زنجیره ارزش (Value Chain) مجموعه فعالیتهای مرتبط سازمان است که از تأمین ورودیها تا ارائه محصول یا خدمت، برای مشتری ارزش ایجاد میکنند. مهندسی ارزش در شناسایی منابع مزیت رقابتی، کاهش هزینهها و بهبود عملکرد سازمان اهمیت دارد. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله، زنجیره ارزش مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف زنجیره ارزش
ارزش (Value) در مدیریت مفهومی است که به میزان مطلوبیت، منفعت یا اهمیتی اشاره دارد که یک پدیده، محصول، خدمت، فعالیت یا تصمیم برای فرد، سازمان یا سایر ذینفعان ایجاد میکند. سازمانها از طریق خلق، ارائه و تقویت ارزش برای ذینفعان میتوانند مزیت رقابتی پایدار ایجاد کنند.
زنجیره ارزش مفهومی در مدیریت راهبردی است که فعالیتهای سازمان را بر اساس نقش آنها در ایجاد ارزش برای مشتری بررسی میکند. این مفهوم به سازمان کمک میکند فرایند تبدیل منابع و ورودیها به محصول یا خدمت نهایی را بهصورت یکپارچه تحلیل کند. در این رویکرد، هر فعالیت باید از منظر میزان ارزشآفرینی، هزینه و ارتباط آن با سایر فعالیتها ارزیابی شود. هدف نهایی، افزایش ارزشی است که مشتری دریافت میکند و همزمان بهبود موقعیت رقابتی سازمان است.
در سطح استراتژیک، تحلیل ارزشهای محوری امکان شناسایی نقاط قوت، گلوگاهها و فعالیتهای فاقد ارزش افزوده را فراهم میکند. مدیران میتوانند روابط میان تأمین، عملیات، بازاریابی، منابع انسانی و فناوری را بررسی کنند. سپس منابع را به فعالیتهایی اختصاص دهند که نقش بیشتری در خلق ارزش دارند. چنین تحلیلی زمینه بهبود فرایندها و افزایش هماهنگی سازمانی را فراهم میسازد.
زنجیره ارزش پورتر
از دیدگاه علمی، مفهوم زنجیره ارزش با آثار مایکل پورتر پیوند دارد. پورتر در سال ۱۹۸۵ این چارچوب را در کتاب «مزیت رقابتی» مطرح کرد. در این چارچوب، فعالیتهای سازمان به دو دسته تقسیم میشوند:
فعالیتهای اصلی (Primary Activities)
- لجستیک ورودی
- عملیات
- لجستیک خروجی
- بازاریابی و فروش
- خدمات
فعالیتهای پشتیبان (Support Activities)
- زیرساخت سازمان
- مدیریت منابع انسانی
- توسعه فناوری
- تدارکات
مدل زنجیره ارزش پورتر
فعالیتهای اصلی به ایجاد، فروش، تحویل و پشتیبانی محصول یا خدمت مربوط میشوند. فعالیتهای پشتیبان نیز منابع، فناوری، نیروی انسانی و زیرساخت موردنیاز این فرایند را فراهم میکنند. از دیدگاه پورتر، نحوه انجام و پیوند میان این فعالیتها بر هزینه و تمایز اثر میگذارد و از این طریق میتواند زمینه دستیابی سازمان به مزیت رقابتی را فراهم سازد.
اهمیت زنجیره ارزش
زنجیره ارزش دیدگاهی یکپارچه نسبت به فعالیتهای سازمان ایجاد میکند. این دیدگاه به مدیران کمک میکند منابع اصلی خلق ارزش را شناسایی کنند. همچنین امکان بررسی هزینهها و فرصتهای بهبود را فراهم میسازد.
- شناسایی فعالیتهای ارزشآفرین
- کاهش فعالیتهای فاقد ارزش افزوده
- شناسایی منابع مزیت رقابتی
- کاهش و مدیریت هزینهها
- بهبود هماهنگی میان فعالیتها
- افزایش ارزش ارائهشده به مشتری
- پشتیبانی از تصمیمهای راهبردی
- افزایش بهرهوری سازمان
- شناسایی فرصتهای تمایز
تحلیل صحیح زنجیره ارزش نشان میدهد که مزیت رقابتی نتیجه عملکرد یک فعالیت منفرد نیست. ارتباط میان فعالیتهای مختلف نیز اهمیت دارد. در نتیجه، سازمان میتواند با مدیریت بهتر این ارتباطات، به خلق ارزش از نگاه مشتری و سایر ذینفعان بپردازد.
ابعاد زنجیره ارزش
در چارچوب پورتر، زنجیره ارزش از دو دسته فعالیت اصلی و پشتیبان تشکیل میشود. فعالیتهای اصلی مستقیماً با تولید و ارائه محصول ارتباط دارند. فعالیتهای پشتیبان نیز شرایط لازم برای اجرای آنها را فراهم میکنند.
- لجستیک ورودی: دریافت، انبارش و مدیریت نهادهها
- عملیات: تبدیل ورودیها به محصول یا خدمت
- لجستیک خروجی: ذخیرهسازی و توزیع محصول نهایی
- بازاریابی و فروش: معرفی محصول و تسهیل فرایند خرید
- خدمات: پشتیبانی و خدمات پس از فروش
- زیرساخت سازمان: مدیریت، مالی، برنامهریزی و امور حقوقی
- مدیریت منابع انسانی: جذب، آموزش و توسعه کارکنان
- توسعه فناوری: بهبود محصولات، فرایندها و فناوریها
- تدارکات: تأمین کالاها و منابع موردنیاز سازمان
این فعالیتها مستقل از یکدیگر نیستند. عملکرد هر بخش میتواند بر هزینه و کیفیت سایر فعالیتها اثر بگذارد. بنابراین، هماهنگی میان فعالیتهای اصلی و پشتیبان برای ایجاد ارزش بیشتر و دستیابی به مزیت رقابتی اهمیت دارد.
فصل دوم و ادبیات پژوهش مهندسی و مدیریت ارزش سازمانی
فصل دوم و ادبیات پژوهش در زمینه مهندسی و مدیریت زنجیره ارزش سازمانی توسط پایگاه پارسمدیر به نگارش درآمده است.
این فصل دوم در پایاننامهای با هدف ارزیابی مهندسی و مدیریت ارزش سازمانی بر عملکرد پایگاه پارسمدیر تهیه شده و به نگارش در آمده است. بنابراین مالکیت معنوی آن با پایگاه پارس مدیر است و بازنشر آن از نظر قانونی و اخلاقی صحیح نیست. مبانی نظری و ادبیات پژوهش مهندسی و مدیریت ارزش سازمانی را میتوانید خریداری کنید.
سخن پایانی
زنجیره ارزش ابزاری مهم برای تحلیل فعالیتهای سازمان است. این چارچوب منابع خلق ارزش را مشخص میکند. فعالیتهای اصلی و پشتیبان هر دو در آن اهمیت دارند. ارتباط میان این فعالیتها نیز باید بررسی شود. تحلیل مناسب میتواند هزینههای غیرضروری را آشکار کند. همچنین فرصتهای تمایز و بهبود را نشان میدهد. در نتیجه، مدیریت اثربخش زنجیره ارزش میتواند رضایت مشتری را افزایش دهد و زمینه دستیابی به مزیت رقابتی پایدار را فراهم سازد.
منبع: هایزر، جی؛ رندر، بری؛ و مانسون، چاک. مدیریت تولید و عملیات. انگلستان: پیرسون.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
