موانع توسعه گردشگری به مجموعه عوامل اقتصادی، مدیریتی، زیرساختی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گفته میشود که مانع رشد، رقابتپذیری و توسعه پایدار صنعت گردشگری در یک کشور یا مقصد گردشگری میشوند. شناخت این موانع برای برنامهریزی، سرمایهگذاری و سیاستگذاری مؤثر در مدیریت گردشگری اهمیت فراوانی دارد و زمینه افزایش جذب گردشگران و توسعه اقتصادی را فراهم میکند. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله «موانع توسعه گردشگری» مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
موانع توسعه گردشگری در ایران
ایران از نظر جاذبههای تاریخی، فرهنگی، طبیعی و مذهبی یکی از کشورهای دارای ظرفیت بالا در صنعت گردشگری است، اما بهرهبرداری از این ظرفیتها با چالشهای متعددی روبهرو است. بسیاری از این موانع به زیرساختها، سیاستگذاری، تسهیلات گردشگری و بازاریابی گردشگری مربوط میشوند. رفع این چالشها میتواند جایگاه ایران را در بازار گردشگری منطقه و جهان بهبود بخشد.
- موانع سیاسی و اختلافات برونمرزی
- مشکلات و موانع اجتماعی
- موانع اقتصادی گسترش توریسم
- عدم آگاهی از بازاریابی در صنعت توریسم
- ضعف مدیریت یکپارچه مقصدهای گردشگری
برطرف کردن موانع توسعه گردشگری در ایران مستلزم همکاری دولت، بخش خصوصی، جوامع محلی و سرمایهگذاران است. توسعه زیرساختها، اصلاح سیاستهای حمایتی، ارتقای کیفیت خدمات، استفاده از فناوریهای نوین و معرفی مؤثر ظرفیتهای گردشگری ایران میتواند زمینه رشد پایدار این صنعت و افزایش سهم کشور از بازار جهانی گردشگری را فراهم کند.
موانع سیاسی توسعه گردشگری
موانع سیاسی اولین و شاید تاثیرگذارترین موانع پیش روی توسعه صنعت گردشگری محسوب میگردد. زیرا عملکرد کلیه بخشها به صورت مستقیم و غیر مستقیم تحت تاثیر سیاستگذاریها و خط و مشیهای کلان یک کشور است. عمده موانع شناسایی شده سیاسی در رابطه با توسعه گردشگری در ایران عبارتند از:
- فقدان پرواز مستقیم به مقصد ایران
- تحریمهای بینالملل و چالشهای ایران با غرب
- تبلیغات منفی علیه ایران
- مدیریت صنعت گردشگری بصورت دولتی و نهادی
- مدیریت بیشتر هتلها توسط بخش دولتی و نهادها
- وابستگی شرکتهای هواپیمائی به دولت
- نبود احساس امنیت برای گردشگران به دلیل فضا سازی سیاسی صورت گرفته
- مشکلات مربوط به نهاد سازی و تعیین مسئولیتهای مربوط به هر یک از بخشها
- عدم تمایل جدی برای سرمایهگذاری خارجی به دلیلی نبود ثبات سیاسی و اقتصادی
موانع اجتماعی توسعه گردشگری
علاوه بر موانع سیاسی و اقتصادی موانع اجتماعی و فرهنگی نیز در توسعه صنعت گردشگری در کشور وجود دارد. به نظر میرسد فرهنگ عمومی کشور پذیرای گردشگران خارجی نیست. افراط در مهماننوازی و برخورد رودرو و تفریط در دزدی و آزار گردشگران در خفا حقیقی غیرقابل کتمان است. مهمترین موانع توسعه گردشگری از منظر اجتماعی عبارتند از:
- بی توجهی به نقش چهرههای شاخص بینالمللی و افراد مشهور در جلب توجه افکار جهانی به کشورمان
- عدم عزام سفرای فرهنگی
- عدم توجه به آرایش شهری، آراستگی ظاهری افراد، پاکیزگی معابر و ساختمانها
- رعایت نکردن نظم اجتماعی و قوانین و مقررات
- وجود قوانین اسلامی در ایران که گردشگران را وادار به پوشش و پرهیز از برخی تفریحها مینماید
- کم بودن رویدادهای فرهنگی از جمله تئاترها، فستیوالها و جشنوارهها و …
- رفتارهای منافی جذب گردشگر توسط مردم
- تعریف نشدن ارزشها و تبدیل نشدن انها به کدها رفتاری و کم رنگ بودن
- عدم تلاش برای فرهنگ سازی در سطح کلان توسط ارگانها و نهادها
- عدم بهرهگیری مناسب از ظرفیتهای منحصر به فرد ایرانی همچون، موسیقی، شعر، هنر و ….
موانع اقتصادی توسعه گردشگری
موانع اقتصادی پیشروی صنعت گردشگری که شناسایی راهکارهای مناسب برای برنامهریزی و رفع آنها از اهمیت ویژهای برخوردار میباشند از نظر خبرگان فعالین این حوزه عبارتند از:
- تکیه اقتصاد ملی کشور به درآمدهای نفتی
- عدم تطابق جادههای کشور با استانداردهای بینالمللی
- نا مناسب بودن راههای فرعی که برای دسترسی به مراکز عمده آثار باستانی و تاریخی احداث شده اند.
- فرسودگی صنعت حمل و نقل و عدم تناسب آن با نیازها
- عدم امکان رزرو هتل و خرید بلیت و…
- نبود تبادلات بانکی مناسب با نظام بانکی جهانی
- نبود سرمایه گذاریهای مناسب دولت برای ایجاد زیر ساختها و بسترهای لازم
- نبود زیر ساختهای لازم برای توسعه گردشگری
سایر موانع توسعه گردشگری
عوامل فناوری
- نبود جاذبههای دست ساز و مصنوعی
- عدم طراحی سیستم اطلاعات گردشگری و توریستی در کشور
- عدم امکان خرید بلیت و رزرو هتل و.. به دلیل نبود زیر ساختهای فناوری
- عدم بهرهگیری از ظرفیت فناوریهای نوین مانند کوچسرفینگ
موانع و مسائل قانونی
- عدم تدوین شدن استانداردها و ضوابط فنی
- حضور دستگاههای موازی در تشکیلات گردشگری
- مشکلات و معضلات مربوط به ایجاد کسبوکار در کشور
- نبود نظام بیمهای مناسب برای گردشگران برای اطمینان از دریافت خدمات به موقع و مناسب در صورت نیاز
عوامل محیط زیستی
- عدم تدوین شدن چارچوبها و قوانین مرتبط با حفظ محیطزیست
- عدم شناسایی و برنامهریزی برای کلیه جاذبههای طبیعی کشور
- بهره برداری نامناسب از جاذبههای طبیعی و آسیب دیدن آنها
عوامل رقابتی
- وضعیت بازاریابی و تبلیغات گردشگری
- سطح پایین رقابتپذیری در گردشگری
- نبود رقابت بین ارکان گردشگری برای بهبود سطح خدمات
موانع مدیریتی
- نبود ثبات مدیریتی
- عدم تدوین برنامه راهبردی در صنعت گردشگری
- عملکرد مدیران بر اساس سلایق شخصی نه نقشه راه تدوین شده
- نبود نگرش علمی به گردشگری
- نبود تفکر سیستمی و اقتضایی برای مدیران
- عدم توجه به عملکرد و سیاستهای کشورهای موفق در امر گردشگری
- تفاوت در سطح دیدگاه مدیران سطح کلان و مدیران سطح بنگاه
- تغییر سیاستهای سطح کلان با تغییر دولتها
ادبیات پژوهش و مبانی نظری موانع توسعه گردشگری
فصل دوم موانع توسعه گردشگری شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری موانع توسعه گردشگری تهیه شده است. فصل دوم موانع توسعه گردشگری شامل فهرست کامل منابع بوده و به صورت فایل ورد قابل ویرایش میباشد.
خلاصه و سخن پایانی
موانع توسعه گردشگری در ایران تنها به کمبود جاذبههای گردشگری مربوط نیست، بلکه بیشتر به ضعف زیرساختها، ناهماهنگی سیاستها، کمبود سرمایهگذاری، بازاریابی ناکافی و مدیریت پراکنده مقصدهای گردشگری بازمیگردد. رفع این موانع نیازمند برنامهریزی علمی، همکاری دولت و بخش خصوصی، آموزش نیروی انسانی، حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی و استفاده از فناوریهای نوین است. در صورت مدیریت صحیح این چالشها، گردشگری میتواند به یکی از مهمترین مسیرهای توسعه اقتصادی، اشتغالزایی، درآمد غیرنفتی و ارتقای تصویر بینالمللی ایران تبدیل شود.
منبع: گولدنر، چارلز؛ و ریچی، برنت. اصول، رویهها و فلسفههای گردشگری. نیوجرسی: وایلی و پسران.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
