نئوبانک (Neobank) نوعی بانکداری مستقیم و در بستر اینترنت است که بدون شعب فیزیکی در بانکهای سنتی خدمات مالی و بانکی را ارائه میکند. در این شیوه از بانکداری ارتباط با مشتریان و ارائه خدمات پولی و مالی بهصورت آنلاین صورت میگیرد. در این نوشتار کوشش بر آن است تا نئوبانک در بانکداری کشور تعریف و مفهومسازی شود.
تاریخچه نئوبانک
ظهور نئوبانکها با گسترش فینتک و بانکداری موبایلی در دهه ۲۰۱۰ پیوند دارد. توسعه تلفنهای هوشمند و اپلیکیشنهای مالی، بسیاری از خدمات بانکی را از شعب فیزیکی به محیط دیجیتال منتقل کرد. با دیجیتالیشدن احراز هویت، افتتاح حساب، پرداخت و دریافت تسهیلات، زمینه برای شکلگیری بانکهایی فراهم شد که فعالیت آنها اساساً بر بستر دیجیتال است.
موج اصلی نئوبانکها در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ و بهویژه در اروپا شکل گرفت. این بانکها با حذف یا کاهش وابستگی به شعب فیزیکی، تجربهای سریعتر و سادهتر از خدمات مالی ارائه کردند. بهتدریج این الگو در کشورهای مختلف گسترش یافت و به یکی از جلوههای تحول دیجیتال در صنعت بانکداری تبدیل شد.
امروزه نئوبانکها در کنار بانکهای سنتی و شرکتهای فینتک فعالیت میکنند و دامنه خدمات آنها از پرداخت و انتقال وجه تا سپردهگذاری، اعتبار و مدیریت مالی گسترش یافته است. در ایران نیز نمونههایی از خدمات نئوبانکی شکل گرفتهاند، اما بسیاری از آنها در قالب خدمات دیجیتال بانکهای دارای مجوز فعالیت میکنند و از نظر حقوقی بانک مستقلی محسوب نمیشوند.
تعریف نئوبانک
نئوبانک نوعی ارائهدهنده خدمات بانکی دیجیتال است که خدمات خود را عمدتاً یا بهطور کامل از طریق اپلیکیشن موبایل و بسترهای آنلاین ارائه میکند. واژه «Neo» نیز بر ماهیت جدید و نوین این الگوی بانکداری دلالت دارد. نئوبانکها با کاهش وابستگی به شعب فیزیکی، فرایندهای بانکی را سادهتر، سریعتر و در دسترستر میکنند.
خدمات نئوبانکی میتواند شامل افتتاح و مدیریت حساب، انتقال وجه، پرداخت، صدور کارت، اعتباردهی، پسانداز و سایر خدمات مالی باشد. وجه تمایز اصلی نئوبانک با بانکداری اینترنتی و بانکداری موبایلی در این است که نئوبانک صرفاً یک کانال دیجیتال برای بانک سنتی نیست، بلکه فرایندها و تجربه مشتری را از ابتدا بر مبنای فناوری دیجیتال طراحی میکند.
نئوبانکها بخشی از زیستبوم فینتک هستند، اما هر شرکت فینتک را نمیتوان نئوبانک دانست. همچنین وضعیت حقوقی آنها در کشورهای مختلف متفاوت است؛ برخی دارای مجوز مستقل بانکی هستند و برخی با اتکا به مجوز و زیرساخت یک بانک رسمی فعالیت میکنند. گسترش این الگو در کنار تحول بانکهای سنتی، رقابتپذیری در صنعت بانکداری را نیز افزایش داده است.
مزایا و معایب نئوبانک
نئوبانکها با تکیه بر فناوری دیجیتال، بسیاری از محدودیتهای بانکداری شعبهمحور را کاهش دادهاند. مهمترین مزایای نئوبانک عبارتاند از:
- دسترسی آسان: استفاده از خدمات بانکی بدون مراجعه حضوری و محدودیت مکانی.
- سرعت خدمات: افتتاح حساب، انتقال وجه و انجام بسیاری از فرایندها در زمان کوتاه.
- کاهش هزینهها: کاهش هزینههای ناشی از شعب فیزیکی و فرایندهای کاغذی.
- تجربه مشتری بهتر: طراحی ساده و کاربرپسند خدمات متناسب با نیاز کاربران دیجیتال.
- شخصیسازی خدمات: استفاده از دادهها برای ارائه پیشنهادها و خدمات متناسب با مشتری.
- نوآوری بیشتر: امکان توسعه سریع خدمات مالی مبتنی بر فناوریهای نوین.
با وجود این مزایا، وابستگی گسترده نئوبانکها به فناوری و زیرساختهای دیجیتال با محدودیتها و ریسکهایی نیز همراه است. مهمترین معایب نئوبانک عبارتاند از:
- ریسک امنیت سایبری: احتمال حملات سایبری، کلاهبرداری دیجیتال و افشای اطلاعات.
- وابستگی به فناوری: اختلال در سامانهها یا اینترنت میتواند دسترسی به خدمات را مختل کند.
- نبود ارتباط حضوری: برخی مشتریان همچنان به تعامل مستقیم و شعب فیزیکی نیاز دارند.
- چالش اعتماد: پذیرش بانکهای کاملاً دیجیتال برای همه گروههای مشتریان یکسان نیست.
- محدودیتهای قانونی: وضعیت مجوز و چارچوب تنظیمگری نئوبانکها در کشورها متفاوت است.
- شکاف دیجیتال: افراد دارای دسترسی یا سواد دیجیتال محدود ممکن است کمتر از این خدمات بهرهمند شوند.
در مجموع، نئوبانکها سرعت، دسترسی، نوآوری و کاهش هزینه را تقویت میکنند، اما همزمان چالشهایی در زمینه امنیت، اعتماد، تنظیمگری و دسترسی دیجیتال ایجاد میکنند. موفقیت این الگو به ایجاد تعادل میان نوآوری فناورانه و مدیریت این ریسکها وابسته است.
تفاوت نئوبانک با بانکداری سنتی و دیجیتال
نئوبانکها آمدهاند تا شکافهای موجود در بانکداری سنتی را از میان ببرند؛ از این رو لازم است تا پیش از هر چیز، هر آنچه شعبههای فیزیکی بانکها به مشتریان خود ارائه میدادند را بر بستر یک پلتفرم نرمافزاری آنلاین بر روی گوشیهای تلفن همراه بهصورت یکپارچه فراهم کنند.
تفاوت نئوبانک با بانکداری سنتی
از این رو خدماتی همچون بازکردن انواع حساب پسانداز و جاری بهصورت آنلاین، برداشت و انتقال وجه و پرداخت با سرعت بالا. صدور انواع کارت بانکی، مستر کارت و ویزا کارت، پرداخت و انتقال وجه بهصورت بینالمللی و برون مرزی. ارائهی خدمات وام به صورت آنلاین برای اشخاص و کسبوکارها، ارائهی خدمات امنیت و بیمهی سپرده. ارائهی انواع خدمات بیمهای اعم از بیمهی خودرو، بیمهی موبایل. بیمهی سفر و بیمهی پزشکی از جمله اصلیترین خدماتی شد که توسط نئوبانکها ارائه میشود.
از سوی دیگر، خیلیها مفهوم نئو بانک را با مفهوم بانک دیجیتال اشتباه میگیرند. بانکداری دیجیتال، جز خدمات یک بانک سنتی است. مثلاً بانک سامان – با وجود هزاران شعبه حضوری در کشور – میتواند خدمات بانکداری دیجیتال ایجاد کرده و خدماتش را از طریق وبسایت یا اپلیکیشن «موبایلت» به مشتریها ارائه کند. اما نئوبانکها کاملاً مستقل از بانک عمل میکنند و شعبه حضوری ندارند.
نئوبانک در ایران
شکلگیری نئوبانک در ایران نتیجه گسترش بانکداری دیجیتال، فینتک و خدمات مالی موبایلی در دهه ۱۳۹۰ است. با فراهمشدن زیرساختهایی مانند احراز هویت غیرحضوری و افتتاح حساب آنلاین، برخی بانکهای کشور خدمات نئوبانکی خود را توسعه دادند. الگوی غالب در ایران، برخلاف برخی کشورهای دیگر، ایجاد نئوبانک در چارچوب یک بانک دارای مجوز است؛ ازاینرو بسیاری از نمونههای ایرانی از نظر حقوقی بانک مستقل محسوب نمیشوند و بیشتر بهعنوان بازوی دیجیتال یا شعبه دیجیتال بانکها فعالیت میکنند.
خدمات اصلی نئوبانکهای ایرانی عبارتاند از:
- انتقال وجه و پرداختهای بانکی
- افتتاح و مدیریت حساب بهصورت غیرحضوری
- صدور، فعالسازی و مدیریت کارت بانکی
- مدیریت آنلاین هزینهها و تراکنشها
- پرداخت قبوض و خدمات پرداخت
- ارائه اعتبار و تسهیلات غیرحضوری
فعالیت نئوبانکها در ایران همچنان با الزامات تنظیمگری، امنیت اطلاعات، احراز هویت و نظارت بانکی همراه است. توسعه چارچوبهای حقوقی و نظارتی متناسب با بانکداری دیجیتال میتواند زمینه گسترش این الگوی بانکداری را فراهم کند.
معرفی نئوبانکهای ایران
در ایران تعدادی نئوبانک، بانک دیجیتال و شعبه دیجیتال بانکی فعالیت کردهاند که از شناختهشدهترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بلوبانک: وابسته به بانک سامان.
- فردابانک: شکلگرفته با محوریت بانک ایرانزمین.
- توبانک: خدمات بانکداری دیجیتال مرتبط با بانک گردشگری.
- آبانک: پلتفرم خدمات دیجیتال بانک آینده.
- بانکینو: پلتفرم بانکداری دیجیتال بانک خاورمیانه.
- ویپاد: شعبه دیجیتال بانک پاسارگاد.
- نشان بانک: بستری برای ارائه غیرحضوری خدمات بانکی.
البته از نظر مفهومی و حقوقی، همه این نمونهها را نمیتوان نئوبانک مستقل تلقی کرد. بخش مهمی از آنها در واقع پلتفرم یا شعبه دیجیتال بانکهای موجود هستند؛ بنابراین در معرفی نئوبانکهای ایرانی باید میان برند نئوبانکی، شعبه دیجیتال و بانک دیجیتال مستقل تمایز قائل شد.
پرسشنامه نئوبانک
دانلود پرسشنامه نئوبانک و بررسی وضعیت نئوبانکهای کشور دارای روایی، پایایی، منبع استاندارد و شیوه تفسیر
تعداد سوالات: ۲۰ گویه با طیف لیکرت پنج درجه
ابعاد: «مشتریمداری»؛ «ساختار سازمانی»، «ارزش پیشنهادی» و «شاخصهی اقتصادی»
برای سنجش بررسی نئوبانکها در ایران از ابزار پرسشنامه استفاده شد. این پرسشنامه شامل ۴ سازه اصلی و ۲۰ گویه است. برای سنجش امتیاز هر گویه از نمرهگذاری با طیف لیکرت پنج درجه استفاده گردید. امتیاز هر سازه نیز با استفاده از میانگین امتیازات گویههای مربوط به آن سازه، برآوردشدنی است.
سخن پایانی
نئوبانکها نمایانگر گذار از بانکداری شعبهمحور به بانکداری دیجیتال و مشتریمحور هستند. سرعت، دسترسی آسان، کاهش هزینه و تجربه دیجیتال از مهمترین مزایای آنهاست؛ بااینحال، امنیت، اعتماد، تنظیمگری و محدودیت دامنه خدمات همچنان از چالشهای این حوزه محسوب میشوند. در ایران نیز آینده نئوبانکها تا حد زیادی به توسعه زیرساختهای دیجیتال و تکامل چارچوبهای قانونی و نظارتی وابسته است.
منبع: رز، پیتر؛ و هاجینز، سیلویا. مدیریت بانک و خدمات مالی. مکگرا-هیل.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
