بازارهای نوظهور (Emerging Markets) اقتصادهایی در حال گذار هستند که رشد و توسعه سریع را همراه با تکامل تدریجی نهادها و زیرساختهای بازار تجربه میکنند. اهمیت این بازارها از ظرفیت رشد، افزایش تقاضای مصرفی و فرصتهای توسعه فعالیتهای تجاری و سرمایهگذاری ناشی میشود. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله، بازارهای نوظهور مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف بازارهای نوظهور
بازارهای نوظهور به اقتصادهایی گفته میشود که در مسیر گذار از سطوح پایینتر توسعه به ساختارهای اقتصادی پیشرفتهتر قرار دارند. معمولاً رشد اقتصادی، صنعتیشدن، شهرنشینی و توسعه بازارهای مالی را تجربه میکنند. این نوع بازار از برخی ویژگیهای اقتصادهای توسعهیافته برخوردار شدهاند، اما نهادها، زیرساختها و سازوکارهای بازار در آنها هنوز به بلوغ کامل نرسیدهاند. بنابراین، مفهوم بازار نوظهور صرفاً با سطح درآمد یک کشور تعریف نمیشود، بلکه میزان توسعه و تحول ساختاری اقتصاد نیز در آن اهمیت دارد.
بازار جدید (New Market) بازاری است که یک شرکت برای نخستینبار وارد آن میشود یا در نتیجه عرضه محصول، فناوری یا نیاز تازه شکل میگیرد. «جدید بودن» در اینجا نسبت به شرکت، محصول یا شرایط بازار تعریف میشود. در مقابل بازار نوظهور به اقتصاد یا بازاری در حال توسعه و گذار اشاره دارد که رشد سریع، افزایش سرمایهگذاری و توسعه نهادها و زیرساختهای بازار را تجربه میکند. بنابراین هر بازار نوظهور میتواند فرصت یک بازار جدید باشد، اما هر بازار جدیدی بازار نوظهور نیست.
در بستر سازمان، بازارهای نوظهور را میتوان محیطهایی با ظرفیت بالای توسعه کسبوکار و همزمان پیچیدگی نهادی قابلتوجه مفهومسازی کرد. شرکتها برای فعالیت در این بازارها نمیتوانند الزاماً راهبردهای موفق در اقتصادهای توسعهیافته را بدون تغییر اجرا کنند. شناخت شرایط محلی، رفتار مصرفکننده، ساختار توزیع، محیط نهادی و ویژگیهای رقابتی برای انتخاب راهبرد مناسب ضروری است.
اهمیت بازارهای نوظهور
بازارهای نوظهور بخش مهمی از استراتژی بازاریابی بینالمللی را تشکیل میدهند. رشد اقتصادی و جمعیتی در بسیاری از این بازارها ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه تقاضا ایجاد میکند. همچنین تحول فناوری و زیرساختها میتواند زمینه شکلگیری صنایع و مدلهای کسبوکار جدید را فراهم سازد.
- ایجاد فرصتهای جدید برای رشد و توسعه بازار
- افزایش ظرفیت تقاضا با گسترش طبقه متوسط
- فراهمسازی فرصتهای سرمایهگذاری و ورود به صنایع جدید
- ایجاد زمینه برای نوآوری و مدلهای کسبوکار متناسب با شرایط محلی
- افزایش اهمیت راهبردی در فعالیت شرکتهای بینالمللی
اهمیت این بازارها تنها به اندازه یا نرخ رشد آنها محدود نمیشود. شرایط متفاوت نهادی و اجتماعی میتواند سازمانها را به توسعه راهکارهای جدید وادار کند. شرکتهایی که توانایی شناخت نیازهای محلی و سازگاری با محدودیتهای محیطی را دارند، میتوانند از ظرفیتهای این بازارها بهتر استفاده کنند. بااینحال، جذابیت اقتصادی باید همواره در کنار ارزیابی ریسک مورد بررسی قرار گیرد.
ویژگیهای بازارهای نوظهور
برای شناسایی بازارهای نوظهور یک معیار کاملاً واحد و جهانشمول وجود ندارد و نهادهای مختلف ممکن است کشورها را بر اساس شاخصهای متفاوتی طبقهبندی کنند. بااینحال، این اقتصادها معمولاً مجموعهای از ویژگیهای مشترک دارند که آنها را از بازارهای توسعهیافته و اقتصادهای کمتر توسعهیافته متمایز میکند.
- رشد و تحول اقتصادی: برخورداری از ظرفیت رشد نسبتاً بالا و تغییر سریع ساختارهای اقتصادی
- توسعه نهادهای بازار: حرکت تدریجی به سوی تکامل نظامهای مالی، قانونی و تجاری
- گسترش تقاضای مصرفی: افزایش قدرت خرید و تغییر نیازها و سبک زندگی بخشی از جمعیت
- عدمقطعیت محیطی: مواجهه بیشتر با نوسانات اقتصادی، مقرراتی و نهادی
- ناهمگونی بازار: وجود تفاوتهای قابلتوجه در درآمد، زیرساخت، فرهنگ و رفتار مصرفکنندگان
این ویژگیها نشان میدهند که بازارهای نوظهور را نمیتوان صرفاً نسخه کوچکتر یا کمتر توسعهیافته بازارهای پیشرفته دانست. ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و نهادی آنها میتوانند منطق متفاوتی برای رقابت ایجاد کنند. بنابراین، تحلیل این بازارها باید با توجه به ویژگیهای خاص هر کشور و صنعت انجام شود و از تعمیمهای بیش از اندازه پرهیز گردد.
فرصتها و چالشهای بازارهای نوظهور
جذابیت بازارهای نوظهور از همزمانی فرصتهای گسترده و چالشهای قابلتوجه ناشی میشود. رشد تقاضا و توسعه فناوری میتوانند فرصت ورود به بخشهای جدید را ایجاد کنند، اما ضعف زیرساخت یا عدمقطعیت نهادی ممکن است هزینه فعالیت را افزایش دهد. در نتیجه، تصمیم ورود به این بازارها باید بر ارزیابی همزمان ظرفیت رشد و ریسک استوار باشد.
- رشد تقاضا: افزایش درآمد و تغییر سبک زندگی میتواند بازارهای جدیدی ایجاد کند.
- فضای توسعه و نوآوری: نیازهای برآوردهنشده فرصت طراحی محصولات و مدلهای کسبوکار جدید را فراهم میکند.
- پیچیدگی نهادی: کاستیهای قانونی، اطلاعاتی یا اجرایی میتوانند فعالیت سازمان را دشوار کنند.
- ریسک اقتصادی و مقرراتی: نوسانات اقتصادی و تغییر مقررات میتوانند بر سودآوری و برنامهریزی اثر بگذارند.
- ضرورت بومیسازی: تفاوتهای فرهنگی، درآمدی و رفتاری نیازمند انطباق محصول، قیمت، توزیع و ارتباطات هستند.
موفقیت در این محیطها بیش از انتخاب یک بازار دارای رشد بالا به قابلیت سازگاری سازمان وابسته است. شرکت باید مشخص کند کدام بخشهای راهبرد جهانی قابل حفظ هستند و کدام فعالیتها به بومیسازی نیاز دارند. ایجاد دانش محلی، توسعه شبکههای توزیع مناسب، شناخت نهادهای رسمی و غیررسمی و مدیریت انعطافپذیر ریسک میتواند توان سازمان را برای فعالیت پایدار در این بازارها افزایش دهد.
پرسشنامه بازارهای نوظهور
دانلود پرسشنامه بازارهای نوظهور دارای روایی، پایایی، منبع استاندارد و شیوه تفسیر
تعداد سوالات : ۲۲ گویه با طیف لیکرت ۵ درجه
ابعاد: توسعه محصول جدید، آزمون بازار، تجاریسازی، تمرکز بر نیروی فروش
برای سنجش این سازه از ابزار پرسشنامه خلق بازار جدید استفاده شد. این پرسشنامه شامل 3 سازه اصلی و 12 گویه است. برای سنجش امتیاز هر گویه از نمرهگذاری با طیف لیکرت پنج درجه استفاده گردید. امتیاز هر سازه نیز با استفاده از میانگین امتیازات گویههای مربوط به آن سازه، برآوردشدنی است.
سخن پایانی
بازارهای نوظهور اقتصادهایی پویا و در حال تحول هستند که فرصتهای رشد را در کنار درجات بالاتری از عدمقطعیت و پیچیدگی نهادی ارائه میکنند. افزایش تقاضای مصرفی، توسعه فناوری، شهرنشینی و تحول ساختارهای اقتصادی میتواند این بازارها را برای شرکتهای داخلی و بینالمللی جذاب سازد. بااینحال، نرخ رشد بالا بهتنهایی برای تصمیمگیری درباره ورود به یک بازار کافی نیست. تفاوتهای فرهنگی، نارساییهای زیرساختی، تغییرات مقرراتی و ناهمگونی مصرفکنندگان نیز باید مورد توجه قرار گیرند. سازمانهایی که بتوانند شناخت محلی را با قابلیتهای راهبردی خود ترکیب کنند، آمادگی بیشتری برای بهرهگیری از فرصتهای موجود خواهند داشت.
فهرست منابع
حسینی، میرزاحسن. کتاب بازاریابی بینالمللی. پیام نور.
زو، شائومینگ؛ کیم، دائهکوان؛ کاوسگیل، تامر. کتاب بازاریابی صادرات. بیزنس اکسپرت.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
