جیکوب کوهن (Jacob Cohen) یکی از برجستهترین آمارشناسان و روششناسان علوم رفتاری در سده بیستم به شمار میرود. او با توسعه مفاهیم اندازه اثر، تحلیل توان آماری و روشهای نوین تحلیل داده، تاثیر عمیقی بر پژوهشهای علوم اجتماعی، روانشناسی، آموزش و مدیریت گذاشت. بسیاری از پژوهشگران، کوهن را از تاثیرگذارترین چهرههای آمار کاربردی میدانند؛ زیرا آثار او نقش مهمی در ارتقای کیفیت استنباط آماری و تفسیر نتایج پژوهشها ایفا کرده است.
آشنایی با جیکوب کوهن
جیکوب کوهن (۱۹۲۳–۱۹۹۸) در ایالات متحده آمریکا زاده شد و تحصیلات خود را در حوزه روانشناسی و آمار دنبال کرد. وی بخش عمده زندگی حرفهای خود را به تدریس و پژوهش در زمینه روشهای آماری مورد استفاده در علوم رفتاری اختصاص داد.
کوهن در دوران فعالیت دانشگاهی خود به این نتیجه رسید که بسیاری از پژوهشگران تنها به آزمون معناداری آماری توجه میکنند و از اهمیت اندازه اثر و توان آماری غافل هستند. همین مسئله او را به توسعه چارچوبهایی برای بهبود تحلیل و تفسیر دادههای پژوهشی سوق داد.
وی سالهای زیادی در دانشگاههای آمریکا به تدریس و پژوهش پرداخت و آثارش به یکی از منابع اصلی آموزش روش تحقیق و آمار در علوم اجتماعی و رفتاری تبدیل شد. او یکی از اعضای ارشد انجمن روانشناسی آمریکا بود.
مهمترین آثار جیکوب کوهن
کتاب تحلیل توان آماری برای علوم رفتاری (Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences) نخستین بار در سال ۱۹۶۹ منتشر شد. این اثر مهمترین کتاب کوهن به شمار میرود و در آن مفهوم توان آماری و شیوه محاسبه حجم نمونه برای پژوهشهای تجربی بهصورت جامع تشریح شده است.
کتاب همبستگی و تحلیل رگرسیون چندگانه برای علوم رفتاری (Applied Multiple Regression/Correlation Analysis for the Behavioral Sciences) با همکاری همکاران وی منتشر شد. این کتاب به یکی از منابع معتبر آموزش رگرسیون و تحلیل روابط میان متغیرها تبدیل شد.
کتاب قدرت نخست (The Earth Is Round (p < .05)) در قالب یک مقاله مشهور در سال ۱۹۹۴ منتشر شد. کوهن در این مقاله به نقد وابستگی بیش از حد پژوهشگران به آزمون معناداری آماری پرداخت و بر ضرورت توجه به اندازه اثر تاکید کرد.
فرمول کوهن برای برآورد حجم نمونه با اندازه و توان آزمون یکی از روشهای پرکاربرد در مدیریت و علوم اجتماعی است. مجموعه مقالات متعدد او درباره اندازه اثر، تحلیل توان و روششناسی پژوهش نیز از منابع کلاسیک آمار کاربردی محسوب میشوند و همچنان مورد استناد گسترده قرار دارند.
دستاوردهای علمی کوهن
مهمترین دستاورد کوهن توسعه و ترویج مفهوم «اندازه اثر» است. او معتقد بود معناداری آماری به تنهایی برای قضاوت درباره اهمیت نتایج کافی نیست و پژوهشگران باید بزرگی و شدت اثر متغیرها را نیز گزارش کنند.
- اندازه اثر (Effect Size)
- توان آزمون (Power of a test)
- کاپای کوهن (Cohen’s Kappa)
- فرمول نمونهگیری (Cohen Sample)
کوهن همچنین نقش تعیینکنندهای در گسترش مفهوم «توان آماری» داشت. وی نشان داد که بسیاری از پژوهشها به دلیل حجم نمونه ناکافی از توان آماری لازم برخوردار نیستند و ممکن است نتوانند اثرهای واقعی را شناسایی کنند.
از دیگر نوآوریهای او میتوان به ارائه معیارهای استاندارد اندازه اثر مانند d کوهن، f² کوهن و معیارهای تفسیر ضرایب همبستگی اشاره کرد. طبقهبندی مشهور او برای اندازه اثرهای کوچک، متوسط و بزرگ همچنان در بسیاری از پژوهشهای علمی مورد استفاده قرار میگیرد.
سخن پایانی
جیکوب کوهن را میتوان یکی از تاثیرگذارترین چهرههای آمار کاربردی و روش تحقیق در علوم رفتاری دانست. آثار او موجب شد پژوهشگران از تمرکز صرف بر معناداری آماری فاصله گرفته و به اهمیت عملی و علمی نتایج نیز توجه کنند. امروزه مفاهیمی همچون اندازه اثر، توان آماری و تحلیل حجم نمونه بخش جداییناپذیر پژوهشهای علمی محسوب میشوند و بخش بزرگی از این تحول مدیون اندیشههای کوهن است. به همین دلیل، در میان مشاهیر روش تحقیق و آمار، نام جیکوب کوهن بیش از هر چیز با مفاهیم «اندازه اثر» و «تحلیل توان آماری» گره خورده است.
منبع: حبیبی، آرش. کتاب حداقل مربعات جزئی. تهران: ناروندانش.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
