زنجیره تامین حلقه بسته

زنجیره تامین حلقه بسته (CLSCM) اشاره به فعالیت‌های تامین، تولید و توزیع کالاها همراه با فرایندهای استفاده مجدد از ضایعات و سربار تولید دارد. استفاده از این رویکرد پاراداوکس سازمان‌های تولیدی برای دستیابی به هدف‌های اقتصادی و اجتماعی را حل می‌کند. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله به تشریح زنجیره تامین حلقه بسته پرداخته می‌شود.

تعریف زنجیره تامین حلقه‌بسته

زنجیره تامین حلقه‌بسته (Closed-Loop Supply Chain) سیستمی یکپارچه است که جریان مستقیم و معکوس محصولات، مواد و منابع را در سراسر زنجیره تأمین مدیریت می‌کند. در این رویکرد، جریان مستقیم از تأمین مواد اولیه تا تولید، توزیع و مصرف ادامه دارد و جریان معکوس، محصولات مصرف‌شده یا بازگشتی را دوباره وارد چرخه می‌کند.

این شیوه در راستای نیل به اهداف پایداری و توسعه پایدار است. بنابراین شاید بتوان آن را مترادف با زنجیره تامین سبز و زنجیره تامین پایدار در نظر گرفت. آنچه مسلم است حلقه بسته اشاره به استفاده مجدد از محصولات و ضایعات تولید دارد و از تفکر اقتصاد دورانی ناشی می‌شود. هیچ چیزی برای دور ریز وجود ندارد و تمامی مواد جهت مدیریت انرژی باید در حلقه بازیافت به چرخه تولید بازگردند.

به طور کلی طراحی شبکه زنجیره تامین معکوس شامل تعیین تعداد، مکان و ظرفیت‌های تسهیلات و همچنین مقدار و نحوه جریان بین هر جفت از تسهیلات می‌باشد. در انتخاب بهترین تامین‌کننده کوشش می‌شود تا عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی هر تامین‌کننده بررسی شود. این رویکرد از مدیریت زنجیره تامین شامل لجستیک روبه‌جلو (تامین، تولید و توزیع) و لجستیک معکوس (استفاده مجدد از ضایعات و سربار) است.

اهمیت زنجیره تامین حلقه بسته

زنجیره تامین حلقه بسته رویکرد غالب در مدیریت تولید عصر حاضر است. در اقتصاد امروز، موفقیت بلندمدت هر سازمان نه تنها به سودآوری آن بستگی دارد بلکه به دیدگاه سازمان نسبت به آینده بشر و زمینه وابسته است. توجه به مسائل زیست‌محیطی می‌تواند موفقیت زنجیره تامین و مزیت رقابتی را در بلندمدت تضمین کند.

محصولات معیوب و ضایعات همواره یک چالش مهم برای تولیدکنندگان بوده است. آنها دریافته‌اند که بازیافت کالا و استفاده مجدد از محصولات، ضایعات و بقایای محصولات نه تنها باعث کاهش اثرات زیان‌آور برای محیط زیست می‌شود، بلکه جایگاه رقابتی آنها در بازار را بهبود می‌بخشد. با این استراتژی می‌توان به‌طور قابل توجهی شبکه‌های زنجیره تامین را بازسازی کرده و مزایای اقتصادی را حداکثر نمود.

از این منظذ تلاش‌ها در زمینه فعالیت‌های بازیافتی و لجستیکی موجب شده تا سازمان‌ها بر بسته شدن حلقه زنجیره تامین و ایجاد زنجیره تامین حلقه بسته متمرکز شوند. این ساختار می‌تواند همزمان اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی سازمان را محقق سازد. زنجیره تامین حلـقه بسته هر دو جریان مستقیم و معکوس را در بر می‌گیرد که در طول دو دهه گذشته توجه متخصصان مدیریت تولید را به خود جلب کرده است.

شکل‌گیری زنجیره تامین حلقه بسته

به‌طور کلی دو نوع زنجیره تامین وجود دارد:

• زنجیره تامین مستقیم (Forward Supply Chain)
• زنجیره تامین معکوس (Reverse Supply Chain)

یک زنجیره تامین مستقیم شامل تمام فعالیت‌هایی است که به واسطه آنها مواد اولیه به محصولات نهایی تبدیل می‌شود. مدیران می‌کوشند عملکرد زنجیره تامین مستقیم را در حوزه مدیریت تقاضا، تدارکات و تهیه و تکمیل سفارش بهبود بخشند. به طور کلی لجستیک روبه‌جلو شامل تامین مواد اولیه، فرایندهای تبدیل و ارائه محصولات به مشتری نهایی در اینجا قرار دارند.

زنجیره تامین معکوس به فعالیت‌هایی چون گردآوری و بازیافت محصولات برگشت داده شده اطلاق می‌شود. جنبه‌های اقتصادی، قوانین دولتی و فشارهای اجتماعی سه عامل مهم لجستیک معکوس به شمار می‌روند. ترکیب یک زنجیره تامین مستقیم و یک زنجیره تامین معکوس به شکل‌گیری یک زنجیره تامین حلقه بسته منجر می‌شود.

سخن پایانی

زنجیره تامین حلقه‌بسته با یکپارچه‌سازی جریان مستقیم و معکوس، الگوی خطی سنتی زنجیره تأمین را تکمیل می‌کند. در این رویکرد، محصولات و مواد پس از مصرف از طریق بازیافت، استفاده مجدد، تعمیر یا بازتولید به چرخه بازمی‌گردند. این فرایند مصرف منابع و تولید ضایعات را کاهش می‌دهد. همچنین امکان بازیابی ارزش اقتصادی از محصولات بازگشتی را فراهم می‌کند. در نهایت، زنجیره تامین حلقه‌بسته می‌تواند به بهبود عملکرد زیست‌محیطی، کاهش هزینه‌ها و تقویت پایداری سازمان کمک کند.

منبع: چوپرا، سونیل؛ و مایندل، پیتر. مدیریت زنجیره تامین: راهبرد، برنامه‌ریزی و عملیات. پیرسون.