چشمانداز سازمان (Organizational Vision) بیان روشن، فراگیر و بلندمدتی است که آینده ایدهآل سازمان را نمایش میدهد. این سند استراتژیک جهت حرکت را تعیین میکند و مشخص میسازد سازمان میخواهد چگونه باشد و به چه چیزی دست یابد. نظر به اهمیت موضوع در این نوشتار، چشمانداز سازمانی مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف چشمانداز سازمان
چشمانداز سازمان (Vision) تصویری روشن، الهامبخش و آیندهنگر از وضعیتی است که سازمان در بلندمدت قصد دارد به آن دست یابد. چشمانداز بیان میکند که سازمان در آینده میخواهد به چه جایگاهی برسد و چه تصویری از موفقیت و پیشرفت خود ترسیم میکند.
این مفهوم بهعنوان راهنمای کلی جهتگیریهای استراتژیک عمل کرده و به کارکنان و ذینفعان کمک میکند تا اهداف بلندمدت و مسیر حرکت سازمان را بهتر درک کنند. در واقع بیان صریح سرنوشتی باشد که سازمان باید به سوی آن حرکت کند. تمامی اقدامات بعدی مدیریت استراتژیک از همین تصویرسازی شکل میگیرد.
بهطور کلی مدیریت استراتژیک با ترسیم چشمانداز سازمان شروع میشود. چشمانداز دورنمای آرمانی سازمان را مشخص میکند و در پاسخ به این پرسش است که جایگاه آینده سازمان کجاست؟ بر همین اساس ماموریت سازمان، استراتژی سازمان و خطمشی سازمان تدوین میشود. چشمانداز هنر دیدن نادیدنیها است و به آینده نظر دارد. آینده مال کسی است که آن را ساخته است.
اهمیت چشمانداز سازمان
اهمیت چشمانداز سازمان در آن است که تصویری روشن و الهامبخش از آینده مطلوب سازمان ارائه میدهد و مسیر حرکت آن را مشخص میکند. چشمانداز باید افقی بلندمدت داشته باشد و در عین حال واقعگرایانه، قابل دستیابی و جذاب برای ذینفعان باشد. وجود نگاه مشترک موجب همسویی تلاشهای اعضای سازمان در جهت اهداف بلندمدت میشود.
برای تحقق آن، لازم است دورنمای سازمان بهطور شفاف به همه کارکنان منتقل شده و در فرهنگ سازمانی نهادینه شود. همچنین سیاستها، ساختارها و نظامهای سازمانی باید در راستای دستیابی به چشمانداز طراحی و هماهنگ شوند. ارزیابی مستمر عملکرد و مقایسه آن با جهتگیریهای آینده سازمان از طریق کنترل یا ممیزی استراتژیک انجام میگیرد.
در تدوین چشمانداز، برخی سازمانها از تحلیل وضع موجود آغاز کرده و با تحلیل شکاف به آینده میرسند، در حالی که برخی دیگر ابتدا آینده مطلوب را ترسیم کرده و سپس برای تغییر وضع موجود برنامهریزی میکنند. این رویکرد دوم معمولاً با رهبری تحولآفرین همراه است و زمینهساز تغییرات اساسی در سازمان میشود.
ویژگیهای چشمانداز سازمان
چشمانداز سازمان توصیف میکند که شرکت میخواهد در آیندهای دور به چه سازمانی تبدیل شود و افق آینده آن چیست. چشمانداز عبارتست از دیدگاهها و نتایجی که مدیران سازمان برای آینده درازمدت سازمان مدنظر دارند و قصد دارند که به آن برسند. ویژن در برنامهریزی استراتژیک بیانگر آمال و آرزوهای مدیریت سازمان برای آینده است. چشمانداز یعنی آنچه که میخواهیم باشیم. ویژگیهای یک چشمانداز خوب به صورت زیر است:
- آرزویی روشن برای آینده
- قابل درک، ساده و روشن
- الهام بخش و چالشی، آرمانی و ترغیب کننده برای مشتریان
- قابل باور
- در راستای رسالت سازمانی
- نقطه تفاهم تمام ذینفعان
- توصیف کننده خدمات آینده سازمان
- حتی المقدور خلاصه
- محکم ولی انعطاف پذیر و آماده تغییر در زمان
اکنون با توجه به روند پرشتاب فناوری و در عصر تحول دیجیتال، مفهوم چشمانداز دیجیتال مطرح است. سازمانها باید دورنمای روشنی از وضعیت خود در عصر انقلاب صنعتی چهارم ارائه کنند. این لازمه حرکت و همسویی با انقلاب صنعتی پنج نیز میباشد.
تفاوت ماموریت و چشمانداز سازمانی
نخست باید بدانید بحث تفاوت چشمانداز (ویژن) و بیانیه ماموریت (میشن) از اساس اشتباه است. چشمانداز ترسیم آینده ایدهآل سازمانی است و بیانیه ماموریت اهداف حال حاضر است که در راستای چشمانداز ترسیم میشود.
چشمانداز سازمانی بر روی آینده و اهداف سازمان تمرکز می کند. این در حالی است که بیانیه ماموریت بیشتر بر روی حال حاضر و آنچه که سازمان انجام می دهد، متمرکز است. اگرچه بسیاری از کمپانی ها ممکن است جای این دو را با یکدیگر عوض کنند، داشتن هر دوی آن ها برای بقای مجموعه مهم است، چرا که داشتن هدف و معنا برای رشد یک مجموعه لازم هستند. به بیان دیگر، بیانیه ماموریت بدون حضور چشمانداز سازمانی کارایی ندارد و برعکس.
بیانیه ماموریت در واقع سازمان را هدایت میکند. تمام فعالیت های سازمان که در واقع هسته اصلی سازمان را تشکیل می دهند، نتایج را شامل می شوند و بقای سازمان را تامین می کنند در بیانیه ماموریت قرار می گیرند. بیانیه ماموریت همچنین فرهنگ سازمانی مجموعه شما را شکل می دهد.
در بیانیه ماموریت سازمان یک مجموعه، پاسخ پرسش هایی مانند “چه کاری انجام می دهیم؟”، “به چه کسی خدمت می کنیم؟” و یا “چگونه خدمت می کنیم؟” به چشم می خورد. یک بیانیه ماموریت ضعیف و یا حتی نداشتن آن می تواند تاثیر منفی بر روی رشد یک مجموعه داشته باشد، چرا که ارتباطات، فعالیت های و انگیزه تک تک کارکنان سازمان را کنترل می کند.
چشمانداز سازمانی را می توان به عنوان نقشه راه یک سازمان در نظر گرفت. آینده یک کسب و کار در چشمانداز سازمانی آن ثبت میشود و در نتیجه وجود آن به تکتک فعالیتهای سازمان معنا و سمتوسو میبخشد.
یک نمونه چشمانداز سازمانی
پارسمدیر پایگاهی تخصصی در حوزه مدیریت است که با هدف توسعه دانش کاربردی، آموزش روش تحقیق علمی و تقویت توانمندیهای پژوهشی دانشجویان، پژوهشگران و مدیران حرفهای فعالیت میکند. این پایگاه میکوشد با تولید و انتشار محتوای علمی قابلکاربرد، زمینه پیوند میان دانش نظری دانشگاهی و نیازهای عملی سازمانها را فراهم سازد.
چشمانداز پارسمدیر تبدیل شدن به مرجع علمی و تخصصی در سطح ملی و منطقهای در زمینه آموزش روش تحقیق علمی، تحلیل آماری پیشرفته و تصمیمسازی مبتنی بر شواهد در حوزههای مدیریت و مهندسی صنایع است. این پایگاه در پی آن است که با تولید محتوای بومی، کاربردی و مبتنی بر استانداردهای علمی، به یکی از منابع معتبر برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پژوهشگران و مدیران حرفهای تبدیل شود.
در این مسیر، پارسمدیر تلاش میکند با بهرهگیری از فناوریهای نوین آموزشی، توسعه ابزارهای تحلیلی و ارائه آموزشهای نظاممند، نقش مؤثری در ارتقای کیفیت پژوهشهای مدیریتی ایفا کند. همچنین این پایگاه میکوشد بستری برای تعامل علمی میان دانشگاه، صنعت و نهادهای اجرایی فراهم آورد تا از طریق تبادل دانش و تجربه، زمینه توسعه تصمیمگیریهای علمی و کارآمد در سازمانها فراهم شود.
چشمانداز پارسمدیر بر ایجاد مرجعی علمی، کاربردی و اثرگذار در حوزه پژوهشهای مدیریتی تأکید دارد؛ مرجعی که با پیوند دادن دانش نظری و تجربه عملی، به ارتقای کیفیت تحقیقات دانشگاهی و تصمیمگیریهای سازمانی کمک کند.
سخن پایانی
چشمانداز بیانگر تصویر مطلوب و آینده مورد انتظار سازمان است و نشان میدهد مدیران و ذینفعان سازمان مایلاند سازمان در بلندمدت به چه جایگاهی دست یابد. این مفهوم علاوه بر ترسیم وضعیت آینده سازمان، بازتابی از نگرش و برداشت مطلوبی است که ذینفعان باید از سازمان در ذهن خود داشته باشند. بسیاری از اندیشمندان نیز چشمانداز را وضعیتی میدانند که سازمان در نتیجه اجرای موفقیتآمیز استراتژیها به آن دست خواهد یافت. در واقع چشمانداز از یک ایده یا تصور اولیه درباره آینده آغاز میشود و به تدریج به تصویری روشن و هدایتکننده برای حرکت سازمان تبدیل میگردد. تحقق این تصویر نیازمند تلاش جمعی، همسویی اعضای سازمان و همکاری گروهی است تا ایدههای اولیه به نتایج واقعی و پایدار تبدیل شوند.
منبع: دیوید، فرد. کتاب مدیریت استراتژیک. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
