فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) بهکارگیری یکپارچه سختافزار، نرمافزار، شبکههای ارتباطی و خدمات مخابراتی برای تولید، پردازش، ذخیرهسازی، انتقال و مدیریت اطلاعات است. هدف این فناوری، بهینهسازی فرایندها، پشتیبانی از تصمیمگیری و بهبود عملکرد سازمانی است. این حوزه از دانش جهت مدیریت سازمان در عصر تحول دیجیتال اهمیت بسیاری دارد بنابراین در این مقاله به مفهومسازی و تعریف «فناوری اطلاعات» پرداخته میشود.
تاریخچه فناوری اطلاعات و ارتباطات
مفهوم «فناوری اطلاعات» نخستینبار در سال ۱۹۵۸ توسط لویت و وایزلر برای توصیف نقش فناوریهای نوین در پردازش اطلاعات و پشتیبانی از تصمیمگیریهای مدیریتی مطرح شد. پیش از آن، رایانهها از دهه ۱۹۵۰ وارد سازمانهای دولتی و شرکتهای بزرگ شده بودند و بیشتر برای محاسبات، ثبت سوابق و پردازش دادههای حجیم بهکار میرفتند.
در دهه ۱۹۶۰، گسترش رایانههای بزرگ و ایجاد پایگاههای داده، زمینه شکلگیری سیستمهای پردازش اطلاعات و سیستمهای اطلاعات مدیریت را فراهم کرد. دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ نیز سیستمهای پشتیبان تصمیمگیری، اتوماسیون اداری و رایانههای شخصی توسعه یافتند. و استفاده از فناوری اطلاعات در بانکداری، خدمات، صنعت و مدیریت پروژه گسترش پیدا کرد.
در دهه ۱۹۹۰، توسعه اینترنت، شبکههای رایانهای و ارتباطات دیجیتال موجب پیوند فناوری اطلاعات با فناوریهای مخابراتی شد و مفهوم «فناوری اطلاعات و ارتباطات» رواج یافت. در این دوره، پست الکترونیکی، وب، تجارت الکترونیک و سیستمهای یکپارچه سازمانی به بخش مهمی از فعالیت سازمانها تبدیل شدند.
از آغاز قرن بیستویکم، گسترش اینترنت پرسرعت، رایانش ابری، تلفنهای هوشمند، رسانههای اجتماعی، کلانداده و اینترنت اشیا، نقش ICT را از یک ابزار پشتیبان به زیرساخت اصلی فعالیتهای اقتصادی و سازمانی ارتقا داد. امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات زیربنای تحول دیجیتال است و همراه با هوش مصنوعی، تحلیل داده، اتوماسیون و پلتفرمهای دیجیتال، شیوه مدیریت، تصمیمگیری، ارائه خدمات و ارتباط با مشتریان را دگرگون میکند.
تعریف فناوری اطلاعات و ارتباطات
فناوری اطلاعات و ارتباطات (Information and Communication Technology) به مجموعه فناوریهای سختافزاری، نرمافزاری و ارتباطی گفته میشود که برای جمعآوری، پردازش، ذخیرهسازی، انتقال و تبادل اطلاعات بهمنظور پشتیبانی از فعالیتهای فردی و سازمانی بهکار میروند..
فناوری اطلاعات یا IT مطالعه، طراحی، توسعه، پیادهسازی، پشتیبانی یا مدیریت سیستمهای اطلاعاتی مبتنی بر رایانه، خصوصا برنامههای نرمافزاری و سختافزار رایانه میباشد.
انجمن فناوری اطلاعات آمریکا
این فناوری با یکپارچهسازی فناوری اطلاعات و فناوری ارتباطات، زمینه برقراری ارتباطات سریع، دسترسی گسترده به اطلاعات، ارائه خدمات الکترونیکی و پشتیبانی از فرایندهای سازمانی را فراهم میسازد. این یکی از مهمترین زیرساختهای تحول دیجیتال، اقتصاد دیجیتال و مدیریت هوشمند محسوب میشود. بهطورکلی هرگونه تجهیزات، سیستم یا زیرسیستمهایی از تجهیزات که بهطور خودکار جهت دستیابی، ذخیرهسازی، دستکاری، مدیریت، کنترل، نمایش، تغییر، مبادله یا دریافت دادهها یا اطلاعات بهوسیله موسسات اجرایی بکار گرفته میشوند، فناوری اطلاعات میباشد
به طور خلاصه، فناوری اطلاعات با مسائلی مانند استفاده از رایانههای الکترونیکی و نرمافزار سروکار دارد تا تبدیل، ذخیره، حفاظت، پردازش، انتقال و بازیابی اطلاعات به شکلی مطمئن و امن انجام پذیرد. این مفهوم حوزه سیستم اطلاعات مدیریت بویژه تصمیمگیری سازمانی اهمیت بسیاری دارد.
تعریف داده و اطلاعات
مفهوم داده و اطلاعات دو مفهوم زیربنایی در مدیریت فناوری اطلاعات هستند:
داده (Data)
داده (Data) مجموعهای از واقعیتها، اعداد، نمادها، متنها یا مشاهدات خام است که بهتنهایی فاقد تفسیر و مفهوم کاربردی هستند. دادهها نتیجه ثبت رویدادها و پدیدهها بوده و پیش از پردازش، ارزش محدودی برای تصمیمگیری دارند. برای مثال، تاریخ تولد، مبلغ یک فاکتور، تعداد کارکنان یا میزان فروش روزانه همگی نمونههایی از داده محسوب میشوند.
تعریف اطلاعات (Information)
اطلاعات (Information) حاصل پردازش، سازماندهی، طبقهبندی و تفسیر دادهها بهگونهای است که برای استفادهکننده دارای معنا و ارزش باشد. اطلاعات با فراهم کردن زمینه و مفهوم، امکان تحلیل، برنامهریزی و تصمیمگیری را فراهم میکند. به بیان دیگر، اطلاعات همان دادههای پردازششدهای هستند که به پرسشهایی مانند «چه؟»، «چه زمانی؟»، «کجا؟»، «چگونه؟» و «چرا؟» پاسخ میدهند.
تبدیل داده به اطلاعات
تبدیل داده به اطلاعات فرایندی است که طی آن دادههای خام از طریق سازماندهی، پالایش، طبقهبندی، محاسبه، خلاصهسازی و تحلیل به اطلاعات معنادار تبدیل میشوند. کیفیت این فرایند به دقت، صحت، بهنگام بودن و مرتبط بودن دادهها بستگی دارد. اطلاعات حاصل، مبنای تصمیمگیری مدیران و کاربران سازمان است و در صورت ترکیب با تجربه، تخصص و قضاوت انسانی، به دانش (Knowledge) تبدیل میشود.
مسیر داده ← اطلاعات ← دانش زیربنای سیستمهای اطلاعاتی، هرم دانش و تصمیمگیری هوشمند در سازمانها به شمار میرود. این مسئله منجر به اثربخشی و بهرهوری سازمان میشود. البته تاثیر اتوماسیون بر بیکاری نیز یکی از جنبههای تاریک این پیشرفت میباشد.
در سازمانهای بزرگ رسالت استقرار، توسعه و نظارت بر این فناوریها بر عهده واحدهایICT میباشد. این واحدها بر حسب تنوع و حجم کار از متخصصین مختلفی تشکیل میشود. به هر حال مدیریت ICT در سازمان امری است که باید با نظارت مستقیم مدیر سازمان همراه باشد. این واحدها باید هماهنگ و همسو با سایر برنامهها و کارکردهای سازمان گام بردارند. مدیر یک سازمان باید در حد لازم از اطلاعات تخصصی و پایه برخوردار باشد.
اهمیت فناوری اطلاعات و ارتباطات
فناوری اطلاعات و ارتباطات زیربنای فعالیت سازمانهای امروزی است. این فناوری سرعت گردش اطلاعات را افزایش میدهد، ارتباطات را تسهیل میکند و کیفیت تصمیمگیری را بهبود میبخشد. امروزه تقریباً همه کسبوکارها برای انجام فرایندهای عملیاتی و مدیریتی به ICT وابسته هستند.
- افزایش سرعت و دقت پردازش اطلاعات
- تسهیل ارتباطات درون و برونسازمانی
- پشتیبانی از تصمیمگیری مدیران
- کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری
- توسعه تجارت الکترونیک و خدمات دیجیتال
- ایجاد بستر تحول دیجیتال و نوآوری
- بهبود مدیریت دانش و اشتراک اطلاعات
- افزایش انعطافپذیری و مزیت رقابتی سازمان
با گسترش هوش مصنوعی، رایانش ابری، اینترنت اشیا و کلانداده، اهمیت فناوری اطلاعات و ارتباطات بیش از گذشته افزایش یافته است. ICT دیگر تنها یک ابزار پشتیبان نیست، بلکه به یکی از مهمترین منابع راهبردی سازمانها برای نوآوری، رقابتپذیری و خلق ارزش در اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است.
سخن پایانی
فناوری اطلاعات و ارتباطات زیربنای اصلی سازمانهای هوشمند و اقتصاد دیجیتال بهشمار میرود و نقش تعیینکنندهای در افزایش بهرهوری، تسهیل ارتباطات، بهبود تصمیمگیری و ایجاد مزیت رقابتی دارد. سازمانهایی که از ظرفیتهای ICT بهصورت اثربخش بهره میگیرند، توانایی بیشتری در پاسخگویی به تغییرات محیطی، ارائه خدمات نوآورانه و مدیریت دانش خواهند داشت. ازاینرو، توسعه زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات و سرمایهگذاری در این حوزه، یکی از الزامات موفقیت و پایداری سازمانها در عصر تحول دیجیتال است.
فهرست منابع
رضاییان، علی. کتاب سیستم اطلاعات مدیریت. ناشر: سمت.
توربان، آفریم؛ پولارد، کارل؛ وود، گریگوری. کتاب مدیریت فناوری اطلاعات. ناشر: ویلی.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
