پژوهش بنیادی (Basic research) نوعی تحقیق علمی است که هدف آن بهبود نظریههای علمی برای درک و پیشبینی بهتر پدیدههای طبیعی یا سایر پدیدهها است. بهطور کلی انواع پژوهش براساس هدف به سه دسته بنیادی، کاربردی و توسعهای تقسیم میشوند. در این مقاله کوشش بر آن است تا اصول و مبانی یک «پژوهش بنیادی» مفهومسازی و تعریف شود.
تعریف پژوهش بنیادی
پژوهش بنیادی در زبان لاتین به سهصورت بکار میرود:
- پژوهش پایه (Basic research)
- پژوهش محض (Pure research)
- پژوهش بنیادی (Fundamental research)
هدف این پژوهش آن است که چیز تازهای به علم اضافه نمایند برای نمونه میتوان ارائه یک نظریه جدید یا ساخت یک مدل تازه در این دسته پژوهشها قرار میگیرد.
تعریف پژوهش بنیادی از حافظنیا
تحقیقات بنیادی که گاه تحقیقات مبنایی یا پایهای خوانده میشود، در جستجوی کشف حقایق و واقعیتها و شناخت پدیدهها و اشیاء بوده، که مرزهای دانش عمومی بشر را توسعه میدهند. قوانین علمی را کشف نموده، به تبیین ویژگیها و صفات یک واقعیت میپردازند [کتاب روش تحقیق در علوم انسانی].
تعریف پژوهش بنیادی از سرمد
هدف اساسی این نوع تحقیق، آزمون نظریهها، تبیین روابط بین پدیدهها و افزودن به دانش موجود در یک زمینه خاص است. تحقیقات بنیادی نظریهها را بررسی کرده و آنها را تعدیل، تایید یا رد میکند. با تبیین روابط میان پدیدهها، تحقیق بنیادی به کشف قوانین و اصول علمی میپردازد. با این هدف، تحقیق بنیادین در صدد گستذش مجموعه دانش موجود پیرامون اصول و قوانین علمی است. این نوع تحقیقات نتیجهگرا هستند و برای تصمیمگیری انجام نمیشوند [کتاب روش تحقیق در علوم رفتاری].
تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری
راهنمای تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری مدیریت:
- تحلیل دادههای آماری با روشهای کمی
- تحلیل و کدگذاری مصاحبه با روشهای کیفی
- تحلیل آماری پایاننامه کارشناسی ارشد
- تجزیهوتحلیل روشهای آمیخته رساله دکتری
تفاوت تحقیق بنیادی با کاربردی و توسعهای
در یک پژوهش بنیادی کوشش بر آن تا دستاورد و چیز تازهای به علم اضافه شود. پژوهشهای بنیادی با هدف پر کردن یک شکاف پژوهشی انجام میشوند و با ارائه نظریهای تازه یا الگویی جدید میکوشند به این شکاف پوشش دهند.
در مقابل، پژوهش کاربردی از نظریههای علمی برای توسعه فناوری یا تکنیکهایی استفاده میکند که میتوانند برای مداخله و تغییر پدیدههای طبیعی یا سایر پدیدهها استفاده شوند. برای نمونه پژوهش پاراسورامان برای طراحی مقیاس سروکوال یک پژوهش بنیادی است. پژوهشی که با این مقیاس کیفیت خدمات یک بانک را بررسی میکند یک پژوهش کاربردی است.
پژوهش توسعهای نیز با تکیه بر دستاوردهای نظری و کاربردی پیشین، در پی اصلاح، تکمیل یا بومیسازی مدلها و ابزارهای موجود است و پیوندی میان نظریه و عمل برقرار میسازد.
انواع پژوهش بنیادی
تحقیقات بنیادی بر اساس روش تحلیل به دو دسته تقسیم میشوند:
- پژوهش بنیادی تجربی
- پژوهش بنیادی نظری
تحقیقات بنیادی تجربی: در این تحقیقات دادهها و اطلاعات اولیه با استفاده از روشهای آزمایش، مشاهده، مصاحبه و… گردآوری میشود. با استفاده از روشها و تکنیکهای آماری و معیارهای پذیرفته شده مورد تجزیه و تحلیل قرار میگیرد. البته عقل و فکر پژوهشگر در نحوۀ به کارگیری روشها و نیز تحلیل نتایج به دست آمده سهم زیادی دارد.
تحقیقات بنیادی نظری: در این تحقیقات اطلاعات و مواد اولیۀ تحلیل به روش کتابخانهای گردآوری میشود. سپس با روشهای مختلف استدلال مورد تجزیه و تحلیل عقلانی قرار گرفته، نتیجهگیری میشود.
کارکردهای پژوهش بنیادی
در ادبیات روششناسی پژوهشهای مدیریت، پژوهشها بر اساس هدف به سه دسته اصلی بنیادی، کاربردی و توسعهای تقسیم میشوند. این تقسیمبندی، چارچوبی منسجم برای تمایز میان پژوهشهایی فراهم میآورد که به دنبال گسترش دانش نظری هستند، پژوهشهایی که حل مسائل عملی را دنبال میکنند، و پژوهشهایی که بر بهبود و توسعه الگوها، روشها و ابزارهای موجود تمرکز دارند.
تحقیقات بنیادین یا پایه بیشتر به نوآوریهای فناورانه علم کاربردی دامن می زنند و مبنایی برای پژوهشهای کاربردی فراهم میآورند. علاوه بر نوآوریها، تحقیقات پایه همچنین به ارائه بینشی نسبت به طبیعت اطرافمان کمک میکند. این نوع پژوهش کمک میکند تا نظریه نوین علمی یا مدلی تازه پیرامون یک پدیده ارائه شود.
تحقیقات پایه در انتزاعی ترین شکل خود، به منظور ایجاد و پالایش نظریه ها صورت می گیرند. در این نوع تحقیقات، مسئله از حوزه اجرایی واقعی ناشی نشده است. هدف اساسی این نوع تحقیقات آزمون نظریه ها، تبیین روابط بین پدیده ها و افزودن به مجموعه دانش موجود در یک زمینه خاص است. تحقیقات بنیادی به کشف قوانین و اصول علمی می پردازد و درصد توسعه مجموعه دانسته های موجود درباره اصول و قوانین علمی است.
سخن پایانی
پژوهش بنیادی که به عنوان پژوهش محض یا پایه نیز شناخته میشود، بر تولید دانش، صرف نظر از کاربرد عملی آن تمرکز دارد. در اینجا، از گردآوری دادهها برای ایجاد مفاهیم کلی جدید برای درک بهتر یک زمینه خاص یا برای پاسخ به یک سوال تحقیق نظری استفاده میشود. نتایج از این نوع معمولاً به سمت تدوین نظریه ها است و معمولاً مبتنی بر تجزیه و تحلیل اسنادی، توسعه فرمول های ریاضی و تأمل محققان سطح بالا است.
منبع: حبیبی، آرش. روش پژوهش پیشرفته. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
