تامینکننده (Supplier) فرد یا سازمانی است که مواد اولیه، محصولات یا خدمات را برای دیگر افراد یا سازمانها آماده میکند. نقش تامینکنندگان در مدیریت تولید و عملیات در کلیدی است و نخستین حلقه از مدیریت زنجیره تامین را تشکیل میدهند. نظر به نقش کلیدی تامینکنندگان بویژه در بازاریابی صنعتی، در این مقاله، بهصورت زیربنایی «تامینکننده» مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف تامینکننده
تامینکننده شخص یا سازمانی است که کالا، مواد، قطعات یا خدمات موردنیاز یک سازمان را براساس شرایط توافقشده فراهم میکند. تامینکنندگان یکی از بازیگران اصلی بخش بالادستی زنجیره تأمین محسوب میشود. تأمینکنندگان مجموعه اشخاص یا سازمانهایی هستند که منابع موردنیاز یک بنگاه را تأمین میکنند.
فروشنده (Vendor) شخص یا شرکتی است که کالا یا خدمت را به خریدار میفروشد. اگرچه Vendor و Supplier گاهی بهجای یکدیگر استفاده میشوند، «تأمینکننده» در ادبیات مدیریت زنجیره تأمین اصطلاح جامعتر و مناسبتری است.
مواد اولیه (Raw Materials): مواد و منابع پایهای هستند که در فرایند تولید برای ساخت محصول مورد استفاده قرار میگیرند و طی عملیات تولید به محصول یا اجزای آن تبدیل میشوند.
ورودی (Input): هر نوع منبعی است که برای اجرای یک فرایند مورد استفاده قرار میگیرد. مواد اولیه، اطلاعات، انرژی، نیروی انسانی و سایر منابع میتوانند ورودی یک سیستم یا فرایند باشند؛ بنابراین «ورودی» مفهومی گستردهتر از مواد اولیه است.
منبع (Resource): منابع موردنیاز برای انجام فعالیتهای سازمانی و ایجاد خروجی را شامل میشود. این اصطلاح بیشتر در ادبیات اقتصادی، تولید و تحلیل سیستمها کاربرد دارد. شناسایی و ارزیابی منابع تأمین بخشی از منبعیابی (Sourcing) است.
معیارهای انتخاب تامینکننده
انتخاب بهترین تامینکننده یکی از تصمیمهای مهم در مدیریت تدارکات و زنجیره تأمین است. این تصمیم نباید تنها براساس قیمت خرید انجام شود. سازمان باید مجموعهای از معیارهای اقتصادی، عملیاتی و ارتباطی را متناسب با نیازهای خود ارزیابی کند.
- قیمت و هزینه کل تأمین
- کیفیت کالا یا خدمات
- قابلیت اطمینان و زمان تحویل
- ظرفیت و توان فنی تأمینکننده
- انعطافپذیری و پاسخگویی
- اعتبار و عملکرد گذشته
اهمیت هر معیار به ماهیت محصول، شرایط بازار و راهبرد تأمین سازمان بستگی دارد. برای اقلام راهبردی، عواملی مانند قابلیت اطمینان، کیفیت و توان همکاری بلندمدت ممکن است از قیمت اولیه مهمتر باشند. بنابراین، ارزیابی و انتخاب تأمینکننده باید چندمعیاره، نظاممند و متناسب با اهداف زنجیره تأمین انجام شود.
مدیریت ارتباط با تامینکنندگان
مدیریت ارتباط با تامینکننده (SRM) رویکردی نظاممند برای برنامهریزی، توسعه و کنترل روابط سازمان با تأمینکنندگان است. این رویکرد فراتر از خرید و مبادلات قراردادی است و بر ایجاد روابط اثربخش با تأمینکنندگان متناسب با اهمیت آنها تمرکز دارد. هدف اصلی آن افزایش ارزش حاصل از همکاری و بهبود عملکرد زنجیره تأمین است.
در SRM، سازمان تأمینکنندگان را ارزیابی و براساس اهمیت راهبردی آنها دستهبندی میکند. شاخصهایی مانند کیفیت، هزینه، قابلیت اطمینان، زمان تحویل، انعطافپذیری و توان نوآوری در این ارزیابی اهمیت دارند. تبادل اطلاعات، اعتماد، همکاری و حل مشترک مسائل نیز زمینه توسعه روابط بلندمدت با تأمینکنندگان کلیدی را فراهم میکنند.
مدیریت اثربخش ارتباط با تأمینکنندگان میتواند به کاهش ریسک تأمین، بهبود کیفیت، کاهش هزینه کل و افزایش تابآوری زنجیره تأمین منجر شود. بااینحال، همه تأمینکنندگان به سطح یکسانی از همکاری نیاز ندارند. سازمان باید منابع مدیریتی خود را متناسب با اهمیت، ریسک و ارزش هر رابطه تخصیص دهد
تدوین مسیر انتخابی RFP و RFQ
در فرایند انتخاب تأمینکننده، سازمان باید اطلاعات لازم برای ارزیابی گزینههای موجود را بهصورت ساختاریافته گردآوری کند. درخواست پیشنهاد (RFP) و درخواست قیمت (RFQ) از ابزارهای رایج برای این منظور هستند.
درخواست پیشنهاد (Request for Proposal – RFP) زمانی استفاده میشود که سازمان علاوه بر قیمت، به بررسی راهکار، توان فنی، روش اجرا و شرایط پیشنهادی تأمینکنندگان نیاز دارد. این روش بیشتر برای خریدهای پیچیده، خدمات تخصصی و قراردادهایی مناسب است که انتخاب تأمینکننده براساس چند معیار انجام میشود.
درخواست قیمت (Request for Quotation – RFQ) زمانی کاربرد دارد که مشخصات کالا یا خدمت از پیش روشن است و سازمان عمدتاً به دنبال دریافت و مقایسه قیمت و شرایط تجاری تأمینکنندگان است. بنابراین، RFP برای ارزیابی پیشنهاد جامع و RFQ برای دریافت و مقایسه قیمت بهکار میرود.
انتخاب میان RFP و RFQ به ماهیت و پیچیدگی نیاز سازمان بستگی دارد. استفاده صحیح از این ابزارها، مقایسه نظاممند تأمینکنندگان و انتخاب گزینه مناسب را تسهیل میکند.
سخن پایانی
تامینکننده یکی از ارکان کلیدی زنجیره تأمین است و عملکرد آن میتواند بر هزینه، کیفیت، زمان تحویل و تداوم عملیات سازمان اثرگذار باشد. انتخاب تأمینکننده باید براساس معیارهای مشخص و ارزیابی نظاممند انجام شود. این ارزیابی با انعقاد قرارداد پایان نمییابد و پایش مستمر عملکرد تأمینکنندگان ضروری است. اگر کیفیت مواد اولیه و ورودیهای سازمان مناسب باشد میتوان انتظار خروجی و برونداد مناسب داشت. مدیریت اثربخش روابط با تأمینکنندگان نیز به کاهش ریسک تأمین و بهبود عملکرد زنجیره تأمین کمک میکند.
منبع: هایزر، جی؛ رندر، بری؛ و مانسون، چاک. کتاب مدیریت تولید و عملیات. پیرسون.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
