تامین مالی

تامین مالی (Financing) به جذب و فراهم کردن پول لازم برای فعالیت‌های تجاری از جمله سرمایه‌گذاری، توسعه کسب‌وکار و خرید تجهیزات گفته می‌شود. هدف این فرایند بهبود عملکرد مالی، سرمایه‌گذاری، مدیریت ریسک و برطرف کردن نیازهای اقتصادی و اجتماعی شرکت است. در این مقاله «تامین مالی» و انواع روش‌های انجام آن برای شرکت‌ها و دانشجویان رشته مدیریت مالی یا حسابداری تشریح خواهد شد.

تعریف تامین مالی

تامین مالی عبارت است از فرآیند کسب پول و نقدینگی لازم برای فعالیت‌های تجاری یک شرکت. تامین مالی به دو طریق اصلی انجام می‌شود که شامل ایجاد بدهی و حقوق صاحبان سهام است. این یکی از مهمترین تصمیماتی است که مدیران واحدهای اقتصادی اتخاذ می‌کنند.

این نوع تصمیم‌گیری‌ها مربوط به ساختار سرمایه و تعیین و انتخاب بهترین شیوه تامین مالی است. منابع مالی در دسترس هر بنگاه اقتصادی از دو محل استقراض (ایجاد بدهی) و حقوق صاحبان سهام (سرمایه) تشکیل می‌شود. استقراض ممکن است به صورت دریافت وام یا انتشار اوراق قرضه توسط شرکت انجام شود و حقوق صاحبان سهام شامل سرمایه‌گذاری سهامداران در شرکت است.

کسب پول و نقدینگی از طریق حقوق صاحبان سهام شامل واگذاری بخشی از سهام شرکت و استفاده از منابع حاصل از واگذاری در فعالیت‌های تجاری است که ممکن است به شکل عرضه اولیه یا واگذاری سهام باشد. این مفهوم در کانون اندیشه و نظریه‌های مدیریت مالی برای سودآوری و رشد پایدار سازمان قرار دارد.

اهمیت تأمین مالی

تأمین مالی یکی از عوامل کلیدی موفقیت و پایداری سازمان‌ها است. هیچ کسب‌وکاری بدون دسترسی به منابع مالی کافی قادر به توسعه فعالیت‌ها، سرمایه‌گذاری و حفظ مزیت رقابتی نخواهد بود. انتخاب منابع مالی مناسب، هزینه سرمایه را کاهش می‌دهد و زمینه رشد پایدار، افزایش سودآوری و اجرای برنامه‌های راهبردی را فراهم می‌کند.

• تأمین سرمایه برای راه‌اندازی و توسعه کسب‌وکار

• افزایش ظرفیت تولید و ارائه خدمات

• اجرای پروژه‌های سرمایه‌گذاری

• تأمین سرمایه در گردش

• توسعه نوآوری و فناوری

• افزایش توان رقابتی سازمان

• مدیریت ریسک‌های مالی

• بهبود نقدینگی و جریان وجوه نقد

• ایجاد ارزش برای سهامداران

• دستیابی به رشد و پایداری بلندمدت

برنامه‌ریزی صحیح در تأمین مالی موجب می‌شود سازمان بتواند از فرصت‌های سرمایه‌گذاری به‌موقع استفاده کند، در برابر بحران‌های اقتصادی انعطاف‌پذیرتر باشد و منابع خود را به‌صورت کارآمد تخصیص دهد. ازاین‌رو، تأمین مالی نه‌تنها ابزاری برای رفع نیازهای مالی، بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد ارزش و تحقق اهداف بلندمدت سازمان به شمار می‌رود.

تامین مالی داخلی و خارجی

کسب پول و نقدینگی به دنبال جلب و مدیریت منابع مالی جهت پشتیبانی از فعالیت‌ها و پروژه‌ها است. منابع تامین مالی می‌توانند از منابع داخلی یا خارجی شامل موارد زیر باشند:

منابع داخلی

سود انباشته: قسمتی از سود ناخالص که به صورت انباشته در تجارت‌ها نگهداری می‌شود و به عنوان منبع تامین مالی برای پروژه‌های آینده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سهامداران: سرمایه‌گذاری از طریق صاحبان شرکت، سهامداران، یا مؤسسان می‌تواند منبع مهمی برای توسعه و ادامه فعالیت‌ها باشد.

منابع خارجی

سهام: سهام به معنای سهمی است که افراد یا سازمان‌ها در سرمایه شرکت دارند. با فروش سهام، شرکت می‌تواند سرمایه برای توسعه فعالیت‌ها، پروژه‌ها، یا پرداخت بدهی‌ها جلب کند.

اوراق بدهی: اوراق بدهی نمایانگر تعهدات مالی است که یک شرکت به سرمایه‌گذاران یا بانک‌ها دارد. این اوراق ممکن است شامل اوراق قرض‌الحسنه، اوراق تسهیلات مالی، یا اوراق دیگر باشند.

وام: وام‌های بانکی منابع مالی هستند که توسط شرکت از بانک‌ها یا مؤسسات مالی گرفته می‌شوند. این وام‌ها ممکن است به صورت سررسید یا تسهیلات مالی باشند.

انواع روش‌های تامین مالی

در نمودار زیر روش‌های کسب پول و نقدینگی به تفکیک ارائه شده است:

اعتبار بانکی

تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی از طریق اعتبار بانکی شامل موارد زیر است:

 وام‌ها: بنگاه‌های اقتصادی بزرگ و متوسط ممکن است از بانک‌ها و مؤسسات مالی برای دریافت وام‌ها جهت تأمین سرمایه‌ای نقدینگی یا پروژه‌های خاص استفاده کنند.

خط اعتبار: برخی بنگاه‌ها خطوط اعتبار با بانک‌ها می‌گذارند تا در صورت نیاز به منابع مالی نقدینگی دسترسی داشته باشند.

تامین مالی از طریق حقوق صاحبان سهام

حقوق صاحبان سهام یا همان حق مالکیت شرکت‌ها یکی از منابع اصلی تامین مالی است. درواقع در زمان تاسیس هر بنگاه اقتصادی، آورده نقدی موسسان، اولین منبع کسب پول و نقدینگی شرکت خواهد بود. موسسان در زمان تاسیس شرکت مبلغی را به عنوان سرمایه در اختیار شرکت می‌گذارند و در ازای آن به نسبت سهم الشرکه خود در سود و زیان شرکت شریک شده و در تصمیمات آن حق رای به دست می‌آورند. مالکان یک شرکت می‌توانند با واگذاری بخشی از حق مالکیت خود اقدام به تامین مالی کنند. این شیوه در مقایسه با استقراض (ایجاد بدهی) مزایا و معایبی دارد که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.

تامین مالی از طریق ایجاد بدهی

بدهی یکی از دو منبع اصلی تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی است. مدیران شرکت‌ها می‌توانند از طریق استقراض و دریافت وام، میزان منابع مالی تحت اختیار شرکت برای عملیات تجاری را افزایش دهند. این روش از طریق بدهی نسبت به حقوق صاحبان سهام مزایا و معایبی دارد که به آن خواهیم پرداخت.

تامین مالی از طریق بازار پول و بازار سرمایه
تامین مالی شرکت‌ها، صرف نظر از اینکه مبتنی بر بدهی یا سرمایه باشد می‌تواند از طریق بازارهای مالی انجام شود. اساسا هدف اصلی از وجود بازار پول و بازار سرمایه کمک به کسب منابع پولی بنگاه‌های اقتصادی است.

بازار پول

این بازار، بازاری برای داد و ستد پول و دیگر دارایی‌های نقدی جانشین نزدیک پول (اوراق خزانه و گواهی سپرده نقدی) است که سررسیدی کمتر از یک سال دارند. هم‌چنین می‌توان از بازار پول به عنوان بازار ابزارهای مالی کوتاه‌مدت نام برد، که اندک بودن ریسک عدم پرداخت، نقدشوندگی و ارزش اسمی بالا از جمله ویژگی‌های آن هستند.

تمرکز فعالیت این بازار در استفاده از ابزارهایی است که به اشخاص و بنگاه‌های تجاری این امکان را می‌دهند که به سرعت حجم نقدینگی در اختیار خود را به میزان مطلوب برسانند. از ابزارهای این بازار می‌توان به اسناد خزانه، گواهی سپرده بانکی، اوراق بدهی و… اشاره کرد. بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با انتشار اوراق قرضه در این بازار اقدام به جذب نقدینگی برای پیشبرد اهداف تجاری شرکت کنند که در حقیقت نوعی افزایش بدهی است.

بازار سرمایه

بازار سرمایه بازاری است که ابزارهای مالی بلند‌مدت با سررسید بیش از یک سال و دارایی‌های بدون سررسید در آن مورد معامله قرار می‌گیرد. این بخش از بازار مالی نقش مهمتری در گردآوری منابع پس‌اندازی و تأمین نیازهای سرمایه‌گذاری واحدهای تولیدی دارد. 

مزایای تامین مالی از بازار سرمایه مبتنی بر بدهی عبارتند از:

• حفظ مالکیت سهامداران
• حفظ سود باقی‌مانده
• ایجاد سپر مالیاتی
• ارزان‌تر بودن از طریق بدهی

معایب این رو نیز عبارتند از:

• نیاز به وثیقه مکفی یا ضامن
• افزایش ریسک نقدینگی
• کاهش جریان‌های نقدی

بازار سرمایه نسبت به بازار پول بسیار گسترده‌تر است و از تنوع ابزاری بیشتری برخوردار است. سهام (عادی و ممتاز)، اوراق مشارکت، اوراق صکوک و… از ابزارهای تامین مالی مورد استفاده در این بازار هستند. لازم به ذکر است که حیطه فعالیت شرکت‌های سرمایه‌گذاری، کسب پول و نقدینگی شرکت‌ها از طریق بازار سرمایه است.

مدیریت منابع مالی

مدیریت منابع مالی فرایندی نظام‌مند برای برنامه‌ریزی، تخصیص، کنترل و پایش منابع مالی سازمان با هدف دستیابی به اهداف راهبردی و افزایش بهره‌وری است. این فرایند بر استفاده بهینه از منابع موجود، کنترل هزینه‌ها، مدیریت جریان‌های نقدی، بودجه‌ریزی و ارزیابی عملکرد مالی تمرکز دارد تا از اتلاف منابع جلوگیری شده و ارزش اقتصادی سازمان افزایش یابد.

مدیریت اثربخش منابع مالی نقش مهمی در حفظ تعادل میان درآمدها، هزینه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های سازمان ایفا می‌کند. تخصیص بهینه منابع به فعالیت‌های ارزش‌آفرین، کنترل ریسک‌های مالی، حفظ نقدینگی و نظارت مستمر بر عملکرد مالی، از مهم‌ترین وظایف این حوزه به شمار می‌روند. در نتیجه، تصمیم‌های مالی بر پایه اطلاعات دقیق و تحلیل‌های مستمر، زمینه دستیابی به پایداری مالی و رشد بلندمدت سازمان را فراهم می‌سازد.

مدیریت منابع مالی علاوه بر افزایش کارایی اقتصادی، موجب بهبود پاسخگویی، شفافیت مالی و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری مدیران می‌شود. سازمان‌هایی که از نظام کارآمد مدیریت منابع مالی برخوردارند، توان بیشتری در کنترل هزینه‌ها، استفاده بهینه از دارایی‌ها و تحقق اهداف عملیاتی و راهبردی خواهند داشت. ازاین‌رو، مدیریت منابع مالی یکی از ارکان اساسی حکمرانی مالی و تضمین‌کننده بهره‌برداری مؤثر از منابع در سازمان‌ها محسوب می‌شود.

سخن پایانی

در این مقاله انواع روش‌های تامین مالی شرکت‌ها را با هم بررسی کردیم. هدف اصلی استفاده از فرایند تامین مالی، افزایش ثروت سهامداران است. منابع مالی شرکت‌ها از دو منبع داخلی و خارجی تشکیل می‌شود. منابع داخلی شامل جریان‌های نقدی حاصل از عملیات و وجوه حاصل از فروش دارایی‌ها و منابع خارجی شامل استقراض از بازارهای مالی و انتشار سهام است. استفاده از هر یک از این روش‌ها، مزایا و معایب خاص خود را دارد و مدیران باید توجه به ساختار مالی شرکت، گزینه مناسب را انتخاب کنند.

پرسشنامه تامین مالی

 منبع: بریلی، ریچارد و همکاران. اصول مدیریت مالی. مک‌گرا هیل.