رشته مدیریت صنعتی (Industrial management) یک رشته تحصیلی دانشگاهی برای آموزش مهارتهای اداره واحدهای صنعتی به دانشجویان میباشد. همانطور که از عنوان این رشته مشخص است به مدیریت امور مختلف در صنعت میپردازد. بنابراین لازم است طیف گستردهای از دانشها، مهارتهای لازم برای طراحی و بهبود فرآیندها و مدیریت افراد و امور مربوط به صنایع گوناگون را در بر گیرد. در این نوشتار کوشش بر آن است تا رشته مدیریت صنعتی، گرایشها و بازار کار آن معرفی و تشریح شود.
معرفی رشته مدیریت صنعتی
مدیریت صنعتی یکی از گرایشهای مجموعه مدیریت است که به برنامهریزی، سازماندهی، هدایت و کنترل فعالیتهای سازمانهای تولیدی و صنایع میپردازد. هدف این رشته، تربیت مدیرانی است که بتوانند با بهرهگیری از دانش مدیریت، اقتصاد، مالی، منابع انسانی و تولید، عملکرد سازمان را بهبود بخشیده و بهرهوری را افزایش دهند.
دانشجویان مدیریت صنعتی علاوه بر فراگیری مبانی مدیریت، با موضوعاتی مانند مدیریت تولید و عملیات، رفتار سازمانی، مدیریت منابع انسانی، مدیریت مالی، کنترل پروژه، مدیریت کیفیت، زنجیره تأمین و سیستمهای اطلاعاتی نیز آشنا میشوند. این دوره ماهیتی میانرشتهای دارد و پلی میان دانش مدیریت و محیطهای صنعتی ایجاد میکند.
فارغالتحصیلان این رشته ضمن آشنایی با فرایندهای تولید و خدمات، مهارت تحلیل مسائل سازمانی، تصمیمگیری، برنامهریزی، کنترل منابع و بهبود فرایندها را کسب میکنند. به همین دلیل، مدیران صنعتی نقش مهمی در افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها، ارتقای کیفیت محصولات و خدمات و ایجاد مزیت رقابتی برای سازمانها ایفا میکنند.
مقایسه مدیریت صنعتی و مهندسی صنایع
رشته مدیریت صنعتی با رشته مهندسی صنایع شباهت زیادی دارد. از جمله اینکه تا حدود نیمی از دروس این دو رشته با هم مشابه هستند. رشته مدیریت صنعتی بیش از هر چیز به مباحث انسانی و روابط بین افراد و نحوه هدایت آنها برای دستیابی به بهروهوری بیشتر در صنعت میپردازد. در حالی که تاکید اصلی رشته مهندسی صنایع بر مسائل کمی و تولیدی و بهینهسازی آنها است. به عبارت دیگر در رشته مدیریت بیش از هر منبع دیگری به منابع انسانی سازمان توجه میشود.
در رشته مهندسی صنایع دانشجویان بیشتر به مطالعه بعد فنی و تکنیکی صنایع میپردازند. اما رشته مدیریت صنعتی به دو بعد مالی و رفتاری صنایع تاکید بیشتری دارد.
در مورد تفاوت ۲ رشته مدیرت صنعتی و مهندسی صنایع میتوان از نوع گرایش به ابعاد صنعت اشاره کرد. در رشته مهندسی صنایع دانشجویان بیشتر به مطالعه بُعد فنی و تکنیکی صنایع میپردازند. اما رشته مدیریت صنعتی به ۲ بُعد مالی و رفتاری صنایع تاکیدی بیشتر دارد.
رشته مهندسی صنایع و مدیریت صنعتی، مشترکاتی فراوان دارند، زیرا دروس مدیریت در هر ۲ رشته از اهمیتی بسیار برخوردار است، اما آنچه که باعث تمایز ۲ رشته از یکدیگر میشود، آن است که رشته مدیریت صنعتی بیشتر به مدیریت نیروی انسانی میپردازد، اما رشته مهندسی صنایع به مدیریت فنی توجه دارد. برای مثال در یک کارخانه روش تولید یک محصول و بررسی جزئیات آن بر عهده مهندس صنایع قرار دارد و اداره نیروی کارخانه مورد نظر و ارتباط واحد صنعتی فوق با محیط اطرافش بر عهده مدیریت صنعتی است.
کارشناسی مدیریت صنعتی
دوره کارشناسی مدیریت صنعتی مانند مدیریت بازرگانی یکی از دورههای تحصیلی آموزش عالی است. هدف از تشکیل این دوره آموزش نیروی انسانی متخصص مورد نیاز کارخانه ها، موسسهها و شرکتهای دولتی و خصوصی است. از منظر آکادمیک نیز هدف، آشنایی دانشجویان با کاربرد روشهای علمی در مدیریت است. دوره کارشناسی بر نظریههای مدیریت، اصول و مجموعهی مهارتها تمرکز میکند و دانشجویان را برای پذیرش نقشهای اجرایی در محیطهای صنعتی آماده میکند.
دانشجویان دربارهی فرایندهای اساسی تولید، راهبردهای مدیریت کارکنان و تدارکات که در صنایع گوناگون کاربرد دارند، میآموزند. دورهی ۴ساله کارشناسی همچنین شامل ریاضیات، آمار و علوم رایانه است. برنامهی درسی این رشته مانند بسیاری دیگر از رشتههای مرتبط با کسبوکار است اما بهطور ویژه بر تولید و اجرا تمرکز دارد.
دروس اصلی و تخصصی گرایش مدیریت صنعتی
مدیریت مالی، روانشناسی صنعتی، حسابداری صنعتی، بازاریابی و مدیریت بازار، کنترل کیفیت آماری، سیستمهای خرید و انبارداری و توزیع، تحقیق در عملیات، کنترل پروژه، طرحریزی نگهداری و تعمیرات، کارسنجی و روشسنجی، مدیریت کارخانه، حفاظت صنعتی، بررسی اقتصادی طرحهای صنعتی، روابط صنعتی، فنون تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم، بازاریابی بینالملل، بهرهوری و تجزیه و تحلیل آن در سازمان، مدیریت پروژه.
کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی
این رشته گرایشهایی مختلف دارد که بر اساس آخرین تغییرات (مصوبه مورخه ۲۴ تیر ۱۳۹۴ شورای تحول و ارتقای علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی) عبارتند از:
- تولید و عملیات
- تحقیق در عملیات
- مدیریت عملکرد
- مدیریت زنجیره تامین
- مدیریت کیفیت و بهرهوری
- مدیریت پروژه
در فهرستی که در ادامه آمده است به صورت مختصر و مفید به گرایشهای گوناگون رشته مدیریت صنعتی پرداخته شده است:
گرایش تحقیق در عملیات: شناخت دقیق عملیاتی که در واحدهای مختلف تولیدی، بازرگانی و خدماتی صورت میگیرد.
تولید و عملیات: آشنایی با انواع سیستمهای تولیدی و مباحث مربوطه و مدیریت بهینه تولید
مدیریت عملکرد: مدیریت عملکرد واحدهای مختلف کسبوکار و پرداختن به مسائلی مانند بودجهریزی برمبنای عملکرد، مدیریت منابع انسانی عملکرد محور و غیره
زنجیره تامین: مدیریت تامین و کانالهای توزیع مواد اولیه و محصولات، مدیریت زنجیره ارزش و غیره
مدیریت کیفیت و بهرهوری: بررسی و مدیریت کیفیت و تعالی سازمانی، تجزیه و تحلیل و بهبود بهرهوری سازمان و غیره
مدیریت پروژه: بهبود مدیریت پروژهها، کنترل و زمانبندی پروژهها، مدیریت و رهبری ریسک و هزینه پروژهها و غیره، مهندسی مالی و مدیریت مالی و اقتصادی
بازار کار رشته مدیریت صنعتی
فارغالتحصیلان مدیریت صنعتی میتوانند در طیف گستردهای از سازمانهای تولیدی، خدماتی و بازرگانی فعالیت کنند. با توسعه صنایع، گسترش فناوریهای نوین و افزایش رقابت در بازار، نیاز به مدیرانی که توانایی برنامهریزی، سازماندهی و بهبود عملکرد سازمان را داشته باشند، بیش از گذشته احساس میشود. مهمترین فرصتهای شغلی این رشته عبارتاند از:
- مدیر یا کارشناس تولید و برنامهریزی تولید
- مدیر یا کارشناس منابع انسانی
- مدیر کیفیت و بهرهوری
- کارشناس زنجیره تأمین، تدارکات و لجستیک
- مدیر پروژه، تحلیلگر کسبوکار و مشاور مدیریت
فارغالتحصیلان این رشته میتوانند در کارخانهها، شرکتهای صنعتی، سازمانهای خدماتی، بانکها، شرکتهای بازرگانی، شرکتهای مشاوره مدیریت، استارتاپها و دستگاههای دولتی و خصوصی مشغول به کار شوند. همچنین ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در گرایشهای مختلف مدیریت، فرصتهای شغلی و پژوهشی بیشتری را در حوزه آموزش، تحقیق و مشاوره فراهم میکند.
سخن پایانی
رشته مدیریت صنعتی با ترکیب دانش مدیریت و شناخت محیطهای تولیدی و صنعتی، نیروی انسانی موردنیاز برای اداره، برنامهریزی و بهبود عملکرد سازمانها را تربیت میکند. دانشآموختگان این رشته میآموزند منابع انسانی، مالی، اطلاعاتی و عملیاتی را بهصورت هماهنگ مدیریت کنند و با تحلیل مسائل، تصمیمهای مؤثرتری بگیرند. آشنایی با مدیریت تولید، کنترل پروژه، منابع انسانی، کیفیت، زنجیره تأمین و مباحث مالی، زمینه فعالیت آنان را در بخشهای مختلف سازمان فراهم میسازد.
منبع: حسینی، میرزاحسن؛ و حسینی، روحالله. مبانی مدیریت صنعتی. استادی.
سوالات متداول
مدیریت صنعتی بر برنامهریزی، سازماندهی، هدایت و کنترل فعالیتهای سازمانهای تولیدی و صنعتی تمرکز دارد. این رشته بیشتر به ابعاد مدیریتی، مالی، رفتاری و انسانی سازمان میپردازد. در مقابل، مهندسی صنایع بر طراحی، تحلیل و بهینهسازی سیستمها و فرایندهای تولیدی و خدماتی تأکید میکند. بنابراین مدیریت صنعتی رویکردی مدیریتیتر دارد، در حالی که مهندسی صنایع از ابزارهای فنی، ریاضی و تحلیلی بیشتری استفاده میکند.
مدیریت صنعتی بیشتر بر اداره سازمانهای تولیدی، برنامهریزی تولید، کنترل عملیات، بهرهوری و مدیریت منابع در محیطهای صنعتی متمرکز است. مدیریت بازرگانی بیشتر به فعالیتهای بازار، فروش، بازاریابی، تجارت، رفتار مصرفکننده و توسعه کسبوکار میپردازد. هر دو رشته از اصول عمومی مدیریت استفاده میکنند، اما حوزه کاربرد و نوع مسائل مورد بررسی آنها متفاوت است. بهطور کلی، مدیریت صنعتی درون فرایندهای عملیاتی سازمان را بررسی میکند و مدیریت بازرگانی بیشتر بر ارتباط سازمان با بازار و مشتریان تمرکز دارد.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
