گردشگر و گردشگری از بنیادیترین مفاهیم صنعت گردشگری به شمار میروند و شناخت دقیق آنها برای مطالعه مدیریت گردشگری ضروری است. گردشگر (Tourist) به فردی گفته میشود که به دلایلی مانند تفریح، تجارت، آموزش، درمان، زیارت یا سایر اهداف شخصی، بهصورت موقت از محل اقامت دائمی خود خارج میشود و پس از مدت مشخصی دوباره به محل زندگی خود بازمیگردد. گردشگری (Tourism) نیز مجموعه فعالیتها، خدمات و تعاملاتی است که از زمان برنامهریزی سفر آغاز شده و تا بازگشت مسافر و حتی یادآوری تجربه سفر ادامه پیدا میکند.
تعریف گردشگری
واژه توریسم (Tourism) نخستین بار در سال ۱۸۱۱ در یک نشریه انگلیسی به کار رفت. در ابتدا به سفرهایی اطلاق میشد که با هدف بازدید از آثار تاریخی، مناظر طبیعی و کسب لذت انجام میشدند. این واژه از ریشه یونانی و لاتینی Tornus بهمعنی گردش، چرخش و پیمودن مسیر اقتباس شد. امروزه معادل دقیق این واژه در زبان فارسی «گردشگری» است، هرچند در گذشته بیشتر از واژه «جهانگردی» استفاده میشد.
از دیدگاه انجمن بینالمللی متخصصان علمی توریسم (AIEST)، گردشگری مجموعه روابط و پدیدههایی تعریف میکنند که از سفر و اقامت موقت افراد غیرمقیم، بدون اشتغال و اقامت دائمی در مقصد، به وجود میآید. این تعریف سالها مورد پذیرش قرار داشت.
گردشگری را مجموعه سفرهایی میداند که با هدف استراحت، تفریح، تجارت یا سایر فعالیتهای غیرمهاجرتی انجام میشوند و فرد پس از مدت مشخصی به محل اقامت دائمی خود بازمیگردد.
آرتور بورمن
از دیدگاه سازمان جهانی توریسم (UN Tourism)، گردشگری مجموعه فعالیتهایی است که افراد هنگام سفر و اقامت در مکانی خارج از محیط معمول زندگی خود، برای مدتی کمتر از یک سال و با اهدافی مانند تفریح، تجارت یا سایر مقاصد انجام میدهند.
در رویکرد بازاریابی نیز توریسم تنها به جابهجایی افراد محدود نمیشود، بلکه تمامی فعالیتهای مرتبط با برنامهریزی سفر، حملونقل، اقامت، خرید، استفاده از خدمات، تعامل با جامعه میزبان و تجربه سفر را در بر میگیرد.
تعریف گردشگر
گردشگر فردی است که بهصورت موقت و بدون قصد اشتغال یا اقامت دائم، از محل زندگی معمول خود خارج میشود و حداقل یک شب و حداکثر یک سال در مقصد اقامت میکند. هدف این سفر میتواند تفریح، تجارت، درمان، آموزش، زیارت، شرکت در رویدادهای فرهنگی یا ورزشی و سایر فعالیتهای مشابه باشد. در آمارهای بینالمللی، افرادی که کمتر از ۲۴ ساعت در مقصد حضور داشته باشند، معمولاً «بازدیدکننده یکروزه» (Excursionist) محسوب میشوند و در گروه گردشگران قرار نمیگیرند.
گردشگری امروزه یکی از بزرگترین صنایع خدماتی جهان محسوب میشود و نقش مهمی در رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، توسعه منطقهای، افزایش درآمدهای ارزی و تقویت تعاملات فرهنگی میان ملتها ایفا میکند. این صنعت علاوه بر آثار اقتصادی، موجب معرفی میراث تاریخی، حفظ فرهنگ بومی، توسعه زیرساختها و بهبود تصویر بینالمللی کشورها نیز میشود. به همین دلیل، بسیاری از دولتها گردشگری را یکی از ارکان توسعه پایدار و ابزار مهم دیپلماسی فرهنگی و اقتصادی میدانند.
ویژگیهای گردشگر
اگرچه تعاریف مختلفی از گردشگر ارائه شده است، اما بیشتر آنها بر چند ویژگی مشترک تأکید دارند.
- گردشگر از محل اقامت دائمی خود خارج میشود. سفر او موقتی است.
- معمولاً کمتر از یک سال طول میکشد.
- هدف اصلی سفر، اشتغال یا مهاجرت نیست.
- گردشگر در مقصد از کالاها و خدمات گردشگری استفاده میکند
- پس از پایان سفر به محل زندگی خود بازمیگردد.
این ویژگیها فصل مشترک تمامی تعاریف موجود است.
تفاوت گردشگر، مسافر و بازدیدکننده
در ادبیات مدیریت گردشگری، واژههای گردشگر، مسافر و بازدیدکننده گاهی بهجای یکدیگر به کار میروند، اما از نظر علمی تفاوتهای مهمی دارند. هر گردشگر یک مسافر محسوب میشود، اما هر مسافر لزوماً گردشگر نیست. همچنین بازدیدکننده مفهومی کلیتر از گردشگر است و گروههای مختلفی از افراد در حال سفر را در بر میگیرد.
مسافر (Traveler): هر فردی که از یک مکان به مکان دیگر جابهجا شود، مسافر محسوب میشود. هدف سفر میتواند کار، تحصیل، مهاجرت، مأموریت، دیدار خانواده، تفریح یا هر دلیل دیگری باشد. بنابراین، مفهوم مسافر گستردهترین اصطلاح در حوزه سفر است.
بازدیدکننده (Visitor): بازدیدکننده فردی است که به مکانی خارج از محیط معمول زندگی خود سفر میکند، اما هدف اصلی او اشتغال یا اقامت دائم در مقصد نیست. بازدیدکنندگان به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: گردشگران و بازدیدکنندگان یکروزه.
گردشگر (Tourist): گردشگر نوعی بازدیدکننده است که حداقل یک شب و حداکثر یک سال در مقصد اقامت میکند و هدف او فعالیتهایی مانند تفریح، تجارت، درمان، آموزش، زیارت یا شرکت در رویدادها است. در این مدت نیز درآمد اصلی خود را از مقصد سفر کسب نمیکند.
بازدیدکننده یکروزه (Excursionist): این گروه بدون اقامت شبانه از مقصد بازدید میکنند و معمولاً کمتر از ۲۴ ساعت در آنجا حضور دارند. مسافران کشتیهای کروز، شرکتکنندگان در تورهای یکروزه یا افرادی که برای خرید یا بازدید کوتاهمدت سفر میکنند، در این گروه قرار میگیرند.
در نتیجه، رابطه این مفاهیم را میتوان بهصورت یک سلسلهمراتب در نظر گرفت؛ مسافر گستردهترین مفهوم است. بازدیدکننده زیرمجموعهای از مسافران محسوب میشود و گردشگر نیز یکی از انواع بازدیدکنندگان است که حداقل یک شب در مقصد اقامت دارد. این تمایز در آمارهای رسمی، پژوهشهای توریسم و برنامهریزی صنعت توریسم اهمیت فراوانی دارد و مبنای گزارشهای UN Tourism و بسیاری از مطالعات بینالمللی قرار میگیرد.
ادبیات پژوهش و مبانی نظری مدیریت گردشگری
فصل دوم صنعت گردشگری شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری مدیریت توریسم تهیه شده است. فصل دوم صنعت توریسم شامل فهرست کامل منابع بوده و به صورت فایل ورد قابل ویرایش میباشد.
سخن پایانی
گردشگر و گردشگری مفاهیمی فراتر از سفر و جابهجایی هستند و شبکهای از روابط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی را در بر میگیرند. امروزه توریسم به صنعتی جهانی تبدیل شده است که موفقیت آن به مدیریت مقصد، بازاریابی، کیفیت خدمات، توسعه زیرساختها و حفظ منابع طبیعی و فرهنگی وابسته است. ازاینرو، شناخت صحیح مفاهیم مسافر و توریسم، نخستین گام برای مطالعه مبانی نظری مدیریت توریسم و برنامهریزی مؤثر در این صنعت به شمار میرود.
منبع: گولدنر، چارلز؛ و ریچی، برنت. اصول، رویهها و فلسفههای گردشگری. نیوجرسی: وایلی و پسران.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
