جایزه دمینگ (Deming Prize) یک الگوی کارکردی جهت تعالی سازمانی مبتنی بر برنامهریزی، اصلاح، اجرا و ارزیابی است که باعث افزایش کیفیت از طریق بهبود مستمر میشود. این جایزه سازمانها را به بهبود مستمر کیفیت، افزایش بهرهوری و ارتقای استانداردهای مدیریتی تشویق میکند. در این مقاله با مفهوم جایزه دمینگ، تاریخچه آن، معیارهای ارزیابی و اهمیت آن در بهبود کیفیت سازمانها آشنا خواهیم شد.
تاریخچه جایزه دمینگ
پس از پایان جنگ جهانی دوم و در سال ۱۹۵۰، اتحادیه دانشمندان و مهندسان ژاپن (JUSE) از ادوارد دمینگ، آمارشناس و متخصص مدیریت کیفیت آمریکایی، دعوت کرد تا درباره روشهای نوین کنترل کیفیت در ژاپن سخنرانی کند.
دمینگ در سمینارهای خود که با حضور مدیران صنایع، مهندسان و دانشگاهیان ژاپنی برگزار شد، بر استفاده از روشهای آماری، رویکرد سیستمی در مدیریت و نقش اساسی مدیریت در بهبود کیفیت تأکید کرد. این دیدگاهها تأثیر عمیقی بر صنعت ژاپن گذاشت و بسیاری از مدیران صنعتی، از جمله مدیران شرکتهایی مانند تویوتا، اصول مطرحشده توسط او را در سازمانهای خود به کار گرفتند.
در همان سال جایزه دمینگ برای قدردانی از خدمات علمی و آموزشی دمینگ در توسعه مدیریت کیفیت توسط انجمن دانشمندان و مهندسان ژاپن (JUSE) طراحی شد. این جایزه یکی از قدیمیترین و معتبرترین جوایز بینالمللی در حوزه کیفیت و بهرهوری به شمار میرود و به سازمانها و افرادی اعطا میشود که در پیادهسازی مدیریت کیفیت فراگیر (TQM) و بهبود مستمر عملکرد سازمانی موفق بودهاند.
در آغاز، اعطای این جایزه تا حدی با کمکهای مالی شخصی دمینگ پشتیبانی شد. او درآمد حاصل از سخنرانیهای خود در ژاپن و همچنین فروش متن سخنرانیها و ترجمه کتابهایش درباره کنترل کیفیت را برای حمایت از این جایزه اختصاص داد. از آن زمان تاکنون، جایزه دمینگ نقش مهمی در گسترش فرهنگ کیفیت، بهبود مستمر و ارتقای رقابتپذیری سازمانها در ژاپن و بسیاری از کشورهای جهان ایفا کرد..
جایزه دمینگ در تعالی سازمانی
جایزه دمینگ یکی از مهمترین ابزارها برای ارتقای تعالی سازمانی محسوب میشود. زیرا سازمانها را به استقرار اصول مدیریت کیفیت جامع (TQM)، بهبود مستمر فرایندها و تصمیمگیری مبتنی بر داده تشویق میکند.
این جایزه با ارزیابی دقیق سیستمهای مدیریتی، فرایندها، مشارکت کارکنان و نتایج عملکردی سازمان، به سازمانها کمک میکند تا نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کرده و در مسیر بهبود مستمر، افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت محصولات و خدمات و جلب رضایت مشتریان حرکت کنند. در نتیجه، سازمانهایی که برای کسب این جایزه تلاش میکنند، معمولاً ساختار مدیریتی منسجمتر، فرایندهای کارآمدتر و فرهنگ سازمانی مبتنی بر کیفیت و یادگیری مداوم را توسعه میدهند.
این جایزه به واحدهای سازمانی که عملکردی سازنده و مطلوب در ارائه خدمات به سایر واحدها و یا به مشتریان داشتهاند، اعطا میشود. در این نوع سازمانها بیشترین معیار ارزیابی به نقش مدیریت ارشد و اختصاص بودجه مناسب به واحدهای متقاضی اختصاص داده شده است و روابط واحدها یکدیگر ارزیابی میشود.تعالی سازمانی مدل دمینگ بسیار مهم است. شفاف سازی وظایف در قبال مشتریان و تا مین خواستههای آنها از نکاتی است که مورد بررسی قرار میگیرد.
چرخه دمینگ
چرخه دمینگ (PDCA) یک الگوی عملیاتی در مدیریت کیفیت مبتنی بر برنامهریزی، اجرا، ارزیابی و اصلاح برای بهبود کیفیت و تعالی سازمانی است. این مدل مدیریتی برای بهبود مستمر کیفیت و فرایندها شامل چهار مرحله تکرارشونده است:
- برنامهریزی (Plan)
- اجرا (Do)
- کنترل (Check)
- اقدام اصلاحی (Act)
چرخه دمینگ PCDA
برنامهریزی (Plan)
تعیین اهداف و فرآیندهای لازم جهت ارایه نتایج بر طبق خواستههای مشتری و خطمشیهای سازمان؛
برنامه عبارتست از تغییر یا آزمایشی که برای بهبود مد نظر دارید. در این مرحله آنچه را میخواهید بهبود یابد، تجزیه و تحلیل کرده و نواحی قابل بهبود را پیدا کنید. نخستین گام، انتخاب آن نواحی است که در اولویت برای بیشترین تلاش شما قرار دارد. برای تشخیص این نواحی قابل تغییر از فلوچارت یا چارت پارتو استفاده کنید.
اجرا (DO)
اجرای فرآیندها؛
تغییر یا تست را به مورد اجراء گذارید. (ترجیحاً در یک مقیاس کوچک). این اجراء مربوط به تغییری است که در مرحله ی برنامه در مورد آن تصمیم گرفتهاید. در سیستمهای پیچیده، مسئولیت افراد به همراه یک برنامهریزی زمان بندی شده به منظور اجرای فعالیتها نیز تعیین میشود و علاوه بر آن ممیزی برای اجرای اقدامات اصلاحی نیز انجام میشود تا سازمان دارای بهبودی مستمر باشد.
بررسی (Check)
پایش و اندازهگیری فرآیندها و محصول بر طبق خطمشیها، اهداف و الزامات و یا خواستههای مربوط به محصول و گزارش دهی نتایج؛
این مرحله یک مرحله حیاتی در چرخه PDCA است. پس از اجراء تغییرات در یک مدت کوتاه، شما باید تشخیص دهید که اجراء آن تغییر تا چه حد موثر بودهاست. آیا واقعاً به بهبود مورد نظر شما منجر شده است یا نه؟ باید متناسب با ارزیابی هائی که میتوانید به وسیله آنها سطح بهبود را تنظیم کنید، تصمیم بگیرید. در این ارزیابی ها، استفاده از نمودارهای گردش کار میتواند مفید واقع شود.
اقدام (Act)
انجام اقدامات جهت بهبود مداوم عملکرد فرآیند؛
تغییرات را ثبت کنید و یا دوباره چرخه را آغاز کنید. پس از برنامهریزی، اجراء و تنظیم تغییر، باید تصمیم بگیرید که آیا این تغییر ارزش استمرار دارد یا نه؟ اگر پاسخ منفی باشد، بهتر است توقف تغییر را مد نظر قرار داده و یا تغییر جدیدی را برنامهریزی کنید. ممکن است تصمیم بگیرید این تجربه (آزمایش) را به یک ناحیه متفاوت انتقال دهید و یا به تدریج بر پیچیدگی آن بیفزائید. بدین ترتیب شما به مرحله برنامه بر میگردید.
مفاهیم کلیدی جایزه دمینگ
مهمترین مفاعیم کلیدی و ارزشی در جایزه دمینگ به شرح زیر میباشد:
- مشتری مداری
- نگرش سیستمی
- بهبود مستمر
- مسئولیتپذیری عمومی
- ایمنی و قابلیت اطمینان
- کنترل فرآیند اماری
- فرآیند گرایی
همانطور که ملاحظه میشود کانون توجه جایزه دمینگ بر برنامهریزی، اجرا و بررسی به گونهای که معایب و مشکلات بصورت گروهی شناسایی و نهایتاً نسبت به حذف آنها اقدامات اصلاحی مناسب انجام گیرد. این جایزه برای نخستین بار به فرایند خود ارزیابی میپردازد. پس از آن جوایز دیگر این فرایند را بسط داده به گونهای که در مدل EFQM از روش RADAR برای خود ارزیابی استفاده میشود.
ادبیات پژوهش تعالی سازمانی یا سرآمدی سازمان
دانلود فصل دو شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری تعالی سازمانی بصورت فایل ورد همراه با منابع فارسی و لاتین
دانلود پرسشنامه تعالی سازمانی دمینگ بصورت فایل ورد همراه با شرح و تفسیر و روایی و پایایی
جایزه فوق بدون در نظر گرفتن اندازه سازمانها، دولتی TQM کاربرد خصوصی، نوع صنعت، داخلی یا خارجی بودن اعطا میشود. از تعالی سازمانی مدل دمینگ استفاده زیادی میشود. همچنین سازمانها میتوانند این جایزه را برای یک واحد از سازمان خود نیز درخواست کنند. در خصوص تعداد برندگان هیچ گونه محدودیتی وجود ندارد و هر سازمانی که بتواند حداقل امتیازات را کسب کند جزو برندگان جایزه محسوب میشود.
سخن پایانی
پس از استقبال شدید مدیران و صنعتگران ژاپنی از دانش نوین مطرح شده توسط دمینگ پیشنهاد اعطای جایزه توسط مدیر عامل انجمن مهندسین ژاپن به شرکتهایی که روشهای دمینگ را به کار بسته و کنترل کیفیت را در ژاپن توسعه دهند، مطرح شد و این انجمن بر راه اندازی جایزه دمینگ تاکید کرد. تعالی سازمانی مدل دمینگ بسیار مهم است. این جایزه به طور مستقیم نقش بسزایی در تلاش صنایع در راستای توسعه کنترل کیفیت و مدیریت کیفیت در ژاپن ایفا کرد. جایزه کاربردی دمینگ همه ساله به شرکتهایی اعطا میشود که بهبود قابل توجهی از طریق در سازمان خود داشته باشند.
References
Deming, W. E. (1986). Out of the crisis. Cambridge, MA: MIT Press.
Deming, W. E. (1993). The new economics for industry, government, education. Cambridge, MA: MIT Press.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
