مدیریت زنجیره تامین سبز (GSCM) شامل ادغام شیوههای دوستدار محیطزیست در زنجیره سنتی تامین با هدف دستیابی به توسعه پایدار است. نظر به افزایش مسئولیت اجتماعی شرکتها تغییر در روش سنتی مدیریت زنجیره تامین در راستای بهبود عملکرد زیستمحیطی الزامی است. نظر به اهمیت موضوع در این نوشتار مدیریت زنجیره تامین سبز مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف زنجیره تأمین سبز
مدیریت زنجیره تامین سبز (Green supply chain Management) فرایند به کار بردن ورودیهای دوستدار محیط زیست و انتقال این ورودیها به خروجیها که میتوانند در پایان چرخه عمر اصلاح یا دوباره مصرف شوند.
انجمن جهانی مدیریت زنجیره تامین (ASCM) این مفهوم را به صورت زیر تعریف کردهاست:
در نظر گرفتن مسائل زیست محیطی در مدیریت زنجیره تأمین شامل طراحی محصول، انتخاب و منبع یابی مواد، فرایند ساخت و تولید، تحویل محصول نهایی به مشتری و مدیریت محصول پس از مصرف و طی شدن عمر مفید آن.
انجمن جهانی زنجیره تامین
سبز شدن و کوشش برای رسیدن به اهداف زنجیره تامین پایدار مهمترین راهکار در این زمینه است. این مفهوم دلالت بر در نظر گرفتن مسائل زیست محیطی در زنجیره تأمین سنتی سازمان دارد. همچنین شامل طراحی محصول، تامین مواد اولیه، فرایند تولید، تحویل محصول نهایی به مشتری و مدیریت محصول پس از مصرف و طی شدن عمر مفید آن میباشد.
اهمیت زنجیره تامین سبز
زنجیره تامین سبز در پاسخ به افزایش آلودگی، مصرف منابع طبیعی و پیامدهای زیستمحیطی فعالیتهای اقتصادی اهمیت یافته است. این رویکرد ملاحظات زیستمحیطی را در سراسر زنجیره تأمین وارد میکند. دامنه آن از تأمین مواد اولیه و طراحی محصول آغاز میشود و تولید، توزیع، مصرف، بازیافت و بازگشت محصولات را دربرمیگیرد. هدف اصلی، کاهش آثار منفی زیستمحیطی بدون نادیده گرفتن الزامات اقتصادی و عملیاتی سازمان است.
- کاهش آلودگی: کنترل انتشار آلایندهها و پیامدهای زیستمحیطی.
- کاهش مصرف منابع: استفاده کارآمدتر از مواد اولیه، آب و انرژی.
- کاهش ضایعات: پیشگیری، بازیافت و استفاده مجدد از مواد.
- کاهش هزینهها: افزایش بهرهوری منابع و کاهش اتلاف.
- انطباق زیستمحیطی: پاسخگویی به قوانین و استانداردهای محیطزیستی.
- نوآوری سبز: توسعه محصولات و فرایندهای سازگارتر با محیطزیست.
- تقویت رقابتپذیری: بهبود اعتبار زیستمحیطی و عملکرد بلندمدت سازمان.
مدیریت زنجیره تامین سبز بخشی از مفهوم گستردهتر مدیریت زنجیره تامین پایدار است. زنجیره تأمین سبز عمدتاً بر بعد زیستمحیطی تمرکز دارد، در حالی که زنجیره تأمین پایدار ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی را همزمان در نظر میگیرد. همچنین، توجه به بازیافت، استفاده مجدد و جریانهای بازگشتی میتواند زنجیره خطی را به سمت زنجیره تامین حلقهبسته هدایت کند.
تاریخچه مدیریت زنجیره تامین سبز
مدیریت زنجیره تأمین سبز توسط انجمن پژوهش صنعتی دانشگاه ایالتی میشیگان در سال ۱۹۹۶ معرفی شد. در واقع مدل مدیریت نوینی برای حفاظت از محیط زیست است. مدیریت زنجیره تأمین سبز از منظر چرخه عمر محصول شامل تمامی مراحل از مواد اولیه، طراحی و ساخت محصول، فروش محصول و حمل و نقل، استفاده از محصول و بازیافت محصولات میباشد.
در دهه ۱۹۹۰ به موازات بهبود در توانمندیهای تولید، مدیران صنایع درک کردند که مواد و خدمات دریافتی از تامینکنندگان مختلف تاثیر بسزایی در افزایش توانمندهای سازمان به منظور برخورد با نیازمندیهای مشتریان دارد که این امر به نوبه خود،تاثیر مضاعفی در تمرکز سازمان و پایگاههای تامین و استراتژیهای منبعیابی بر جا نهاد.
همچنین مدیران دریافتند که صرفا تولید یک محصول کیفی کافی نسبت. در واقع تامین محصولات با معیارهای مورد نظر مشتری(چه موقع،کجا، چگونه) و با کیفیت و هزینه مورد نظر آنها، چالشهای جدیدی را به وجود آورد. با استفاده از مدیریت زنجیره تأمین و فناوری سبز، شرکت میتواند تأثیرات منفی زیست محیطی را کاهش داده و به استفاده مطلوب از منابع و انرژی دست یابد.
ابعاد زنجیره تامین سبز
طراحی سبز شرکت باید شرح کامل زیست محیطی، سلامت انسان و ایمنی محصول را در روند کسب مواد اولیه، تولید، توزیع در نظر بگیرد و هدف آن جلوگیری از آلودگی در منبع است.
مواد سبز به موادی اشاره دارد که منابع و انرژی کمتر مصرف نموده و سر و صدای کمتر ایجاد مینماید، غیرسمی بوده و موجب نابودی محیط زیست نمی شود. بهرهوری سبز بسیار بزرگ تر از تمام بهرهوری مدیریت است.
تولید سبز تولید سبز نیز به عنوان تولید پاک شناخته شده است. در مراحل مختلف توسعه و یا در کشورهای مختلف، نامهای تولید سبز متفاوت است. اما معنای اصلی آن همان است.
بازاریابی سبز هدف از بازاریابی سبز ایجاد هماهنگی میان اهداف توسعه اقتصاد و توسعه محیط زیست و توسعه اجتماعی و ارتقاء ادراک توسعه پایدار کل میباشد.
مصرف سبز یعنی تلاش در انتخاب محصول و خدمات سازگار با محیط زیست برای استفاده و مقابله با محصول زائدی که ممکن است برای محیط زیست مضر باشد.
ابعاد مدیریت زنجیره تامین سبز
مقایسه زنجیره تامین سبز و پایدار
زنجیره تامین سبز و زنجیره تامین پایدار هر دو در پی کاهش پیامدهای منفی فعالیتهای زنجیره تأمین و بهبود عملکرد بلندمدت آن هستند. هر دو رویکرد بر استفاده بهینه از منابع، کاهش ضایعات و توجه به پیامدهای فعالیت سازمان تأکید دارند. همچنین همکاری تأمینکنندگان و سایر اعضای زنجیره در تحقق اهداف هر دو اهمیت دارد.
تفاوت اصلی آنها در دامنه پایداری است. زنجیره تامین سبز عمدتاً بر بعد زیستمحیطی تمرکز دارد و موضوعاتی مانند کاهش آلودگی، مصرف انرژی، مدیریت ضایعات، خرید سبز و بازیافت را دنبال میکند. در مقابل، زنجیره تامین پایدار سه بعد اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی را بهصورت همزمان در تصمیمهای زنجیره تأمین در نظر میگیرد.
بنابراین، زنجیره تامین سبز را میتوان بخشی از چارچوب گستردهتر زنجیره تامین پایدار دانست. سبز بودن بیشتر به بهبود عملکرد زیستمحیطی زنجیره مربوط است، در حالی که پایداری علاوه بر محیطزیست، بر کارایی اقتصادی و مسئولیت اجتماعی نیز تأکید دارد. در نتیجه، هر زنجیره تأمین پایدار باید ملاحظات سبز را دربرگیرد، اما سبز بودن بهتنهایی برای تحقق همه ابعاد پایداری کافی نیست
ادبیات پژوهش مدیریت زنجیره تامین سبز
فصل دو شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری مدیریت زنجیره تامین سبز به صورت فایل ورد همراه با منابع فارسی و لاتین
پژوهشها حاکی از آن است که امروزه مدیریت محیطی با تأکید بر حفاظت از محیط زیست یک مسئله مهم برای همه ذینفعان سازمان است. مشتریان، سهامداران، دولتها، کارکنان و رقبا برای محیطزیست اهمیت بسیاری قائل هستند. سازمان از یک طرف باید به سوددهی و مزیت رقابتی، از طرف دیگر به از بین بردن یا به حداقل رساندن ضایعات توجه میکرد. اینجا بود که ایده زنجیره تامین سبز مطرح شد و خیلی زود نظر همگان را به خود جلب کرد.
سخن پایانی
مدیریت زنجیره تامین سبز رویکردی برای تلفیق ملاحظات زیستمحیطی با فعالیتهای زنجیره تامین است. این رویکرد از انتخاب تأمینکنندگان و خرید مواد اولیه تا تولید، حملونقل، توزیع و مدیریت محصولات بازگشتی را دربرمیگیرد. کاهش مصرف منابع، انرژی، آلایندهها و ضایعات از اهداف اصلی آن است. بازیافت و استفاده مجدد از مواد نیز جایگاه مهمی در این رویکرد دارد. در نهایت، مدیریت زنجیره تامین سبز میتواند ضمن بهبود عملکرد زیستمحیطی، به کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری منابع و تقویت پایداری سازمان کمک کند.
منبع: چوپرا، سونیل؛ و مایندل، پیتر. مدیریت زنجیره تامین: راهبرد، برنامهریزی و عملیات. لندن: پیرسون.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
