ماتریس بررسی رقابت (CPM) ابزاری راهبردی است که برای بررسی رقبای اصلی و نقاط قوت و ضعف آنها نسبت به موضع استراتژیک یک شرکت استفاده میشود. این ماتریس در کنار تحلیل سوات و ماتریس برنامهریزی استراتژیک کمی قابل استفاده است و درکی کلی پیرامون موقعیت استراتژیک سازمان فراهم میآورد. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله ماتریس بررسی رقابت تشریح شده است.
آشنایی با ماتریس بررسی رقابت
ماتریس بررسی رقابت (Competitive Profile Matrix) روشی برای سنجش نقاط قوت و ضعف نسبی سازمان در مقایسه با رقبا است. در واقع نقاط قوت و ضعف شناسایی شده با رقبا مقایسه میشود و موقعیت نسبی سازمان تعیین میگردد.
در پارسی گاهی به آن ماتریس پروفایل رقابتی یا ماتریس بررسی مقایسهای رقابت نیز گفته میشود. به کمک چنین ابزاری تمامی رقبا در یک نگاه کلی با یکدیگر مقایسه میشوند. همچنین تفاوتها و تشابهات کسبوکار با آنها نیز مشخص میشود. در ادامه مراحل انجام این روش تشریح میگردد.
براساس چارچوب تدوین استراتژی، در مرحله اول (مرحله ورودی) دو اقدام مهم صورت میگیرد. ابتدا شناخت و ارزیابی عوامل داخلی شامل نقاط قوت و ضعف سازمان انجام میشود. سپس به شناخت و ارزیابی عوامل خارجی شامل فرصتها و تهدیدات پیشروی سازمان پرداخته میشود. این تحلیل از طریق ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و ماتریس ارزیابی عوامل خاارجی انجام میشود. گام مهم دوم بررسی دقیق رقبای سازمان و نقاط مرجع استراتژیک است.
کاربرد ماتریس بررسی رقابت
ماتریس بررسی رقابت (CPM) یکی از ابزارهای مهم در مدیریت استراتژیک برای ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک در مقایسه با رقبا است. این ماتریس با استفاده از عوامل کلیدی موفقیت، نقاط قوت و ضعف شرکتها را بهصورت مقایسهای نشان میدهد. اجرای صحیح CPM به مدیران کمک میکند تا مزیتهای رقابتی، تهدیدهای بازار و جایگاه سازمان را دقیقتر تحلیل کنند.
شرکتها اغلب از ماتریس CPM به منظور درک بهتر محیط بیرونی و رقابت در یک صنعت خاص، استفاده میکنند. در این ماتریس، رقبای اصلی شرکت شناسایی شده و با استفاده از عوامل حیاتی موفقیت صنعت مقایسه میشوند. همچنین این تحلیل نقاط قوت و ضعف نسبی شرکت را در برابر رقبای خود نشان میدهد، بنابراین مشخص میشود که در چه زمینههایی باید پیشرفت کرده و از کدام حوزههای قوت خود محافظت کند.
ماتریس CPM اصلیترین رقبای یک شرکت را با تمام نقاط ضعف و قوتشان معرفی مینماید. این ماتریس، همان بسط ماتریسهای تحلیل سوات میباشد. در واقع ضریبها و جمع نمرههای هر دو ماتریس دارای معنی یکسانی میباشند. ولی، عوامل موجود CPM در برگیرنده مسائل داخلی و خارجی میشوند، و رتبهها نمایانگر نقاط قوت و ضعف است.
گامهای ماتریس بررسی رقابت
گامهای تحلیل استراتژیک مبتنی بر ماتریس بررسی رقابت عبارتند از:
- شناسایی عوامل کلیدی موفقیت
- تعیین وزن عوامل
- انتخاب رقبا
- امتیازدهی به شرکتها
- محاسبه نمره وزنی
- تحلیل نتایج ماتریس
شناسایی عوامل کلیدی موفقیت: در نخستین گام باید مهمترین عوامل موفقیت در صنعت شناسایی شود. این عوامل میتواند شامل کیفیت محصول، قیمت، برند، فناوری، خدمات مشتری و سهم بازار باشد.
تعیین وزن عوامل: برای هر عامل کلیدی، متناسب با میزان اهمیت آن در موفقیت سازمان، وزنی بین صفر تا یک تعیین میشود. مجموع وزنها باید برابر با یک باشد.
انتخاب رقبا: در این مرحله، مهمترین رقبای سازمان مشخص میشوند. انتخاب رقبا باید بر اساس شباهت در بازار، محصولات یا حوزه فعالیت انجام گیرد.
امتیازدهی به شرکتها: به هر شرکت در هر عامل کلیدی، امتیازی معمولاً بین ۱ تا ۴ داده میشود. این امتیاز نشاندهنده میزان قوت یا ضعف شرکت در آن عامل است.
محاسبه نمره وزنی: امتیاز هر عامل در وزن آن ضرب میشود تا نمره وزنی به دست آید. مجموع نمرههای وزنی، قدرت رقابتی هر شرکت را مشخص میکند.
تحلیل نتایج ماتریس: در پایان، نتایج ماتریس بررسی و مقایسه میشود. شرکتی که نمره بالاتری کسب کند، از موقعیت رقابتی مناسبتری در صنعت برخوردار است.
سخن پایانی
ماتریس بررسی رقابت (CPM) را میتوان برای مقایسه شرکت با شرکتهای رقیب نیز بکار برد. این تجزیه وتحلیل موجب میشود تا گاهی اطلاعات مهمی از درون سازمان بدست آید. عوامل حیاتی موفقیت و CSFها در ماتریس بررسی رقابت گستردهتر از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی هستند. در واقع عوامل موفقیت در CPM ترکیبی از مسائل داخلی و خارجی سازمان نیز میباشد. مهمترین محدودیت در استفاده از ماتریس عملکرد رقابتی، یافتن خبرگان است. خبرکان باید نسبت به صنعت و وضعیت شرکتها آگاه باشند با داشتن یک نگاه مقایسهای رتبهها را تخصیص دهند استفاده از مجموعه اطلاعاتی مانند گزارشات سالانه، گزارش مجمع، گزارشات مندرج در سایت کدال (برای بورسیها) و صورتهای مالی میتواند این نقیصه را کمرنگ کند.
دانلود نمونه ماتریس بررسی رقابت
منبع: دیوید، فرد. کتاب مدیریت استراتژیک. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
