ناواریانسی اندازهگیری (Measurement invariance) برابری واریانس و پراکندگی دادههای گردآوری شده برای یک سازه را در چند گروه بررسی میکند. وقتی ناواریانسی وجود داشته باشد، تفاوت میان گروهها واقعی نیست بلکه ناشی از سوگیری ابزار اندازهگیری است. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله «ناواریانسی اندازهگیری» مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
تعریف ناواریانسی اندازهگیری
ناواریانسی اندازهگیری به این معناست که یک سازه در گروههای مختلف (مانند جنسیت، سن، فرهنگ، نمونهها یا زمانهای متفاوت) بهشکل یکسان اندازهگیری نمیشود؛ یعنی ابزار اندازهگیری برای بعضی گروهها رفتار متفاوتی دارد و در نتیجه نمیتوان نمرهها را بهطور عادلانه و قابلمقایسه تفسیر کرد.
این روش به همارزی اندازهگیری نیز موسوم است و برای اطمینان از یکسان بودن واریانس دادهها استفاده میشود. برای نمونه در آزمون تی-مستقل فرض برابری واریانس یک مسئله اصلی است که با آزمون لوین بررسی میشود.
در تحلیل حداقل مربعات جزئی چند گروهی (PLS-MGA) نیز باید برابری واریانس بررسی شود. سازوکار بررسی پراکندگی دادهها در حداقل مربعات جزئی با پیچیدگی زیادی همراه است. بویژه که این آزمون در حداقل مربعات جزئی با فرض ناواریانسی صورت میگیرد.
تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری
راهنمای تحلیل آماری پایاننامه و رساله دکتری مدیریت:
- تحلیل دادههای آماری با روشهای کمی
- تحلیل و کدگذاری مصاحبه با روشهای کیفی
- تحلیل آماری پایاننامه کارشناسی ارشد
- تجزیهوتحلیل روشهای آمیخته رساله دکتری
کاربردهای ناواریانسی اندازهگیری
برخی از مهمترین کاربردهای ناواریانسی اندازهگیری در مبانی آمار و کاربرد آن در مدیریت عبارتند از:
۱) مقایسه گروهها در پرسشنامهها
در پژوهشهای مدیریتی، روانسنجی و علوم اجتماعی، اگر میخواهیم بین دو گروه (مثلاً زنان و مردان) تفاوت واقعی یک سازه را بررسی کنیم، باید مطمئن باشیم ابزار در هر دو گروه به یک شکل عمل میکند.
۲) تحلیلهای چندگروهی (Multi-group SEM)
در تحلیل چندگروهی و مدلیابی معادلات ساختاری، بدون بررسی عدمواریانس، مقایسه ضرایب مسیر یا میانگینها نامعتبر است.
۳) پژوهشهای بینفرهنگی
در مطالعات بینالمللی (Cross-cultural research)، عدمواریانس نشان میدهد ترجمه یا اقتباس پرسشنامه باعث تغییر در مفهوم سازه شده است.
۴) سنجش پایداری ابزار در طول زمان (Longitudinal invariance)
برای تحلیل رشد، تغییرات در طول زمان باید ناشی از تغییر واقعی سازه باشد، نه تغییر رفتار ابزار.
۵) آزمون روایی سازه
اگر ابزار در گروههای مختلف عدمواریانس باشد، بخشی از واریانس سازه ناشی از تحریف مدل اندازهگیری است و روایی سازه زیر سؤال میرود.
ناواریانسی اندازهگیری در حداقل مربعات جزئی
در یک تحلیل چندگروهی با روش حداقل مربعات جزئی مسئله هنگام مقایسه ضرایب مسیر در میان گروهها، اطمینان از برابری واریانس است. در اینجا باید اطمینان حاصل شود که گویههای سازه در میان گروهها، ناواریانس هستند.
برای این منظور استین کمپ و بوگارتنر (۱۹۹۸) رویهای را ارائه کردند که مورد پذیرش جوامع علمی قرار دارد. این روش نشان میدهد که ناواریانسی به اثر تعدیلکننده رستهای برای ضرایب مسیر محدود شده است و در برگیرنده تفاوتهای مرتبط با گروه در مدلهای اندازهگیری نیست.
پس از آنکه برآوردها انجام شد در خروجی از Final results گزینه Path Coefficint را انتخاب کنید و سپس در زبانههای موجود PLS-MGA را انتخاب کنید. به این ترتیب میتوانید معناداری اختلاف ضرایب در گروهها را مشاهده کنید. چنانچه مقدار معناداری از سطح خطا کوچکتر باشد اختلاف مشاهده شده میان گروهها معنادار است.
همچنین میزان تفاوت ضرایب مسیر میان سازهها براساس دو گروه زنان و مردان نمایش داده میشود. این تحلیل میتواند برای بیش از دو گروه نیز استفاده شود. برای نمونه مشتریان براساس سن، تحصیلات، سابقه خرید و مواردی از این دست به بیش از دو گروه تقسیم میشوند. سازوکار معرفی گروهها و تفسیر نتایج یکسان است.
سخن پایانی
در بسیاری موارد بویژه در مطالعات علوم اجتماعی، فرض ناوریانسی اندازهگیری چالشی و پرسشبرانگیز است و گاهی حتی نامعقول بهنظر میرسد. برای همین پژوهشگران باید اثرات عضویت گروه بر برآوردهای مدل اندازهگیری و ساختاری را برای نمونه مدنظر قرار دهند. در دیدگاهی دیگر اعتقاد بر آن است که حداقل مربعات جزئی یک روش مبتنی بر تقریب است و برای موقعیتهایی با پایههای نظری کمتر استوار، طراحی گردیده است. بنابراین بهترین راهکار، بیان احتیاط در تفسیر نتایج تحلیل مسیر شامل گروههای چندگانه است.
منبع: حبیبی، آرش. کتاب حداقل مربعات جزئی. تهران: ناروندانش.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
