تعالی سازمانی (Excellence) رویکردی مدیریتی است که به سازمان کمک میکند با بهبود مستمر در رهبری، فرایندها، منابع انسانی و نتایج، به عملکرد برتر و پایدار دست یابد. در محیط رقابتی امروز، سرآمدی به سازمانها کمک میکند کیفیت، بهرهوری، رضایت مشتری و مزیت رقابتی خود را افزایش دهند. در این مقاله مفهوم تعالی سازمانی، مدلهای مشهور آن مانند دمینگ، مالکوم بالدریج و EFQM و نقش آنها در بهبود عملکرد سازمان بررسی میشود.
تعریف تعالی سازمانی (سرآمدی سازمان)
تعالی سازمانی یا سرآمدی (Excellence) یک چارچوب خودارزیابی و سنجش است که موجب حرکت و هدایت فعالیتهای سازمانها در جهت بهبود مستمر میگردد. این چارچوب با ارزیابی عملکرد سازمانی و ارائه تصویر واقعی از فعالیتهای سازمان، تفاوتهای موجود را با وضعیت مطلوب شناسائی میکند. این باعث اقدام سازمانها در جهت کاهش و از بین بردن این تفاوتها میشود تا به سطوح عالی سازمانی دست یابند.
مأموریت و هدف غایی سرآمدی سازمانی حمایت از مدیران به عنوان عامل و محرک اصلی حرکت کیفیت و همچنین یاری رساندن به همه شرکتها جهت قرار گرفتن در مسیر توسعه و تعالی است. همه کسبوکارها میخواهند عالی باشند، اما رسیدن به این سطح از کیفیت برای همه امکانپذیر نیست.
کسبوکارها برای رسیدن به تعالی باید تغییراتی را در خود ایجاد کنند که با ممکن است با آرمانهای آنها همراستا نباشد. به همین دلیل رسیدن به تعالی کاری دشوار است.از سوی دیگر اگر کسبوکاری بتواند به آن دست یابد، خود را از دیگر سازمانها متمایز کرده و میتواند به بالاترین سطح مدیریت کیفیت برسد.
تاریخچه تعالی سازمانی
ریشههای مفهوم تعالی سازمانی به تحولات مدیریت کیفیت در نیمه دوم قرن بیستم بازمیگردد. در دهه ۱۹۵۰، ادوارد دمینگ با آموزش روشهای کنترل کیفیت آماری و بهبود مستمر در ژاپن نقش مهمی در تحول مدیریت کیفیت ایفا کر..
در سال ۱۹۵۱ اتحادیه دانشمندان و مهندسان ژاپن (JUSE) برای ترویج مدیریت کیفیت و بهبود مستمر، جایزه دمینگ را بنیانگذاری کرد. این جایزه یکی از نخستین نظامهای ارزیابی عملکرد سازمانها بر اساس اصول کیفیت بود. جایزه دمینگ تأثیر زیادی بر گسترش تفکر کیفیت در سطح جهانی گذاشت.
در دهه ۱۹۸۰ مفهوم مدیریت کیفیت فراگیر (TQM) با تلاش جوران، کرازبی و ایشیکاوا در سطح جهانی گسترش یافت. این رویکرد بر مشارکت همه کارکنان، تمرکز بر مشتری و بهبود مستمر تأکید داشت.
در سال ۱۹۸۷دولت ایالات متحده جایزه مالکوم بالدریج را برای افزایش کیفیت و رقابتپذیری سازمانها ایجاد کرد. این جایزه علاوه بر تأکید بر کیفیت، به موضوعاتی مانند رهبری، برنامهریزی استراتژیک، مشتریمحوری و نتایج عملکردی نیز توجه داشت.
در سال ۱۹۹۱ بنیاد مدیریت کیفیت اروپا (EFQM) با همکاری چند شرکت بزرگ اروپایی شکل گرفت. این مدل چارچوبی جامع برای ارزیابی و بهبود عملکرد سازمانها ارائه داد و به یکی از مهمترین الگوهای تعالی سازمانی در جهان تبدیل شد.
از دهه ۲۰۰۰ به بعد مفهوم تعالی سازمانی توسعه بیشتری یافت و موضوعاتی مانند نوآوری، مدیریت دانش، مسئولیت اجتماعی، پایداری و تحول دیجیتال به مدلهای تعالی افزوده شد تا سازمانها بتوانند در محیط پیچیده و رقابتی امروز عملکرد برتر و پایدار داشته باشند.
انواع مدلهای تعالی سازمانی
مدلهای تعالی سازمانی چارچوبهایی هستند که به سازمانها کمک میکنند عملکرد خود را بهصورت جامع ارزیابی کرده و مسیر بهبود مستمر را دنبال کنند. این مدلها با ارائه مجموعهای از معیارها و شاخصها، سازمانها را در زمینههایی مانند رهبری، استراتژی، منابع انسانی، فرایندها و نتایج عملکردی مورد ارزیابی قرار میدهند.
در سطح جهانی چندین مدل برای سنجش و توسعه تعالی سازمانی مطرح شد. این مدلها معمولاً زیرساخت و پایهای برای حرکت به سمت سرآمدی سازمان محسوب میشوتد. در میان آنها سه مدل بیش از سایرین شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفتهاند.
مدلهای تعالی سازمانی
از میان انواع مدلهای موجود، سه مدل که در سه قطب اقتصادی دنیا مطرح اند عبارتند از:
در مدل تعالی به طور عام و مدلهای بالدریج و EFQM به طور خاص، پیش از معرفی معیارهای ارزیابی سازمانها، یک سری ارزشها و مفاهیم بنیادین به عنوان زیربنای مدل در نظر گرفته میشود. اما در مدل دمینگ، ارزشها و مفاهیم بنیادین در معیارها نهفته است.
مدل تعالی دمینگ
یکی از مهمترین این الگوها مدل تعالی دمینگ (Deming Model) است که ریشه در فعالیتهای ادوارد دمینگ در حوزه مدیریت کیفیت دارد. این مدل بر مفاهیمی مانند کنترل کیفیت آماری، بهبود مستمر و مشارکت همه کارکنان در فرآیندهای کیفیت تأکید میکند. جایزه دمینگ که از سال ۱۹۵۱ در ژاپن اعطا میشود، یکی از قدیمیترین نظامهای ارزیابی کیفیت و تعالی سازمانی در جهان به شمار میرود.
جایزه مالکوم بالدریج
مدل دیگر مدل مالکوم بالدریج (Malcolm Baldrige Model) است که در سال ۱۹۸۷ در ایالات متحده معرفی شد. این مدل با هدف افزایش رقابتپذیری سازمانها طراحی شد و معیارهایی مانند رهبری، برنامهریزی استراتژیک، تمرکز بر مشتری، مدیریت دانش، مدیریت نیروی کار و نتایج عملکردی را مورد توجه قرار میدهد. مدل بالدریج علاوه بر کیفیت، بر مدیریت جامع سازمان و نتایج عملکردی تأکید زیادی دارد.
بنیاد مدیریت کیفیت اروپا
سومین و یکی از گستردهترین مدلهای تعالی سازمانی، مدل EFQM (European Foundation for Quality Management) است که در سال ۱۹۹۱ در اروپا معرفی شد. این مدل با ارائه مجموعهای از توانمندسازها و نتایج، چارچوبی جامع برای ارزیابی عملکرد سازمانها فراهم میکند. در این مدل عواملی مانند رهبری، استراتژی، کارکنان، مشارکتها و فرایندها به عنوان توانمندساز در نظر گرفته شده و نتایج حاصل در حوزههای کارکنان، مشتریان، جامعه و عملکرد کلان سازمان ارزیابی میشوند.
ادبیات پژوهش تعالی سازمانی (سرآمدی سازمان)
دانلود فصل دو شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری تعالی سازمانی بصورت فایل ورد همراه با منابع فارسی و لاتین
سخن پایانی
سرآمدی سازمانی مفهومی است که بر تلاش مستمر سازمانها برای دستیابی به عملکرد برتر و پایدار تأکید دارد. در دنیای رقابتی امروز، سازمانهایی میتوانند موفقتر عمل کنند که علاوه بر توجه به کیفیت محصولات و خدمات، به عواملی مانند رهبری اثربخش، مشارکت کارکنان، نوآوری، رضایت مشتری و بهبود مستمر نیز توجه داشته باشند. مدلهای تعالی سازمانی مانند دمینگ، مالکوم بالدریج و EFQM چارچوبهایی را فراهم میکنند تا سازمانها بتوانند عملکرد خود را بهصورت نظاممند ارزیابی کرده و مسیر پیشرفت و بهبود را شناسایی کنند. در نهایت، سرآمدی سازمانی یک مقصد ثابت نیست، بلکه فرایندی پویا و مداوم است که با یادگیری، تطبیق با تغییرات محیطی و ارتقای مستمر قابلیتهای سازمان تحقق مییابد.
فهرست منابع
تقیپور، خدیجه؛ قوامی، محبوبه. مدل تعالی سازمانی. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
روستا، احمد؛ ونوس، داور؛ و ابراهیمی، عبدالحمید. مدیریت بازاریابی. تهران: انتشارات سمت.
نجفیبیگی، رضا؛ خنیفر، حسین؛ و تیموری، مجید. مدیریت کیفیت جامع. تهران: انتشارات سمت.
Evans, J. R., & Lindsay, W. M. Managing for quality and performance excellence. Boston Cengage Learning.
Juran, J. M. The EFQM model. Brussels: EFQM.
Candus, C., & Debra, S. Baldrige excellence framework. Gaithersburg Department of Commerce.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
