تسهیم دانش (Knowledge Sharing) فرایندی نظاممند برای انتقال، مبادله و بهاشتراکگذاری دانش، تجربیات، مهارتها و آموختهها میان افراد، گروهها و واحدهای سازمانی است. هدف آن ارتقای یادگیری، بهبود عملکرد و خلق ارزش سازمانی از طریق مدیریت دانش است. این فرایند یکی از ارکان اصلی مدیریت دانایی به شمار میرود و نقش مهمی در حفظ و توسعه سرمایه فکری سازمانها دارد. نظر به اهمیت موضوع در این نوشتار، تسهیم دانش مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
ابعاد تسهیم دانش دیکسون
بر اساس رویکرد نانسی دیکسون، تسهیم دانش در سازمانها میتواند در قالبهای مختلفی صورت گیرد که هر یک متناسب با نوع دانش و شرایط انتقال طراحی میشوند. این ابعاد نشان میدهند که تشریک اطلاعات تنها به انتقال اطلاعات محدود نمیشود، بلکه شامل انتقال تجربه، بینش و قابلیتهای سازمانی در سطوح مختلف نیز هست.
- اشتراکگذاری دانش آشکار (Explicit Knowledge Sharing)
- اشتراکگذاری دانش پنهان (Tacit Knowledge Sharing)
- تسهیم دانش ترتیبی (Sequential Knowledge Sharing)
- تسهیم دانش استراتژیک (Strategic Knowledge Sharing)
ابعاد تسهیم دانش دیکسون
اشتراکگذاری دانش آشکار: انتقال دانش مستند، ساختاریافته و قابل ثبت از طریق گزارشها، دستورالعملها، پایگاههای دانشی، کتابچهها و سامانههای اطلاعاتی.
اشتراکگذاری دانش پنهان: انتقال دانش مبتنی بر تجربه، مهارت، بینش و قضاوتهای فردی از طریق تعاملات انسانی، مربیگری، روایتگری، جلسات یادگیری و کار تیمی.
تسهیم ترتیبی دانش: انتقال دانش و تجربیات از یک گروه یا واحد به گروه دیگری که همان فعالیت یا پروژه را در مرحله بعدی اجرا میکند. هدف این نوع تسهیم، بهرهگیری از درسآموختهها و جلوگیری از تکرار خطاها است.
تسهیم دانش استراتژیک: انتقال دانش حیاتی و راهبردی میان بخشها، مدیران و تصمیمگیران سازمان بهمنظور حمایت از تصمیمگیریهای کلان، توسعه مزیت رقابتی و تحقق اهداف بلندمدت.
تعریف تسهیم دانش
تسهیم دانش انتشار داوطلبانه مهارتها و تجربیات اکتسابی به سایر افراد است. به بیان دیگر اشتراکگذاری دانش به عنوان اقدامی تعریف میشود که افراد طی آن اطلاعات مربوط را میان دیگران منتشر میکنند. اشتراکگذاری دانش توسط مک درمت در سال ۱۹۹۹ بدین صورت تشریح شده که وقتی میگوییم فردی دانش خود را تسهیم میکند، به این معنی است که آن فرد، فرد دیگری را با استفاده از دانش، بینش و افکار خود راهنمایی میکند تا او را کمک کند که موقعیت خود را بهتر ببیند.
تسهیم دانش را میتوان فرایند انتقال و مبادله دانش آشکار و پنهان میان افراد، گروهها و واحدهای سازمانی دانست که با هدف توسعه یادگیری، ارتقای عملکرد و افزایش ظرفیت حل مسئله در سازمان صورت میگیرد.
اشتراکگذاری دانش را میتوان فعالیتی نظاممند به منظور انتقال و مبادله دانش و تجربه میان اعضای یک گروه یا سازمان با یک هدف مشترک تعریف نمود. به عبارت دیگر، تسهیم دانش به عنوان فرایند شناسایی، توزیع و بهره برداری از دانش موجود به منظور حل مطلوب تر مسایل نسبت به گذشته تعبیر میشود.
هدف تشریک اطلاعات میتواند خلق دانش جدید از طریق ترکیبهای مختلف دانش موجود یا بهرهبرداری بهتر از آن باشد. به منظور ایجاد یک فرایند تشریک اطلاعات اثربخش افراد باید از تمایل و توانایی سطح بالایی برخوردار باشند. وجود کارکنانی که تمایل به تشریک اطلاعات و تجربه دارند موجب میشود این فرایند به طور خودکار آغاز شده و گسترش یابد.
موانع اشتراکگذاری دانش
موانع اشتراکگذاری دانش عواملی هستند که از انتقال مؤثر دانش میان افراد و واحدهای سازمانی جلوگیری میکنند. مهمترین این موانع عبارتاند از:
- نبود اعتماد میان کارکنان
- ضعف فرهنگ تسهیم دانش
- ترس از دست دادن قدرت و موقعیت
- کمبود انگیزه و پاداش
- مقاومت در برابر تغییر
- ضعف ارتباطات سازمانی
- محدودیت زمان و حجم کاری
- نبود حمایت مدیریت ارشد
- کمبود زیرساختهای فناوری اطلاعات
- تفاوتهای زبانی، تخصصی و فرهنگی
وجود این موانع موجب میشود دانش ارزشمند سازمان در اختیار تعداد محدودی از افراد باقی بماند و به سرمایهای مشترک تبدیل نشود. از این رو سازمانها باید با تقویت فرهنگ اعتماد، ایجاد نظامهای انگیزشی و توسعه زیرساختهای ارتباطی، زمینه تسهیم مؤثر دانش را فراهم کنند. موفقیت مدیریت دانش تا حد زیادی به توانایی سازمان در رفع موانع اشتراکگذاری دانش وابسته است.
اهمیت تسهیم دانش
تسهیم دانش یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه مدیریت دانایی است که بر انتقال آگاهانه دانش میان افراد و گروهها تأکید دارد. دانش زمانی برای سازمان ارزشآفرین میشود که از انحصار افراد خارج شده و در اختیار دیگر اعضای سازمان قرار گیرد. از این منظر، تسهیم دانش بهعنوان پلی میان خلق دانش و بهرهبرداری از آن شناخته میشود.
در سازمانهای دانشمحور، مزیت رقابتی بیش از هر زمان دیگری به توانایی خلق و انتقال دانش وابسته است. تسهیم دانش موجب میشود تجربیات ارزشمند افراد در سطح سازمان منتشر شده و از تکرار اشتباهات و دوبارهکاریها جلوگیری شود.
- حفظ و انتقال تجربیات ارزشمند کارکنان
- تقویت یادگیری سازمانی
- افزایش نوآوری و خلاقیت
- کاهش دوبارهکاری و اتلاف منابع
- بهبود تصمیمگیری و حل مسئله
- ارتقای همکاری و تعاملات سازمانی
- توسعه سرمایه فکری سازمان
علاوه بر این، سازمانهایی که فرهنگ تسهیم دانش را تقویت میکنند، توان بیشتری در سازگاری با تغییرات محیطی و توسعه قابلیتهای رقابتی خود دارند.
فصل دو و مبانی نظری تسهیم دانش
پژوهشگران مدیریت دانش معتقدند که بخش قابلتوجهی از دانش سازمانی در ذهن کارکنان نهفته است و اگر مکانیزمهای مناسبی برای انتقال آن وجود نداشته باشد، با جابهجایی یا خروج کارکنان از سازمان از دست خواهد رفت. به همین دلیل، تسهیم دانش یکی از عوامل کلیدی در حفظ حافظه سازمانی و توسعه یادگیری سازمانی محسوب میشود.
از میان نظریهپردازان این حوزه، نانسی دیکسون (Nancy Dixon) رویکردی کاربردی به تسهیم دانش ارائه کرده است. وی معتقد است که دانش در موقعیتهای مختلف به شیوههای متفاوتی منتقل میشود و سازمانها باید متناسب با نوع دانش و هدف انتقال، سازوکار مناسب را انتخاب کنند.
فصل دو شامل مبانی نظری و ادبیات پژوهش مدیریت دانش به صورت فایل ورد همراه با فهرست منابع فارسی و لاتین
سازمانهایی که بتوانند این ابعاد را بهصورت نظاممند مدیریت کنند، از ظرفیت بیشتری برای نوآوری، حل مسئله، تصمیمگیری مؤثر و حفظ دانش حیاتی برخوردار خواهند شد. از این رو، ایجاد فرهنگ همکاری، اعتماد و یادگیری مستمر، پیشنیاز اساسی موفقیت در تسهیم دانش و توسعه سرمایه دانشی سازمان به شمار میآید.
سخن پایانی
تسهیم دانش یکی از مهمترین فرایندهای مدیریت دانایی است که امکان بهرهبرداری مؤثر از سرمایههای فکری و تجربیات سازمانی را فراهم میکند. در محیطهای کاری امروز، ارزش دانش تنها در تولید آن نیست، بلکه در توانایی انتشار و استفاده مجدد از آن در سراسر سازمان نهفته است. رویکرد نانسی دیکسون با تفکیک انواع مختلف تسهیم دانش، نشان میدهد که انتقال دانش متناسب با ماهیت آن نیازمند سازوکارهای متفاوتی است. اشتراکگذاری دانش آشکار، انتقال دانش پنهان، تشریک اطلاعات ترتیبی و استراتژیک هر یک نقش ویژهای در توسعه یادگیری و بهبود عملکرد سازمان دارند.
دیکسون، نانسی. دانش مشترک: چگونگی شکوفایی شرکتها با تسهیم آنچه میدانند. بوستون: هاروارد.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
