آزمون ویلکاکسون (Wilcoxon) یک آزمون آماری ناپارامتریک است که برای بررسی اختلاف دو میانگین از یک جامعه استفاده میشود. این آزمون مانند آزمون علامت معادل ناپارامتریک آزمون تی-زوجی است. در این نوشتار کاربرد و شیوه انجام این آزمون در نرمافزار SPSS تشریح میگردد.
آشنایی با آزمون ویلکاکسون
آزمون ویلکاکسون (Wilcoxon Signed-Rank Test) یک آزمون آماری ناپارامتریک است که برای مقایسه دو نمونه وابسته یا زوجی بهکار میرود و زمانی استفاده میشود که فرض نرمال بودن دادهها برقرار نباشد. این آزمون بهجای مقایسه مستقیم میانگینها، بر اساس رتبه اختلافها و جهت تغییرات عمل میکند و از این رو نسبت به آزمون علامت قدرت آماری بیشتری دارد.
آزمون ویلکاکسون مانند آزمون t زوجی برای مقایسه دو میانگین از یک جامعه مورد استفاده قرار میگیرد. پرکاربردترین استفاده از آزمون ویلکاکسون، «تحلیل شکاف» و «تحلیل اهمیت-عملکرد» است. این تحلیل برای سنجش فاصله وضعیت موجود و مطلوب کاربرد دارد.
تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری
راهنمای تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری مدیریت:
- تحلیل دادههای آماری با روشهای کمی
- تحلیل و کدگذاری مصاحبه با روشهای کیفی
- تحلیل آماری پایاننامه کارشناسی ارشد
- تجزیهوتحلیل روشهای آمیخته رساله دکتری
مثال کاربردی آزمون ویلکاکسون
برای نمونه در پایگاه پارسمدیر داشبورد مدیریتی هوش تجاری استقرار یافت. میخواهیم رضایت کاربران پایگاه پارسمدیر پیش و پس از بکارگیری هوش تجاری را مقایسه کنیم. برای این منظور چون با دو میانگین از یک جامعه سروکار داریم از آزمون t زوجی استفاده میشود. ر
ضایت کاربران سایت پیش و پس از استقرار هوش تجاری سنجیده شد. فرض صفر یا H0 مبنی بر عدم تفاوت رضایت است. فرض بدیل یا H1 نیز ادعای آزمون است. بیان آماری فرضهای پژوهش H0 و H1 به صورت زیر است:
H0: µ۱ = µ۲: اختلاف میانگینها معنادار نیست؛ شکاف معنادار نیست.
H1: µ۱ ≠ µ۲: اختلاف میانگینها معنادار است؛ شکاف معنادار است.
اگر دادهها نرمال نباشد بهتر است از آزمون ویلکاکسون استفاده شود. برونداد این آزمون نشان میدهد آیا اختلاف میانگینها معنادار است یا خیر.
آموزش آزمون ویلکاکسون در SPSS
نظر به برخی نارسائیهای آزمون علامت زوجی از آزمون ویلکاکسون استفاده میشود. در آزمون Wilcoxon اختلاف نسبی تفاوت از میانگین لحاظ میشود یعنی اندازه دادهها نیز در نظر گرفته میشود.
مثال: میزان اهمیت و عملکرد کیفیت خدمات، وفاداری، رضایت و اعتماد پژوهشگران پیرامون یک دانشگاه بررسی گردید. هدف بررسی فاصله میان ادارکات و انتظارات پژوهشگران از هریک از عوامل مورد بررسی میباشد.
برای انجام آزمون Wilcoxon با استفاده از SPSS مثال آزمون علامت را دوباره حل میکنیم. برای استفاده از آزمون Wilcoxon فرمان زیر را اجرا کنید:
Analyze/Nonparametric Tests/legacy Dialogs/2 Related Samples…
آموزش آزمون ویلکاکسون در SPSS
در پنجرهای که باز میشود گزینه Wilcoxon را تیک بزنید. متغیرهای مورد بررسی را به صورت زوجی به Test Pairs وارد کنید و روی دکمه Ok کلیک کنید. نتایج آزمون Wilcoxon به صورت زیر است:
خروجی آزمون ویلکاکسون
برونداد آزمون Wilcoxon نشان میدهد اختلاف مشاهده شده در تمامی سازههای مورد بررسی معنادار است. حال آنکه در آزمون علامت اختلاف مشاهده شده در زمینه اعتماد پژوهشگران معنادار نبود.
سخن پایانی
هنگامی که پژوهشگر قصد دارد یک گروه را با دو حالت با هم مقایسه کند و در عین حال شرایط اجرای آزمونهای پارامتریک را ندارد، از آزمون ویلکاکسون برای مقایسه دو گروه وابسته استفاده میکند. مقیاس سنجش در آزمون ویلکاکسون (Wilcoxon signed-rank test) باید از نوع ترتیبی باشد. در این نوشتار کاربرد و شیوه انجام این آزمون در نرمافزار SPSS با ذکر یک مثال مفهومسازی و تشریح گردید.
منبع: حبیبی، آرش؛ سرآبادانی، مونا. آموزش کاربردی SPSS. تهران: ناروندانش.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
