فنبازار (TechnoMart) مرکزی تخصصی مبتنی بر فناوری است که محصولات و خدمات فناورانه بهصورت آنلاین برای مبادلات تجاری در اختیار افراد قرار دارد. این پدیده محصولی از مدیریت بازاریابی و مدیریت فناوری اطلاعات در عصر تحول دیجیتال است. این آینده بازارهای نوظهور و شاید آینده بازارهای تجاری باشند، بنابراین در مقاله حاضر مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف فنبازار
فنبازار (Technology Marketplace) نهادی تخصصی برای تسهیل عرضه، تقاضا و انتقال فناوری است. این نهاد با ایجاد ارتباط میان دانشگاهها، مراکز پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان، صنایع، سرمایهگذاران و کارآفرینان، زمینه تجاریسازی فناوری و توسعه همکاریهای فناورانه را فراهم میکند. فنبازار علاوه بر معرفی فناوریهای قابل عرضه، خدماتی مانند مشاوره فنی، حقوقی، اقتصادی و بازاریابی فناوری را نیز ارائه میدهد.
ایده ایجاد فنبازار همزمان با گسترش بازارهای فناوری و توسعه اقتصاد دانشبنیان در دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت. با افزایش مبادلات فناوری و مالکیت فکری، کشورها به سازوکارهایی برای ساماندهی انتقال فناوری نیاز پیدا کردند. در نتیجه، بازارهای فناوری بهعنوان واسطهای میان عرضهکنندگان دانش فنی و متقاضیان فناوری توسعه یافتند و نقش مهمی در تجاریسازی نوآوری ایفا کردند.
فنبازار از نظر کارکرد، مشابه بنگاههای معاملات تخصصی است. همانگونه که بازار املاک ارتباط میان فروشنده و خریدار را برقرار میکند، فنبازار نیز عرضهکنندگان فناوری را به صنایع، سرمایهگذاران و سایر متقاضیان متصل میسازد. این فرایند موجب کاهش هزینههای جستوجو، افزایش شفافیت بازار فناوری و تسریع انتقال دانش و فناوری میشود.
اهداف و کارکردهای فنبازار
فنبازار با هدف توسعه بازار فناوری، تسهیل انتقال فناوری و افزایش تعامل میان عرضهکنندگان و متقاضیان ایجاد شده است. این نهاد با کاهش فاصله میان تولیدکنندگان دانش و بهرهبرداران صنعتی، زمینه تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی را فراهم میکند.
- معرفی فناوریها و دانش فنی قابل واگذاری
- شناسایی نیازهای فناورانه صنایع
- تسهیل انتقال فناوری و صدور مجوز بهرهبرداری
- ارائه مشاوره فنی، حقوقی و اقتصادی
- جذب سرمایه برای طرحهای فناورانه
- حمایت از تجاریسازی نوآوری
- توسعه همکاری میان دانشگاه، صنعت و دولت
فنبازار علاوه بر ایفای نقش واسطه، به استانداردسازی فرایندهای انتقال فناوری نیز کمک میکند. این موضوع موجب افزایش اعتماد میان طرفین معامله و کاهش ریسک سرمایهگذاری در فناوری میشود.
انواع فنبازار
فنبازارها براساس نوع خدمات در سه گروه اصلی طبقهبندی میشوند.
- فنبازار اطلاعات: ارائه اطلاعات فناوریها، نیازهای فناورانه و فرصتهای همکاری.
- فنبازار مشاوره: ارائه خدمات فنی، حقوقی، مالی و مدیریتی در انتقال فناوری.
- فنبازار ترکیبی: ترکیب خدمات اطلاعرسانی و مشاوره همراه با تسهیل مذاکرات و معاملات فناوری.
در عمل، بسیاری از فنبازارهای پیشرفته خدمات هر سه حوزه را بهصورت یکپارچه ارائه میکنند و نقش فعالی در توسعه زیستبوم نوآوری دارند.
فنبازار در ایران
ایجاد فنبازار در ایران از اوایل دهه ۱۳۸۰ با هدف توسعه بازار فناوری و حمایت از تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی آغاز شد. در این راستا، فنبازار ملی ایران در پارک فناوری پردیس تأسیس شد و بهعنوان نهاد هماهنگکننده شبکه فنبازارهای کشور فعالیت خود را آغاز کرد.
امروزه فنبازار ملی ایران با ایجاد بانک اطلاعات فناوری، معرفی نیازهای فناورانه صنایع، برگزاری رویدادهای تبادل فناوری و حمایت از همکاری میان دانشگاه و صنعت، نقش مهمی در توسعه زیستبوم نوآوری کشور ایفا میکند. همچنین شبکهای از فنبازارهای منطقهای و تخصصی برای پاسخگویی به نیازهای فناورانه استانها و صنایع مختلف ایجاد شده است.
فنبازارهای منطقهای
فنبازارهای منطقهای با همکاری فنبازار ملی و نهادهای علمی، پژوهشی و صنعتی هر استان فعالیت میکنند. وظیفه اصلی این مراکز، شناسایی ظرفیتهای فناورانه منطقه، گردآوری نیازهای صنایع و ایجاد ارتباط میان عرضهکنندگان و متقاضیان فناوری است.
این مراکز با توسعه شبکه همکاری میان دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، شرکتهای دانشبنیان و صنایع، زمینه انتقال فناوری، توسعه نوآوری و افزایش رقابتپذیری بنگاههای اقتصادی را فراهم میکنند و نقش مهمی در توسعه متوازن فناوری در سطح کشور دارند.
سخن پایانی
فنبازار به معنای بازار فناوری، محلی برای مبادلات فناوری است. در واقع فنبازار یک بنگاه معاملات فناوری است که با ایفای نقش واسطه اطلاعاتی و حقوقی، وظیفه نزدیک کردن طرفهای «عرضه» و «تقاضا» در حوزه فناوری و محصولات پیشرفته را بر عهده دارد. شناسایی و ارائه فرصتهای سرمایهگذاری در حوزه فناوری، جلب سرمایهگذاران، تسهیل روند تجاریسازی دانشفنی و سایر فعالیتهای حرفهای که منجر به «توسعه بازار فناوری» میشود از جمله نقشهای اساسی فنبازارها است. در دنیا فنبازارها به سه دسته فنبازارهای اطلاعات فناوری، فنبازارهای انتقال فناوری و فنبازارهای ترکیبی تقسیمبندی میشوند.
References
Arora, A., Fosfuri, A., & Gambardella, A. (2001). Markets for technology and their implications for corporate strategy. Industrial and Corporate Change, 10(2), 419–451. https://doi.org/10.1093/icc/10.2.419
Arora, A., & Gambardella, A. (2010). The market for technology. In B. H. Hall & N. Rosenberg (Eds.), Handbook of the Economics of Innovation (Vol. 1, pp. 641–678). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S0169-7218(10)01015-4
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
