعداد سوالات: ۲۰ گویه با طیف لیکرت ۵ درجه
ابعاد: عوامل درونی، شرایط تقاضا، صنایع پشتیبانی کننده، استراتژی، ساختار و رقابت
با توجه به تغییرات و تحولات جهانی، ضروری است که برنامهها و استراتژیهای صنعتی با ملا حظات رقابتپذیری ملی و بینالمللی تبیین شود. با تحلیل رقابتپذیری، سیاستهای آینده کشورها شکل میگیرد. بر این اساس کشورهای کمتر توسعه یافته میتوانند نقشه استراتژی خود را بر اساس چنین تحلیلی شکل دهند و دولتها میبایست، سیاستهای حمایتی خود را از صنایع، بر این اساس تنظیم نمایند.
سخن پایانی
مدل الماس پورتر چارچوبی شناختهشده برای تبیین زمینههای شکلگیری مزیت رقابتی صنایع و کشورها است. این مدل نشان میدهد که رقابتپذیری پایدار تنها نتیجه برخورداری از منابع اولیه نیست، بلکه از تعامل میان شرایط عوامل تولید، ویژگیهای تقاضا، صنایع مرتبط و پشتیبان و ساختار رقابت بنگاهها شکل میگیرد. دولت و رویدادهای اتفاقی نیز میتوانند این تعاملات را تقویت یا تضعیف کنند. ارزش اصلی مدل در ارائه نگرشی سیستمی به محیط رقابت است؛ زیرا وضعیت هر عامل میتواند بر عملکرد سایر اجزا اثر بگذارد. بنابراین، مدیران و سیاستگذاران میتوانند از مدل الماس برای شناخت ظرفیتهای رقابتی، شناسایی محدودیتهای محیطی و تدوین سیاستها و راهبردهایی استفاده کنند که زمینه افزایش نوآوری، بهرهوری و رقابتپذیری صنایع را فراهم میسازند.
منبع: پورتر، مایکل. کتاب استراتژی رقابتی. فریپرس.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
