آزمون بسندگی زبان (Language Proficiency) برای سنجش سطح توانایی دانشجویان در درک و کاربرد زبان انگلیسی پیش از آزمون دکتری بکار میرود. احراز بسندگی زبان برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی، بهویژه در دوره دکتری، اهمیت دارد و دانشگاهها ممکن است برای اثبات آن مدارک و آزمونهای متفاوتی را بپذیرند. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله، مفهوم بسندگی زبان انگلیسی، شیوههای احراز آن و آزمونهای زبان مورد استفاده دانشجویان دکتری مفهومسازی و تشریح خواهد شد.
بسندگی زبان انگلیسی چیست؟
بسندگی زبان (Language Proficiency) بیانگر میزان توانایی فرد در استفاده از یک زبان برای دستیابی به اهداف ارتباطی، آموزشی یا حرفهای است. در محیط دانشگاهی، بسندگی زبان انگلیسی نشان میدهد دانشجو تا چه اندازه از توانایی زبانی لازم برای مطالعه متون علمی، استفاده از منابع انگلیسی و انجام فعالیتهای دانشگاهی برخوردار است.
آزمون بسندگی زبان انگلیسی (English Language Proficiency Test) به آزمونی گفته میشود که برای سنجش سطح توانایی فرد در زبان انگلیسی طراحی شده است. بنابراین این عبارت در معنای عمومی خود نام یک آزمون مشخص نیست و میتواند به مجموعهای از آزمونهای سنجش زبان اطلاق شود.
این تمایز بهویژه برای دانشجویان دکتری اهمیت دارد. گاهی اصطلاح «آزمون بسندگی زبان» بهگونهای استفاده میشود که گویی آزمونی سراسری با همین نام وجود دارد؛ درحالیکه دانشجویان بسته به دانشگاه و مقررات آموزشی ممکن است از طریق آزمونهای متفاوتی شرط زبان خود را احراز کنند.
آزمونهای بسندگی زبان انگلیسی
برای سنجش بسندگی زبان انگلیسی آزمونهای گوناگونی وجود دارد. برخی آزمونها دارای کاربرد و پذیرش بینالمللی هستند و برخی دیگر عمدتاً برای پاسخگویی به نیازهای نظام آموزش عالی ایران برگزار میشوند. برای دانشجویان مدیریت و دیگر رشتههای علوم انسانی و اجتماعی در ایران، آزمونهای زیر از مهمترین گزینههای قابل بررسی هستند.
آزمون تافل (TOEFL) یکی از آزمونهای بینالمللی شناختهشده زبان انگلیسی است که توانایی استفاده از زبان انگلیسی، بهویژه در محیط دانشگاهی، را ارزیابی میکند. این آزمون برای پذیرش در بسیاری از دانشگاهها و مؤسسات آموزشی جهان کاربرد دارد.
آزمون آیلتس (IELTS) نیز یک آزمون بینالمللی زبان انگلیسی است که چهار مهارت شنیدن، خواندن، نوشتن و صحبتکردن را ارزیابی میکند. آیلتس علاوه بر پذیرش دانشگاهی، در برخی فرایندهای مهاجرتی و حرفهای نیز کاربرد دارد.
آزمون تولیمو (TOLIMO) یکی دیگر از آزمونهای بسندگی زبان در ایران است که توسط سازمان سنجش آموزش کشور برگزار میشود. این آزمون نیز میتواند در چارچوب مقررات برخی دانشگاهها و دورههای تحصیلات تکمیلی برای احراز شرط زبان مورد استفاده قرار گیرد.
آزمون MSRT یکی از آزمونهای زبان مورد استفاده در نظام آموزش عالی ایران است و بهویژه در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی و دکتری شناخته شده است. دامنه پذیرش و حدنصاب موردنیاز آن باید براساس مقررات دانشگاه محل تحصیل بررسی شود.
آزمون EPT آزمون بسندگی زبان انگلیسی دانشگاه آزاد اسلامی است و کاربرد اصلی آن به دانشجویان دکتری تخصصی این دانشگاه مربوط میشود. شرایط استفاده از نمره EPT تابع مقررات آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی است.
آزمونهای بسندگی زبان انگلیسی
بنابراین «بسندگی زبان» را نباید معادل هیچیک از این آزمونها دانست. بسندگی یک توانایی یا الزام است و آزمون وسیله سنجش و احراز آن محسوب میشود.
نمره موردنیاز برای بسندگی زبان
برای بسندگی زبان انگلیسی نمیتوان یک نمره قبولی واحد تعیین کرد. هر آزمون دارای مقیاس نمرهدهی مخصوص خود است و دانشگاهها نیز میتوانند حداقل نمره مورد قبول را براساس مقررات آموزشی تعیین کنند.
برای مثال، نمره TOEFL را نمیتوان مستقیماً با نمره MSRT یا EPT مقایسه کرد، مگر آنکه جدول تطبیق یا ضابطه معتبری برای این منظور وجود داشته باشد. حتی در مورد یک آزمون مشخص نیز ممکن است حداقل نمره موردنیاز میان دانشگاهها، دورهها یا مقررات مربوط به سالهای ورود متفاوت باشد.
بنابراین پرسش «نمره قبولی زبان دکتری چند است؟» بدون مشخصکردن دانشگاه، آزمون، سال ورود و کاربرد نمره پاسخ واحدی ندارد. دانشجو باید ابتدا مقررات دانشگاه خود را بررسی کند و سپس آزمون مناسب و حدنصاب مربوط به آن را مشخص سازد.
بهترین آزمون بسندگی زبان
انتخاب آزمون زبان باید پیش از هر چیز براساس مدارک مورد قبول دانشگاه انجام شود. دانشجویی که صرفاً قصد احراز شرط زبان دانشگاه خود را دارد، با فردی که علاوه بر این هدف برای پذیرش خارجی، فرصت مطالعاتی یا فعالیت بینالمللی به مدرک زبان نیاز دارد، الزاماً انتخاب یکسانی نخواهد داشت.
دامنه کاربرد مدرک، ساختار آزمون، مهارتهای مورد سنجش، هزینه، شیوه برگزاری و مقررات دانشگاه از جمله عواملی هستند که باید هنگام انتخاب آزمون در نظر گرفته شوند. برای نمونه، TOEFL و IELTS آزمونهایی با کاربرد بینالمللی هستند، درحالیکه MSRT، TOLIMO و EPT بیشتر در چارچوب نظام آموزش عالی ایران مطرح میشوند.
بنابراین پیش از ثبتنام، باید دو پرسش پاسخ داده شود: دانشگاه من چه آزمونهایی را میپذیرد؟ و این مدرک را علاوه بر دانشگاه برای چه هدف دیگری نیاز دارم؟ پاسخ به این دو پرسش دامنه انتخاب را تا حد زیادی مشخص میکند.
اعتبار مدرک بسندگی زبان
دو مفهوم اعتبار مدرک زبان و پذیرش مدرک زبان نباید با یکدیگر اشتباه شوند. اعتبار زمانی نشان میدهد نتیجه یک آزمون تا چه مدت از سوی برگزارکننده معتبر تلقی میشود، درحالیکه پذیرش مدرک مشخص میکند یک دانشگاه یا مؤسسه آیا آن آزمون و نمره را برای هدف موردنظر میپذیرد یا خیر.
ممکن است یک مدرک هنوز از نظر زمانی معتبر باشد اما دانشگاه موردنظر آن آزمون را برای یک کاربرد مشخص نپذیرد. برعکس، برخی دانشگاهها ممکن است برای مدارک داخلی ضوابط ویژهای درباره تاریخ آزمون یا زمان ارائه مدرک تعیین کنند.
به همین دلیل، دانشجو نباید صرفاً براساس اطلاعات عمومی درباره مدت اعتبار یک آزمون تصمیم بگیرد. آخرین آییننامه و مقررات دانشگاه مقصد معیار اصلی برای احراز شرط زبان است.
تفاوت بسندگی زبان با آزمون جامع دکتری
بسندگی زبان و آزمون جامع دکتری دو مفهوم متفاوت هستند. آزمون زبان برای سنجش توانایی دانشجو در زبان انگلیسی به کار میرود، درحالیکه آزمون جامع دکتری با هدف ارزیابی دانش و توانایی علمی دانشجو در حوزه تخصصی رشته تحصیلی برگزار میشود.
بااینحال، این دو ممکن است از نظر مقررات آموزشی با یکدیگر ارتباط پیدا کنند. برای نمونه، دانشگاه میتواند ارائه مدرک زبان با حدنصاب مشخص را پیش از شرکت در آزمون جامع الزامی کند یا تحت شرایطی اجازه شرکت مشروط دانشجو در آزمون جامع را بدهد. چنین مقرراتی را نمیتوان به همه دانشگاهها تعمیم داد و ضوابط دانشگاه و سال ورود دانشجو باید بررسی شود.
در نتیجه، قبولی در آزمون جامع جایگزین احراز بسندگی زبان نیست و داشتن مدرک زبان نیز به معنای قبولی در آزمون جامع محسوب نمیشود. هرکدام هدف و جایگاه مستقلی در فرایند آموزشی دوره دکتری دارند.
سخن پایانی
بسندگی زبان انگلیسی بیانگر سطح توانایی فرد در استفاده از زبان انگلیسی است و نباید آن را با نام یک آزمون خاص یکسان دانست. در دوره دکتری، دانشگاهها میتوانند احراز این توانایی را از طریق ارائه نمره یکی از آزمونهای مورد تأیید خود الزامی کنند. آزمونهایی مانند TOEFL، IELTS، MSRT، TOLIMO و EPT از گزینههایی هستند که بسته به دانشگاه و هدف دانشجو ممکن است مورد استفاده قرار گیرند. بااینحال، ساختار، مقیاس نمرهدهی، دامنه اعتبار و کاربرد این آزمونها یکسان نیست. ازاینرو دانشجو باید پیش از انتخاب آزمون، آخرین مقررات دانشگاه، مدارک قابل قبول و حدنصاب مربوط به سال ورود خود را بررسی کند. در نهایت، آزمون وسیله سنجش است و مفهوم اصلی، دستیابی دانشجو به سطح مناسبی از بسندگی زبان برای فعالیت علمی و پژوهشی است.
گردآوری و نگارش: زبانکده پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
