التون مایو (۱۸۸۰–۱۹۴۹) روانشناس، جامعهشناس و نظریهپرداز مدیریت استرالیایی بود که به عنوان بنیانگذار مکتب روابط انسانی شناخته میشود. او با پژوهشهای مشهور خود در کارخانه هاثورن نشان داد که عوامل اجتماعی، روابط گروهی و احساس تعلق کارکنان نقش مهمی در عملکرد سازمانی دارند. اندیشههای مایو نقطه عطفی در تاریخ مدیریت بود و توجه مدیران را از ماشینآلات و ساختارهای رسمی به انسان و رفتار او در محیط کار معطوف کرد.
آشنایی با التون مایو
التون مایو (Elton Mayo) در استرالیا متولد شده است. او به تحصیل در رشته روانشناسی در دانشگاه آدلاید پرداخت. در سال ۱۹۱۱ به عنوان استاد منطق، اخلاقیات و روانشناسی (استاد سابق فلسفه) در دانشگاه کوئینزلند منصوب شد. او که به دلایل حرفهای علاقهمند به سفر به ایالات متحده بود، سرانجام به این کشور سفر کرد. در سال ۱۹۲۳ نیز در دانشگاه پنسیلوانیا عهدهدار شد. در آنجا او به یکی از پژوهشگران هاثورن تبدیل شد.
او بنیانگذار جنبش روابط انسانی است و مکتب کلاسیک را به سوی نئوکلاسیک تغییر جهت داد. مایو در کارخانه وسترن الکتریک واقع در هاثورن دریافت که رضایت شغلی از طریق مشارکت کارکنان در فرآیند اتخاذ تصمیمات رشد میکند نه از طریق تشویقهای کوتاهمدت.
میاو به تحقیق در یکی از کارخانههای ریسندگی و بافندگی آنجا پرداخت که در یکی از واحدهایش، چرخش کارکنان آن ۲۵۰ درصد بود. مجموعهای از تغییرات تجربی در شرایط کاری در این واحد به کار گرفته شد. این تغییرات باعث افزایش متوالی در بهرهوری سازمانی و افزایش انگیزش نیروی انسانی شد. پس از یک سال، چرخش نیروی کار به سطح میانگین شرکت رسید. این امر تغییرات چشمگیری را در این کارخانه منجر شد.
مطالعات هاثورن
آزمایشات تجربی هاثورن در سال ۱۹۲۴ آغاز شد. مایو در سال ۱۹۲۸ و پس از آن به این پروژه پیوست که به دانشکده مدیریت اجرایی دانشگاه هاروارد منتقل شد. در آنجا به اعنوان استادیار رشته پژوهش صنعتی مشغول به کار شد. سپس او به درجه استادی نایل شد و تا سال ۱۹۴۷ که بازنشسته شد در همین دانشگاه ماند.
در طول جنگ دوم جهانی، وی اقدام به توسعه نظارت بر امر آموزش در قالب برنامه آموزش درون صنعتی کرد که به طور گستردهای در ایالات متحده اجرا میشد. او دو سال پایانی عمرش را در انگلستان و به عنوان مشاور دولت در خصوص مسایل درون صنعتی سپری کرد.
کارخانه وسترن الکتریک هاثورن در شیکاگو واقع شده است. این کارخانه ۲۹۰۰۰ کارمند داشت و تلفن و تجهیزات تلفنی را عمدتاً برای شرکت ایتی اند تی تولید میکرد. این شرکت به استفاده از سیاستهای پیشرفته پرسنلی شهره بود و یک شورای تحقیقات ملی را در خصوص رابطه میان نور محیط کار و اثربخشی کار ایجاد کرده بود که تحقیقات متعددی را در شرکتهای سراسر آمریکا انجام داده بودند.
دستاوردهای التون مایو
التون مایو مطالب زیادی پیرامون دموکراسی و آزادی و همچنین مسایل اجتماعی تمدن صنعتی شده به رشته تحریر درآورده است. او مؤلف کتاب مسایل انسانی تمدن صنعتی است. در این کتاب تجربیات به دست آمده در هاثورن را بیان کرده است. بسیاری از افراد معتقدند که او تفکری مدیریتی را در این کتاب مطرح کرده است. اما خود او معتقد است که در این کتاب تلاش کرده تا مسئولیتهای افرادی را بیان کند که به دنبال طراحی و اجرای پروژههای مختلف هستند.
مهمترین دستاورد مایو معرفی اهمیت عوامل انسانی در سازمان بود. او نشان داد که:
- گروههای غیررسمی بر رفتار کارکنان تاثیر چشمگیری دارند.
- احساس تعلق و مشارکت میتواند بهرهوری را افزایش دهد.
- ارتباطات انسانی نقش مهمی در موفقیت سازمان دارد.
- رضایت شغلی و روحیه کارکنان بر عملکرد سازمانی اثرگذار است.
- مدیران باید علاوه بر جنبههای فنی، به نیازهای اجتماعی کارکنان نیز توجه کنند.
این دیدگاهها پایههای شکلگیری رشته رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی را فراهم ساخت.
سخن پایانی
التون مایو را میتوان احیاگر بعد انسانی مدیریت دانست. او در دورهای که سازمانها عمدتاً بر ساختار، قوانین و بهرهوری فنی تمرکز داشتند، اهمیت روابط انسانی، گروههای اجتماعی و نیازهای روانی کارکنان را آشکار ساخت. هرچند برخی پژوهشگران بعدها نتایج مطالعات هاثورن را مورد نقد قرار دادند، اما تاثیر مایو بر تحول اندیشه مدیریتی انکارناپذیر است. امروزه بسیاری از مفاهیم بنیادین رفتار سازمانی، فرهنگ سازمانی، مشارکت کارکنان و مدیریت منابع انسانی ریشه در اندیشههای این متفکر برجسته دارند.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
