گروه اسمی (Nominal Group) روشی برای گردآوری دادههای کیفی است که با ساختاری گامبهگام، دیدگاههای افراد را بدون تاثیرگذاری مستقیم تعامل گروهی استخراج و ساماندهی میکند. این روش در پژوهشهای مدیریت، بهویژه در موقعیتهایی که هدف شناسایی و اولویتبندی نظاممند مسائل، راهکارها یا شاخصهاست، کاربرد بالایی دارد. در این مقاله، ماهیت گروه اسمی، مراحل اجرا، مزایا و محدودیتها، و جایگاه آن در میان روشهای گردآوری داده کیفی بررسی میشود.
تعریف گروه اسمی
تکنیک گروه اسمی (NGT) روشی ساختیافته برای گردآوری ایدههای خلاقانه است که در آن، اعضای گروه بدون تعامل شفاهی مستقیم با یکدیگر مشارکت میکنند. این روش، فرآیندی سازمانیافته برای تولید و ساماندهی ایدهها فراهم میسازد و بر مشارکت مستقل افراد تاکید دارد.
بهکارگیری واژه «اسمی» از آن روست که در این تکنیک، گروه به معنای متعارفِ تعاملی شکل نمیگیرد و ارتباط کلامی میان اعضا مجاز نیست؛ ازاینرو، گروه تنها بهصورت ظاهری و اسمی وجود دارد. این ویژگی موجب میشود تاثیرگذاری افراد صاحب نفوذ، چه ناشی از جایگاه سازمانی و چه ناشی از ویژگیهای شخصیتی، بر فرآیند خلق ایده به حداقل برسد.
با توجه به پیچیدگی تصمیمهای مدیریتی و ضرورت بهرهگیری از دیدگاههای متنوع، روش گروه اسمی ابزاری مناسب برای گردآوری ایدهها در شرایطی است که تفاوتهای شغلی، تخصصی یا سلسلهمراتبی میان اعضا وجود دارد. این روش، در کنار تکنیکهایی مانند طوفان مغزی یا گروه کانونی، بهعنوان ابزاری کارآمد برای تقویت خلاقیت سازمانی و بهبود کیفیت تصمیمگیری مورد استفاده قرار میگیرد.
کاربردهای روش گروه اسمی
این روش بهویژه در مسائل مدیریتی با پیچیدگی بالا و تنوع ذینفعان کاربرد دارد:
- شناسایی و گردآوری ایدههای نو در مسائل پیچیده مدیریتی
- اولویتبندی مسائل، راهکارها یا شاخصها بر پایه قضاوت جمعی
- کاهش تاثیر سلسلهمراتب سازمانی و نفوذ افراد صاحب قدرت
- بهرهگیری از دیدگاههای تخصصی متنوع بدون تعارض کلامی
- پشتیبانی از تصمیمگیری مدیریتی در شرایط عدم قطعیت
- تدوین معیارها و عوامل موثر پیش از مدلسازی و تحلیلهای کمی
- تقویت خلاقیت سازمانی در محیطهای رسمی و ساختیافته
روش گروه اسمی با ایجاد مشارکت برابر و کنترل نفوذ فردی، ابزاری کارآمد برای بهبود کیفیت تصمیمگیری مدیریتی است. بهکارگیری این روش میتواند به تولید ایدههای متنوع و تصمیمهایی مبتنی بر اجماع منطقی منجر شود.
گامهای روش گروه اسمی
گامهای اجرای روش گروه اسمی عبارتند از:
گام ۱: تعریف مساله یا پرسش محوری
در آغاز، مساله یا پرسش مورد نظر بهصورت شفاف، مشخص و قابل فهم برای همه مشارکتکنندگان تدوین میشود تا تمرکز فکری افراد بر یک موضوع واحد حفظ گردد.
گام ۲: انتخاب و دعوت مشارکتکنندگان
افراد بر پایه تخصص، تجربه و ارتباط آنها با مساله مورد مطالعه بهصورت هدفمند انتخاب میشوند. و معمولا تعداد اعضا بین ۵ تا ۹ نفر تعیین میگردد.
گام ۳: تولید فردی ایدهها
هر یک از مشارکتکنندگان بهطور مستقل و بدون تعامل کلامی، ایدهها یا پاسخهای خود را بهصورت مکتوب ثبت میکنند. تا از تاثیرگذاری دیدگاه دیگران جلوگیری شود.
گام ۴: ثبت و فهرستسازی ایدهها
ایدههای تولیدشده بهصورت نوبتی و بدون بحث، توسط تسهیلگر جمعآوری و بهطور شفاف برای همه اعضا ثبت میشود.
گام ۵: شفافسازی و تبیین ایدهها
در این مرحله، صرفا برای رفع ابهام و بدون ارزیابی یا قضاوت، توضیح کوتاهی درباره هر ایده ارائه میشود. تا درک مشترک میان اعضا ایجاد گردد.
گام ۶: اولویتبندی و امتیازدهی
مشارکتکنندگان بهصورت فردی و محرمانه، ایدهها را بر اساس معیارهای توافقشده رتبهبندی یا امتیازدهی میکنند.
گام ۷: تجمیع و تحلیل نتایج
امتیازها جمعبندی شده و فهرست نهایی ایدهها. بر پایه اولویتهای گروه استخراج میشود.
گام ۸: تفسیر و استفاده از یافتهها
نتایج بهدستآمده برای تصمیمگیری، برنامهریزی یا ورود به مراحل بعدی پژوهش مورد استفاده قرار میگیرد.
سخن پایانی
روش گروه اسمی با فراهمکردن سازوکاری ساختیافته و منصفانه برای مشارکت افراد، امکان گردآوری و اولویتبندی ایدهها را بدون تاثیر نفوذ فردی و سلسلهمراتب سازمانی فراهم میسازد. اجرای دقیق و نظاممند این روش میتواند به ارتقای کیفیت تصمیمگیری و افزایش اعتبار نتایج در پژوهشهای مدیریتی منجر شود. این تکنیک، ابزار تشخیص سودمندی است. چرا که ابزاری ساختاری، برای دستیابی به اتفاق نظر گروهی درباره ی موضوعی مشخص است.
منبع: حبیبی، آرش. روش پژوهش پیشرفته. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
