رقابتپذیری سازمان (Competitiveness) توانایی کسبوکار برای ایجاد ارزش برتر، حفظ موقعیت بازار و دستیابی به مزیت رقابتی پایدار در مقایسه با رقبا است. اهمیت این مفهوم از افزایش شدت رقابت، جهانیشدن بازارها، تحول فناوری و ضرورت حفظ سودآوری و سهم بازار در بلندمدت ناشی میشود. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله، «رقابتپذیری سازمان» مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف رقابتپذیری سازمان
رقابتپذیری سازمانی به مجموعه قابلیتها، منابع و شایستگیهایی اشاره دارد که به یک کسبوکار امکان میدهد در مقایسه با رقبا عملکرد مطلوبتری داشته باشد، سهم بازار خود را حفظ یا افزایش دهد و در بلندمدت سودآور باقی بماند. بنابراین توانایی رقابتی تنها یک نتیجه عملکرد مالی نیست، بلکه حاصل توانایی سازمان در تبدیل منابع و قابلیتهای خود به ارزش برای مشتری است.
رقابتپذیری با مفاهیمی مانند بهرهوری، نوآوری، کیفیت، توان پاسخگویی به بازار، سرمایه انسانی و قابلیتهای سازمانی ارتباط دارد. سازمانی رقابتپذیر است که بتواند تغییرات محیطی را سریعتر تشخیص دهد، منابع خود را اثربخشتر به کار گیرد و ارزشی ایجاد کند که برای مشتری نسبت به پیشنهاد رقبا مطلوبتر باشد.
عوامل موثر بر رقابتپذیری سازمان
رقابتپذیری حاصل تعامل مجموعهای از عوامل درونی و بیرونی است. عوامل درونی تحت کنترل بیشتری از سوی سازمان قرار دارند، در حالی که عوامل بیرونی از محیط صنعت و اقتصاد کلان ناشی میشوند. منابع اصلی ایجاد رقابتپذیری را میتوان در سه دسته کلی قرار داد:
- فناوری: توان دستیابی، توسعه و بهرهبرداری از فناوریهای مناسب؛
- سازمان: ساختار، فرایندها، فرهنگ و قابلیتهای مدیریتی؛
- نیروی انسانی: دانش، مهارت، تجربه و شایستگی کارکنان.
در میان این منابع، مزیتهای مبتنی بر نیروی انسانی و دانش سازمانی معمولاً دشوارتر از منابع فیزیکی تقلید میشوند و از ظرفیت بیشتری برای ایجاد برتری پایدار برخوردارند. از این منظر، رقابتپذیری نتیجه یک اقدام منفرد نیست؛ بلکه محصول هماهنگی میان منابع، فرایندها و جهتگیری راهبردی سازمان است.
سطوح رقابتپذیری
توانمندی رقابتی را میتوان در سطوح مختلف بنگاه، صنعت و کشور بررسی کرد. در سطح سازمان، تمرکز بر توانایی شرکت در ایجاد ارزش، سودآوری، رشد و حفظ جایگاه در بازار است.در سطح ملی نیز موضوع به توان یک اقتصاد در ایجاد محیطی مناسب برای تولید، بهرهوری و ارتقای سطح زندگی مربوط میشود.
عملکرد اقتصادی، کارایی دولت، کارایی کسبوکار و زیرساختها از عوامل مهم توانمندی رقابتی دولت محسوب میشوند. دولت از طریق سیاستگذاری، مقررات، زیرساخت، آموزش و ایجاد ثبات اقتصادی میتواند محیطی فراهم کند که بنگاهها در آن توان بیشتری برای خلق ارزش و رقابت در بازارهای داخلی و بینالمللی داشته باشند.
بنابراین رقابتپذیری ملی و سازمانی از یکدیگر مستقل نیستند. محیط نهادی و اقتصادی مناسب میتواند ظرفیت بنگاهها را افزایش دهد، اما در نهایت این سازمانها هستند که از طریق تولید کالا و خدمات، نوآوری و بهرهوری به خلق ارزش اقتصادی میپردازند.
رقابتپذیری زنجیره تامین
رقابتپذیری زنجیره تامین (Supply Chain Competitiveness) به توانایی یک زنجیره برای ایجاد و حفظ عملکرد برتر در مقایسه با زنجیرههای رقیب اشاره دارد. توانایی رقابتی همچنین از مرزهای یک سازمان فراتر رفته و به عملکرد شبکه تأمین وابسته شده است.
این توانایی به عواملی مانند هزینه، کیفیت، سرعت تحویل، انعطافپذیری، نوآوری و پاسخگویی به مشتری وابسته است. هماهنگی اطلاعات، همکاری میان اعضای زنجیره و یکپارچگی فرایندها نیز نقش اساسی دارند.
در محیطهای متلاطم، تنها کاهش هزینه کافی نیست. چابکی، تابآوری، کیفیت روابط میان اعضای زنجیره و توان سازگاری با تغییرات بازار نیز بر رقابتپذیری اثر میگذارند. بنابراین سازمان باید مزیتهای داخلی خود را با قابلیتهای شرکای زنجیره تأمین پیوند دهد.
فصل دو رقابت سازمانی
فصل دو شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری طرح رقابت سازمانی به صورت فایل ورد همراه با منابع فارسی و لاتین
در محیط بیرونی نیز شدت رقابت، قدرت مشتریان و تأمینکنندگان، تغییر فناوری، قوانین، شرایط اقتصادی و ظهور محصولات جایگزین بر رقابتپذیری اثر دارند. سازمان باید بتواند قابلیتهای داخلی خود را با الزامات محیط تطبیق دهد و از فرصتهای موجود برای ایجاد ارزش بیشتر استفاده کند.
سخن پایانی
رقابتپذیری سازمان توانایی کسبوکار برای حفظ و تقویت جایگاه خود در محیط رقابتی است. این توانایی از ترکیب منابع انسانی، فناوری، قابلیتهای سازمانی، نوآوری و بهرهوری حاصل میشود و در نهایت باید به ایجاد ارزش بیشتر برای مشتری و مزیت رقابتی پایدار منجر شود. عوامل محیطی و ساختار صنعت نیز بر میزان رقابتپذیری اثر دارند و سازمان باید قابلیتهای خود را با این شرایط هماهنگ کند. امروزه رقابت فقط میان شرکتهای مستقل نیست و عملکرد زنجیره تأمین و شبکه شرکای تجاری نیز اهمیت زیادی دارد. در مجموع، رقابتپذیری یک قابلیت پویا و چندبعدی است که باید بهصورت مستمر توسعه و بازآفرینی شود.
منبع: پورتر، مایکل. کتاب استراتژی رقابتی. فریپرس.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
