ارزشهای محوری (Core Values) باورها و ادراکات درونی یک سازمان پیرامون درستی و نادرستی امور است که در تصمیمگیری استراتژیک سازمان نقشی کلیدی دارد. این باورها و هنجارهای سازمانی هستند که در تعیین افق فعالیت سازمان و ترسیم هدفهای کوتاهمدت و بلندمدت آن نقشی کلیدی ایفا میکنند. نظر به اهمیت موضوع در این نوشتار کوشش بر آن است تا «ارزشهای محوری سازمان» مفهومسازی و تعریف شود.
تعریف ارزشهای محوری سازمان
ارزشهای محوری سازمان مجموعهای از اصول و باورهای بنیادین هستند که هویت، فرهنگ و جهتگیری رفتاری سازمان را شکل میدهند. این ارزشها معیارهایی پایدار برای هدایت تصمیمگیریها، سیاستگذاریها و رفتارهای سازمانی فراهم میکنند. ارزشهای محوری معمولاً پایدار و دیرپا هستند و بهسادگی با تغییر شرایط محیطی دگرگون نمیشوند.
این ارزشها (Values) نشان میدهند که سازمان چه اصولی را در فعالیتهای خود اساسی و غیرقابل چشمپوشی میداند. مدیران و کارکنان در فرآیند تصمیمگیری و انجام وظایف خود به این ارزشها اتکا میکنند. ارزشهای محوری همچنین مبنایی برای تدوین سیاستها، برنامهها و شیوههای اجرایی سازمان فراهم میآورند.
پایبندی به این اصول به تقویت فرهنگ سازمانی و همسویی رفتار اعضای سازمان کمک میکند. در نتیجه، ارزشهای محوری به عنوان چارچوبی راهنما عمل میکنند که جهت حرکت سازمان را در مسیر تحقق مأموریت و چشمانداز مشخص میسازد.
چشمانداز، ماموریت و ارزشهای محوری
ارزشهای محوری و ارتباط آن با چشمانداز سازمان و ماموریت (رسالت) سازمان یکی از مباحث اصلی مدیریت استراتژیک میباشد. بنابراین در تدوین استراتژی سازمان باید مورد توجه قرار گیرد. چشمانداز، مأموریت و ارزشهای محوری از مهمترین مؤلفههای هویت و جهتگیری راهبردی سازمان به شمار میآیند و چارچوب کلی حرکت سازمان را تعیین میکنند.
چشمانداز تصویری از وضعیت مطلوب و جایگاهی است که سازمان در آینده قصد دستیابی به آن را دارد. مأموریت بیانگر هدف اساسی و حوزه فعالیت کنونی سازمان است و نشان میدهد سازمان چه کاری انجام میدهد و برای چه کسانی ارزشآفرینی میکند.
در مقابل، ارزشهای محوری مجموعهای از اصول و باورهای بنیادین هستند که رفتارها، تصمیمها و سیاستهای سازمان را هدایت میکنند. در مجموع، ارزشهای محوری مبنای عمل سازمان را فراهم میکنند، مأموریت جهت فعالیتهای جاری را مشخص میسازد و چشمانداز مقصد و وضعیت مطلوب آینده را ترسیم میکند.
جایگاه اخلاق در ارزشهای محوری سازمان
ارزشهای محوری سازمان را کدهای اخلاقی سازمان نیز مینامند، این کدها اصول راهنما در سازمان هستند که رهنمودی برای تصمیمگیری و رفتارها خواهد بود. در یک سازمان، اصول اخلاقی خوب، پیش شرط برنامهریزی استراتژیک (strategic planning) خوب است. اصول اخلاقی خوب یعنی سازمان خوب، در همه جنبههای تدوین، اجرا و ارزیابی استراتژیها و به هنگام تصمیمگیری در این زمینهها باید ارزشهای محوری رعایت شوند و مورد توجه قرار گیرند.
ارزشها باید در روزگار سختی به کارکنان سازمان روحیه بدهند و گرنه ارزش نیستند. ارزشها شعار هر روزه ایی هستند که احساس خوبی به کارکنان میبخشند، ارزشهای سازمانی، جنبه اخلاقی منافع سازمانی میباشند. سیستم ارزشها علاوه بر همگانی بودن شخصی نیز هستند. اگر میخواهیم پیشرفت داشته باشیم باید به گذشته ( عقب ) برگردیم و ارزشها (Value) را مجددا کشف نماییم، تمام این موقعیتها وابسته به بنیانهای اخلاقی بوده و با روحیات شخصی کنترل میگردد.
مدیریت بر اساس ارزشها
بهطور سنتی مدیریت بر مبنای هدف (Management by Objectives) رویکردی است که بر تعیین اهداف مشخص، قابل اندازهگیری و زمانبندیشده برای هدایت عملکرد سازمان تمرکز دارد. در این رویکرد، مدیران و کارکنان با توافق بر سر اهداف، تلاش میکنند فعالیتهای خود را در راستای تحقق نتایج مورد انتظار سازمان هماهنگ سازند.
درک تفاوت اهداف (objective) و ارزشها (Values) در اینجا بسیار کلیدی است. اهداف عمدتاً ناظر بر «آنچه باید به دست آید» هستند، در حالی که ارزشها بیانگر «چگونگی انجام کارها» و اصولی هستند که رفتار سازمانی را هدایت میکنند. از این رو، در بسیاری از سازمانهای نوین توجه از تمرکز صرف بر اهداف به سمت ارزشها نیز گسترش یافته است.
مقایسه ارزشها و هدفها
مدیریت بر مبنای ارزش (Management By Values) رویکردی است که تصمیمگیریها، رفتارها و سیاستهای سازمانی را بر پایه مجموعهای از اصول و باورهای مشترک هدایت میکند. در این رویکرد، ارزشهای محوری به عنوان معیارهای پایدار برای انتخابها و اقدامات سازمانی عمل میکنند. چنین مدیریتی به تقویت فرهنگ سازمانی، افزایش اعتماد و همسویی کارکنان کمک میکند. در نتیجه، مدیریت بر مبنای ارزشها تلاش میکند علاوه بر دستیابی به اهداف، شیوه تحقق آنها را نیز در چارچوب اصول بنیادین سازمان هدایت کند.
روش عملی تعیین ارزشهای محوری
در بسیاری موارد از روشهای اجماع تدریجی (Consensus Building) یا تکنیکهای تسهیل گروهی برای استخراج ارزشهای سازمانی استفاده میشود. گامهای روش عملی تعیین ارزشهای محوری عبارتند از:
۱. گروهی از ذینفعان سازمان شامل مالکان، مدیران ارشد، مدیران میانی، کارکنان، مشتریان و شرکای کلیدی انتخاب شوند. تعداد افراد ترجیحاً زوج و بین ۶ تا ۳۰ نفر باشد.
۲. فهرستی از ارزشهای سازمانی در اختیار شرکتکنندگان قرار گیرد و به آنها اجازه داده شود در صورت لزوم ارزشهای جدیدی به فهرست اضافه کنند.
۳. هر فرد بهصورت مستقل سه ارزش مهم را انتخاب کرده و آنها را بر اساس اولویت مرتب کند.
۴. شرکتکنندگان بهصورت گروههای دونفره تشکیل جلسه دهند و در مدت زمان مشخص (مثلاً ۱۰ دقیقه) از میان شش ارزش منتخب خود به سه ارزش مشترک دست یافته و آنها را اولویتبندی کنند.
۵. سپس گروههای چهار نفره تشکیل شود تا دو تیم دونفره ارزشهای انتخابی خود را بررسی کرده و بر سر سه ارزش مشترک به توافق برسند. زمان این مرحله تقریباً دو برابر مرحله قبل در نظر گرفته میشود.
۶. در مراحل بعدی با بزرگتر شدن گروهها، زمان بحث افزایش مییابد و برای تسهیل گفتوگو یک نماینده از هر گروه برای ارائه
نمونه ارزشهای محوری سازمان
با توجه به چشمانداز پارسمدیر مبنی بر تبدیل شدن به مرجع ملی و منطقهای آموزش روش تحقیق، تحلیل آماری پیشرفته و تصمیمسازی مبتنی بر شواهد، و همچنین مأموریت آن در تولید و توسعه محتوای علمی بومی و کاربردی برای پژوهشگران و دانشجویان، مجموعهای از ارزشهای محوری میتواند جهتدهنده فعالیتهای این پایگاه باشد. این ارزشها چارچوبی فراهم میکنند تا تولید محتوا، آموزش و تعامل با مخاطبان در مسیر ارتقای کیفیت پژوهشهای مدیریتی انجام شود.
برای نمونه ارزشهای محوری پارسمدیر عبارتند از:
- صداقت علمی: پایبندی به اصول اخلاق پژوهش، استناد دقیق و پرهیز از تحریف یا سادهسازی نادرست مفاهیم علمی.
- کیفیت علمی: ارائه محتوای دقیق، معتبر و مبتنی بر منابع علمی قابل اتکا.
- کاربردپذیری دانش: تبدیل مفاهیم نظری مدیریت و روش تحقیق به آموزشهای عملی و قابل استفاده در پژوهشها و سازمانها.
- بومیسازی دانش: تطبیق و توسعه دانش جهانی مدیریت با نیازها و مسائل واقعی جامعه و سازمانهای ایرانی.
- یادگیری مستمر: بهروزرسانی مداوم محتوا و بهرهگیری از پیشرفتهای علمی و فناوریهای آموزشی.
- دسترسیپذیری دانش: فراهم کردن امکان دسترسی آسان پژوهشگران و دانشجویان به آموزشها و منابع علمی.
این ارزشها نشان میدهند که پارسمدیر نهتنها بر تولید دانش مدیریتی تأکید دارد، بلکه بر کیفیت علمی، کاربردپذیری و بومیسازی آن نیز تمرکز میکند. در نتیجه، ارزشهای محوری به عنوان اصول راهنما، مسیر تحقق مأموریت و دستیابی به چشمانداز این پایگاه را هدایت میکنند.
سخن پایانی
در مجموع، ارزشهای محوری مجموعهای از اصول بنیادین و پایدار هستند که هویت، فرهنگ و جهتگیری رفتاری سازمان را شکل میدهند. این ارزشها به عنوان چارچوبی راهنما، مبنای تصمیمگیریها، سیاستگذاریها و تعاملات سازمانی را فراهم میکنند. پایبندی به ارزشها موجب همسویی رفتار اعضای سازمان و تقویت انسجام درونی میشود. در نتیجه، سازمان میتواند با اتکا به این اصول پایدار، فعالیتهای خود را در مسیر تحقق مأموریت و دستیابی به چشمانداز هدایت کند. ارزشهای واقعی یک سازمان به عنوان اصول راهنمای جاویدان به هیچ توجیهی نیاز ندارند و برای افراد درون سازمان ارزش و اهمیت ذاتی دارند. در سازمانهای ارزش مدار، همه طرح ها، تصمیمات و عملیات در سازمان بر اساس ارزشها هدایت و رهبری میگردند.
منبع: دیوید، فرد. کتاب مدیریت استراتژیک. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
