نظریه رفتار برنامهریزیشده (TPB) نقش نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتار ادراکشده را بر نیت رفتاری و رفتار واقعی افراد تشریح میکند. در این نظریه الگویی برای پذیرش فناوری ارائه گردید و ریشه در نظریه عمل منطقی (TRA) دارد. نظر به اهمیت موضوع در این نوشتار، نظریه رفتار برنامهریزیشده تشریح خواهد شد.
تعریف نظریه رفتار برنامهریزیشده
نظریه رفتار برنامهریزیشده (Theory of Planned Behavior) توسط آیسک آیزن (Icek Ajzen) در سال ۱۹۸۵ با توسعه نظریه عمل منطقی (TRA) ارائه شد. آیزن با افزودن سازه کنترل رفتاری ادراکشده، توانست رفتارهایی را نیز تبیین کند که انجام آنها به عوامل خارج از اراده فرد، مانند منابع، مهارت یا فرصت، وابسته است.
این نظریه چارچوبی برای تبیین و پیشبینی رفتار ارادی انسان است که رفتار را حاصل تصمیم آگاهانه فرد در بستر عوامل فردی، اجتماعی و محدودیتهای عملی میداند. نظریه رفتار برنامهریزیشده توضیح میدهد که افراد زمانی احتمال بیشتری دارد رفتاری را انجام دهند که آن را مطلوب بدانند، حمایت اجتماعی را احساس کنند و انجام آن را در توان و کنترل خود ببینند.
نظریه TPB یکی از مهمترین نظریههای علوم رفتاری در پیشبینی قصد و رفتار انسان به شمار میرود. این نظریه ابتدا در روانشناسی توسعه یافت، اما بهسرعت در حوزههای فناوری سازمان (تکنولوژی) و بهویژه سیستمهای اطلاعاتی و پذیرش فناوری کاربرد گستردهای پیدا کرد. برای نمونه مدل پذیرش فناوری (TAM) و قصد خرید مشتریان در بازاریابی با الهام از این نظریه توسعه یافتهاند.
ابعاد نظریه رفتار برنامهریزیشده
نظریه رفتار برنامهریزیشده توضیح میدهد که رفتار واقعی معمولاً از قصد رفتاری (Behavioral Intention) ناشی میشود. این قصد نیز تحت تأثیر ارزیابی فرد، انتظارات اجتماعی و میزان کنترل ادراکشده او قرار دارد. در نتیجه، تمایل به انجام یک رفتار زمانی تقویت میشود که فرد آن رفتار را مطلوب، مورد تأیید دیگران و قابل انجام بداند.
نگرش نسبت به رفتار (Attitude Toward the Behavior): ارزیابی مثبت یا منفی فرد از انجام رفتار.
هنجار ذهنی (Subjective Norm): ادراک فرد از انتظار و فشار اجتماعی دیگران برای انجام رفتار.
کنترل رفتاری ادراکشده (Perceived Behavioral Control): ارزیابی فرد از توانایی، منابع، فرصتها و موانع انجام رفتار.
قصد رفتاری (Behavioral Intention): میزان آمادگی و تصمیم فرد برای انجام رفتار.
رفتار واقعی (Actual Behavior): اقدام نهایی فرد در شرایط واقعی.
نظریه رفتار برنامهریزیشده
هرچه نگرش فرد مثبتتر باشد، حمایت اجتماعی بیشتری احساس شود و موانع انجام رفتار کمتر ارزیابی شوند، قصد رفتاری قویتر خواهد بود. کنترل رفتاری ادراکشده افزون بر اثرگذاری بر قصد، میتواند مستقیماً بر رفتار نیز اثر بگذارد؛ زیرا برخورداری از مهارت، منابع و فرصتهای لازم، اجرای تصمیم را امکانپذیر میسازد.
دانلود پایاننامه پذیرش فناوری
عنوان: قصد خرید الکترونیک مشتریان با استفاده از مدل پذیرش فناوری
مقطع: کارشناسی ارشد
مورد مطالعه: پایگاه پارسمدیر
رشته تحصیلی: مهندسی صنایع
دانشگاه: پیام نور تهران
نمره دفاع: ۲۰
پیوست: فایل کامل بهصورت ورد و پیدیاف همراه با تمامی فایلهای داده و مستندات
سخن پایانی
نظریه رفتار برنامهریزیشده یکی از پرکاربردترین نظریههای علوم رفتاری برای تبیین و پیشبینی رفتار انسان است و امروزه در حوزههای مدیریت، بازاریابی، سلامت، آموزش و بهویژه پذیرش فناوری کاربرد گستردهای دارد. این نظریه نشان میدهد که رفتار افراد تنها به نگرش آنان وابسته نیست، بلکه هنجارهای اجتماعی و ادراک آنان از توانایی انجام رفتار نیز نقش تعیینکنندهای دارد. ازاینرو، شناخت عوامل مؤثر بر قصد رفتاری به مدیران و پژوهشگران کمک میکند تا با طراحی مداخلات مناسب، احتمال پذیرش تغییر، استفاده از فناوری و موفقیت برنامههای تحول سازمانی را افزایش دهند.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
