توسعه منابع انسانی (HRD) چارچوبی است که کمک میکند کارمندان در زمینههای دانش شخصی، مهارتهای سازمانی و تواناییهای شغلی پیشرفت کنند. به بیان دیگر بهبود نیروی انسانی به آموزش افراد پس از استخدام، فراهم آوردن فرصت برای یادگیری مهارتهای جدید، توزیع منابع لازم برای انجام امور در محیط کار و هر فعالیت توسعهای دیگر اطلاق میشود.
مبانی نظری توسعه منابع انسانی
مفهوم توسعه منابع انسانی (Human Resource Development) نخستین بار توسط لئونارد نادلر (Leonard Nadler) در سال ۱۹۶۹ در یک کنفرانس آموزشی در ایالات متحده مطرح شد. نادلر، توسعه منابع انسانی را مجموعهای از فعالیتهای برنامهریزیشده برای ارتقای دانش، مهارت، نگرش و شایستگی کارکنان دانست.
این مفهوم بهتدریج از آموزش صرف فراتر رفت و حوزههایی مانند توسعه شغلی، توسعه مدیریت، توسعه سازمانی و یادگیری مستمر را نیز دربر گرفت. امروزه توسعه منابع انسانی یکی از ارکان راهبردی مدیریت منابع انسانی بهشمار میرود و هدف آن افزایش ظرفیت فردی و سازمانی برای دستیابی به عملکرد بهتر است. این یکی از مهمترین فرصتهایی است که به شرکتها جهت تعالی منابع انسانی کمک میکند.
در این رویکرد، آموزش کارکنان، توانمندسازی، بهسازی نیروی انسانی، رشد حرفهای، مدیریت استعداد، جانشینپروری و توسعه مسیر شغلی همگی ابزارها و راهبردهایی برای تحقق توسعه منابع انسانی محسوب میشوند. ازاینرو، توسعه منابع انسانی مفهومی فراتر از آموزش است و بر رشد مستمر کارکنان، افزایش شایستگیها و آمادهسازی آنان برای ایفای نقشهای آینده در سازمان تأکید دارد.
تعریف توسعه منابع انسانی
توسعه منابع انسانی فرآیند رشد و برانگیختن تخصصهای انسانی از طریق توسعه سازمانی و آموزش کارکنان جهت بهبود عملکرد است. همچنین توسعه منابع انسانی را میتوان فرآیند یا فعالیتی کوتاهمدت یا بلندمدت به منظور توسعه دانش، تخصص، بهرهوری و رضایت کاری در سطوح مختلف فردی، تیمی، سازمانی یا ملی نامید.
توسعه کارکنان مجموعهای از فعالیتهایی است که در زمان تعیین شده و به طور سازمانیافته برای رسیدن به تغییرات رفتاری مشخص تهیه شده است.
توسعه کارکنان فرآیندی است که توسط آن کارمندان سازمان با کمک برنامهای مداوم و برنامهریزی شده یاری میشوند تا
- توانایی انجام فعالیتهای مختلف را آموخته یا تقویت نمایند.
- تواناییهای فردی خود را تقویت کرده و پتانسیل درونی خود را برای موفقیت کشف نمایند.
- فرهنگ سازمانی قوی و غنی به وجود آورند تا روابط، کار تیمی و همکاری افزایش یابد.
- و همکاری در میان بخشهای زیرین سازمان بهبود یافته و رضایت شغلی، انگیزه و عزت نفس کارمندان افزایش یابد.
بنابراین توسعه منابع انسانی شامل افزایش تواناییهای علمی و نگرشهای شغلی مثبت تمام افرادی است که در سطوح مختلف کسبوکار فعالیت دارند. با تشویق کارکنان جهت توانمندسازی، کارکنان را در موقعیت خود حفظ و در آنها انگیزه شغلی ایجاد کند. تشویق، توانبخشی و تلاش برای بهبود نیروی اسانی، به حفظ و انگیزهبخشی به کارمندان کمک خواهد کرد.
مزایای توسعه کارکنان
توسعه منابع انسانی، با استفاده از آموزش صحیح، عملکرد کارکنان را بهبود میبخشد. صراحت، اعتماد، همکاری را در بین کارکنان برای شناسایی نیازهای سازمانی بهبود میبخشد. مسیری را برای دستیابی به همان کارها نشان میدهد. برخی از مزایای مهم حاصل از توسعه کارکنان در سازمان ذکر شده است:
- از طریق شناخت بهتر کارکنان در شناسایی اهداف سازمانی کمک میکند.
- تعهد را از طریق ارزشهای ارتباطی تقویت میکند.
- این امر روابط دو نفره را تسهیل میکند.
- آگاهی از اهمیت مدیریت تغییرات و متعاقبا سازگاری کارکنان را افزایش میدهد.
- کیفیت بالاتر زندگی کاری را از طریق ایجاد فرصتهای معنادار از جمله شغل، رضایت شغلی و پیشرفت حرفهای ایجاد میکند.
- بر تامین نیازمندیها تمرکز دارد و این کار را از طریق شناخت و ایجاد یک برنامه HRD مناسب انجام میدهد.
- با تمرکز بر بهبود مهارت، دانش و ایجاد نگرش جدید در افراد سازمان آنها را شایستهتر میکند.
- سیاستهای درست بهبود باعث ایجاد صراحت کلام در راستای رشد کلی کارمندان میشود.
- باعث استفاده بهینه از منابع موجود میشود.
- این امر به ایجاد احساس تعلق در بین کارمندان کمک میکند و میزان مشارکت در بین آنها را افزایش میدهد.
یکی از وظایف و فرآیندهای اصلی در چرخه منابع انسانی، توسعه منابع انسانی است که به مسایلی چون ایجاد یک سازمان پویا و استفاده از فرصتهای آموزش و پرورش و یادگیری کارکنان به منظور بهبود عملکرد سازمانی، گروهی و فردی میپردازد. ارکان این توسعه عبارتند از:
- توسعه افراد با تمرکز بر بهبود عمل کرد مرتبط با شغل فعلی
- بهبود مسیر شغلی با تمرکز بر بهبود عملکرد مأموریتهای آتی شغلی
- ارتقای سازمانی که منجر به استفاده بهینه از پتانسیلهای انسانی و بهبود عملکرد انسانی
مدلهای توسعه منابع انسانی
تاکنون مدلهای بسیاری در این حوزه مطرح گردیده که به چند مورد با ذکر ویژگیها اشاره میگردد.
مدل خودارزیابی (توسعه سرآمدی)
این مدل براساس مدل تعالی سازمان بنا گردیده است و فرآیند محور بوده و بر سرآمدی سازمان تأکید دارد. مفاهیم بنیادی بهسازی نیروی انسانی در این الگو ارائه شده است.
مدل توسعه منابع انسانی استراتژیک
این الگو شرکت را قادر میسازد تا با بهترین استفاده از تواناییهای خاص کنونی شرکت و از طریق توسعه تواناییها و مهارتهای جدید برای مقابله با تغییرات و چالشها آماده باشد.
مدل شایستگی
الگوی شایستگی عبارت است از مجموعهای سیستماتیک از شایستگیها در یک نقش یا مجموعهای از نقشهای مشابه که موجب میشود افراد در آن نقشها موفق شوند. این الگو، سرمشق و الگوی رفتارهای موفقیت آمیز برای سایرین است و به نقشها هویت حرفهای میبخشد.
مدل عقلایی توسعه منابع انسانی
مدل عقلایی مفهومی بوده و بر هماهنگی و هم گونی سیستم منابع انسانی و سازمانی با استراتژی سازمانی تأکید میکنند. که به آن مدل سازگار نیز میگویند. مدل عقلایی به رابطه خطی میان استراتژی کل و یا استراتژی منابع انسانی و زیرمجموعههای آن معتقد است.
سخن پایانی
توسعه منابع انسانی فرایندی مستمر برای ارتقای دانش، مهارت، شایستگی و ظرفیتهای کارکنان است که نقش مهمی در تحقق اهداف راهبردی سازمان ایفا میکند. این فرایند تنها به آموزش محدود نمیشود، بلکه توانمندسازی، توسعه حرفهای، مدیریت استعداد، جانشینپروری و یادگیری مستمر را نیز دربر میگیرد. سازمانهایی که توسعه منابع انسانی را بهعنوان یک سرمایهگذاری بلندمدت دنبال میکنند، از نیروی انسانی توانمندتر، نوآورتر و متعهدتر برخوردار خواهند بود و در محیط رقابتی امروز از مزیت رقابتی پایدارتری بهرهمند میشوند.
منبع: آرمسترانگ، مایکل. مدیریت استراتژیک منابع انسانی (راهنمای عمل). لندن: پیرسون.
سوالات متداول
توسعه منابع انسانی مفهومی جامع است که بر رشد بلندمدت دانش، مهارت، شایستگی و توانمندی کارکنان و سازمان تمرکز دارد. در مقابل، بهسازی کارکنان بیشتر به اقدامات اصلاحی و بهبود عملکرد کارکنان در وضعیت موجود اشاره میکند. به بیان دیگر، بهسازی یکی از ابزارها یا زیرمجموعههای توسعه منابع انسانی محسوب میشود، نه مفهومی مستقل از آن. ازاینرو، توسعه منابع انسانی رویکردی راهبردی دارد، در حالی که بهسازی بیشتر جنبه عملیاتی و اجرایی دارد.
آموزش کارکنان با هدف ارتقای دانش و مهارتهای موردنیاز برای انجام شغل فعلی اجرا میشود. اما توسعه منابع انسانی دامنه گستردهتری دارد و علاوه بر آموزش، توانمندسازی، توسعه حرفهای، مدیریت استعداد، جانشینپروری و یادگیری مستمر را نیز شامل میشود. آموزش تنها یکی از اجزای توسعه منابع انسانی است. توسعه منابع انسانی مجموعهای از فعالیتهای برنامهریزیشده برای رشد فردی و سازمانی است که آمادگی کارکنان را برای مسئولیتهای آینده نیز افزایش میدهد.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
