هنری فایول (Henri Fayol) مهندس معدن و نظریهپرداز برجسته فرانسوی بود که به عنوان بنیانگذار نظریه اداری مدیریت شناخته میشود. وی نخستین اندیشمندی بود که مدیریت را به عنوان دانشی مستقل مورد مطالعه قرار داد و اصولی نظاممند برای اداره سازمانها ارائه کرد. آثار فایول زیربنای بسیاری از تئوریهای مدیریت و مفاهیم مدیریت نوین را شکل داده و هنوز پس از گذشت بیش از یک قرن در آموزش و عمل مدیریت مورد استفاده قرار میگیرد.
آشنایی با هنری فایول
هنری فایول (۱۸۴۱–۱۹۲۵) در شهر استانبول، که آن زمان بخشی از امپراتوری عثمانی بود، زاده شد و دوران کودکی خود را در فرانسه سپری کرد. پس از فارغالتحصیلی در رشته مهندسی معدن، فعالیت حرفهای خود را در یک شرکت بزرگ معدنی و فولاد آغاز کرد و به تدریج تا بالاترین سطوح مدیریتی سازمان ارتقا یافت.
زمانی که فایول مدیریت شرکت «کومامبو» را بر عهده گرفت، این سازمان با مشکلات مالی و عملیاتی فراوانی روبهرو بود. او با بهرهگیری از شیوههای مدیریتی نوین توانست شرکت را از بحران خارج کرده و به یکی از موفقترین بنگاههای صنعتی فرانسه تبدیل کند. همین تجربه عملی سبب شد تا دیدگاههای مدیریتی خود را تدوین و منتشر کند.
فایول برخلاف فردریک تیلور که تمرکز خود را بر کارگران و سطح عملیاتی سازمان قرار داده بود، به مدیریت از دیدگاه مدیران ارشد نگریست. او معتقد بود مدیریت مجموعهای از فعالیتها و مهارتهای قابل آموزش است و هر سازمانی صرفنظر از نوع فعالیت خود به این اصول نیاز دارد.
پیرامون اندیشههای فایول
هنری فایول (Henri Fayol) مانند بسیاری از صاحب نظران مدیریت در زمان خود یک مهندس بود. فایول مهندس معدنی فرانسوی بود. نظریات فایول را باید جدا از دیدگاههای صاحب نظران مدیریت علمی (تیلور, ببج, گیلبرث, گانت و …) دانست. نظریه اداری فایول یکی از نظریات اثرگذار در مدیریت است که هنوز هم کاربردهای بسیاری دارد.
بیوگرافی هنری فایول
اولین دوره کاری فایول کاملا مهندسی است. او را در این دوره باید مهندس معدن و سپس مدیر خط تولید دانست. در این دوره فایول مقالات فنی در خصوص معدن چاپ کرد که موضوعاتی مانند دلایل بروز آتش سوزی در معادن و روشهای جلوگیری از آن و شکلگیری علم زمین شناسی در بر داشت و اقدام به ارائه تئوری دلتا نمود که از تئوریهای مهم او در این دوره است. به دلیل این فعالیت ها، آکادمی علمی فرانسه (French Academy of sciences) از او قدردانی کرد.
مهمترین آثار هنری فایول
فایول در کنار ماکس وبر و فردریک تیلور از بزرگترین نظریه پردازان مدیریت کلاسیک هستند. نظریه مدیریت اداری که با عنوان اصول مدیریت فایول نیز شناخته میشود از نخستین نظریههای علمی مدیریت است. فایول نظریه مدیریت اداری را مستقل از نظریه مدیریت علمی و تقریباً همزمان با او ارائه کرد.
کتاب مدیریت صنعتی و عمومی (Administration Industrielle et Générale) به سال ۱۹۱۶ شاهکار فایول و یکی از مهمترین کتابهای تاریخ مدیریت. وی در این اثر برای نخستین بار مدیریت را به صورت یک نظام منسجم معرفی کرد و اصول مشهور خود را ارائه داد.
فایول مدیریت را شامل پنج وظیفه اصلی (برنامهریزی، سازماندهی، فرماندهی، هماهنگی و کنترل داست. این تقسیمبندی بعدها مبنای بسیاری از مدلهای آموزشی مدیریت در سراسر جهان قرار گرفت. همچنین چهارده اصل مشهور مدیریت را معرفی کرد که از جمله مهمترین آنها میتوان به تقسیم کار و تفویض اختیار اشاره کرد. این اصول برای دههها چارچوب اصلی آموزش مدیریت در دانشگاهها و سازمانها بودند.
او نخستین اندیشمندی بود که مدیریت را از یک مهارت تجربی به یک دانش قابل آموزش تبدیل کرد. او نشان داد که اصول اداره سازمانها صرفاً به کارخانهها محدود نیست و میتوان آنها را در دولتها، نهادهای عمومی، ارتش، دانشگاهها و شرکتهای تجاری به کار گرفت. اندیشههای او موجب شکلگیری مکتب مدیریت اداری شد و بعدها الهامبخش نظریهپردازانی همچون ارویک، گولیک، کونتز و اودانل گردید.
سخن پایانی
هنری فایول را میتوان معمار مدیریت نوین نامید. اگر تیلور بهرهوری را به محیط کارگاه آورد، فایول مدیریت را به سطح سازمان ارتقا داد و برای آن زبان، اصول و چارچوبی علمی فراهم کرد. بسیاری از مفاهیمی که امروزه برای مدیران بدیهی به نظر میرسند، از جمله برنامهریزی، سازماندهی و کنترل، ریشه در اندیشههای او دارند. از این رو نام فایول همچنان در کنار تیلور و وبر به عنوان یکی از سه ستون اصلی مدیریت کلاسیک در تاریخ اندیشه مدیریت میدرخشد.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
