نظریه عمل منطقی (TRA) نشان میدهد چگونه باورهای هنجاری و پیامدهای رفتاری منجر به شکلگیری نگرش یا انجام رفتاری ویژه در فرد میشود. این نظریه در روانشناسی مطرح گردید اما خاستگاه انواع مدلها و نظریههای پذیرش فناوری گردید. نظر به اهمیت این نظریه زیربنایی در این مقاله نظریه عمل منطقی مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
نظریه عمل منطقی فیشبین و آیزن
نظریه عمل منطقی (Theory of reasoned action) توسط توسط آیسک آیزن (Icek ajzen) و مارتین فیشبین (Martin fishbein) به سال ۱۹۷۵ در کتاب خود با عنوان «باور، نیت، نگرش و رفتار» مطرح شد. این نظریه یکی از بنیادیترین چارچوبهای تبیین رفتار انسان در علوم رفتاری و مدیریت به شمار میرود. بر اساس این نظریه، رفتار افراد نتیجه یک فرایند تصمیمگیری عقلایی است و مهمترین پیشبینیکننده رفتار، قصد رفتاری است.
در مدل TRA، قصد رفتاری تحت تأثیر دو عامل اصلی قرار دارد:
- نگرش نسبت به رفتار (Attitude toward Behavior)
- هنجار ذهنی (Subjective Norm)
نگرش از ارزیابی فرد نسبت به پیامدهای انجام رفتار شکل میگیرد، در حالی که هنجار ذهنی بیانگر ادراک فرد از انتظارات و فشارهای اجتماعی افراد یا گروههای مرجع برای انجام یا عدم انجام آن رفتار است. بنابراین، این نظریه رفتار انسان را حاصل تعامل باورهای فردی و تأثیرات اجتماعی میداند.
آیسک آیزن و مارتین فیشبین
نظریه عمل منطقی مبنای توسعه بسیاری از مدلهای رفتار و پذیرش فناوری قرار گرفت. آیزن یکدهه بعد به سال ۱۹۸۵ این نظریه را گسترش داد و نظریه رفتار برنامهریزیشده (TRA) را مطرح کرد. بعدها دیویس از این نظریه در ارائه مدل پذیرش فناوری استفاده کرد. ونکاتش نیز با توسعه آن نظریه یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری (UTAUT) را ارائه کرد. در واقع دیویس، باگوزی و ونکاتش کوشش کردند با این نظریه به پیشبینی پذیرش فناوریهای جدید نزد مشتریان بپردازند.
ابعاد نظریه عمل منطقی
فرض زیربنایی نظریه عمل منطقی آن است که باورها، نگرش و قصد رفتاری بهصورت زنجیرهای بر رفتار انسان اثر میگذارند. فیشبین و آیزن باورها را «سنگ بنای» این نظریه میدانند؛ زیرا افراد بر اساس تجربه، مشاهده یا اطلاعات دریافتی از محیط، باورهایی درباره یک پدیده شکل میدهند. این باورها بهتدریج نگرش فرد را نسبت به آن پدیده ایجاد کرده و در نهایت قصد انجام یک رفتار را تحت تأثیر قرار میدهند.
- باورها (Beliefs)
- نگرش (Attitude)
- قصد رفتاری (Behavioral Intention)
ویژگیهای تئوری عمل منطقی
باورها (Beliefs): باورها ادراک و برداشت فرد از ویژگیها، پیامدها یا نتایج یک رفتار هستند و مهمترین منبع شکلگیری نگرش به شمار میروند. هرچه باورهای فرد نسبت به پیامدهای یک رفتار مثبتتر باشد، احتمال شکلگیری نگرش مطلوب نیز بیشتر خواهد بود.
نگرش (Attitude): نگرش بیانگر ارزیابی کلی فرد از یک رفتار، شیء یا پدیده است و نشان میدهد فرد آن را مطلوب یا نامطلوب میداند. نگرش از باورهای فرد نسبت به پیامدهای رفتار شکل میگیرد و نقش مهمی در ایجاد قصد رفتاری دارد.
قصد رفتاری (Behavioral Intention): قصد رفتاری میزان تمایل و آمادگی فرد برای انجام یک رفتار مشخص است و نزدیکترین پیشبینیکننده رفتار واقعی محسوب میشود. بر اساس نظریه عمل منطقی، هرچه نگرش فرد نسبت به یک رفتار مطلوبتر باشد و هنجارهای اجتماعی نیز از آن حمایت کنند، احتمال شکلگیری قصد رفتاری و انجام آن رفتار افزایش مییابد.
دانلود پایاننامه مدل پذیرش فناوری
عنوان: قصد خرید الکترونیک مشتریان با استفاده از مدل پذیرش فناوری
مقطع: کارشناسی ارشد
مورد مطالعه: پایگاه پارسمدیر
رشته تحصیلی: مهندسی صنایع
دانشگاه: پیام نور تهران
نمره دفاع: ۲۰
پیوست: فایل کامل بهصورت ورد و پیدیاف همراه با تمامی فایلهای داده و مستندات
سخن پایانی
نظریه عمل منطقی یکی از بنیادیترین نظریههای علوم رفتاری و نقطه آغاز بسیاری از مدلهای پذیرش فناوری و رفتار سازمانی است. این نظریه نشان میدهد که رفتار انسان نتیجه یک فرایند تصمیمگیری آگاهانه است و باورها، نگرشها و قصد رفتاری نقش تعیینکنندهای در شکلگیری آن دارند. ازاینرو، شناخت سازوکارهای این نظریه به مدیران و پژوهشگران کمک میکند تا عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری، تغییر رفتار کارکنان و موفقیت برنامههای تحول سازمانی را بهتر تبیین و مدیریت کنند.
Fishbein, M., & Ajzen, I. (1975). Belief, attitude, intention, and behavior: An introduction to theory and research. Addison-Wesley.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
