تاریخچه گردشگری به روند شکلگیری، تحول و گسترش سفرهای انسانی از دوران باستان تا صنعت گردشگری مدرن و امروزی گفته میشود. شناخت این تاریخچه نشان میدهد که انواع گردشگری همواره با دین، تجارت، تفریح، آموزش، کنجکاوی و توسعه اقتصادی پیوند داشته است. نظر به اهمیت موضوع در این نوشتار، تاریخچه گردشگری مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
دستهبندی تاریخی گردشگری
تاریخچه گردشگری را میتوان براساس دورههای مهم تمدنی و اقتصادی بررسی کرد. هر دوره، شکل خاصی از سفر و جابهجایی انسان را نشان میدهد. در گذشته، سفر بیشتر در اختیار طبقات ثروتمند، بازرگانان، زائران و ماجراجویان بود. اما با گذشت زمان، گردشگری از فعالیتی محدود به پدیدهای عمومی و جهانی تبدیل شد.
- گردشگری در دوران باستان
- گردشگری در قرون وسطی
- گردشگری در عصر رنسانس و سفرهای آموزشی
- گردشگری پس از انقلاب صنعتی
- گردشگری در عصر حملونقل مدرن
- گردشگری انبوه در قرن بیستم
- گردشگری پایدار و هوشمند در دوران معاصر
این دستهبندی کمک میکند تحول و توسعه گردشگری بهصورت مرحلهای فهم شود. در دوران باستان، انگیزههای دینی، درمانی و کنجکاوی اهمیت داشتند. در قرون وسطی، زیارت و تجارت نقش پررنگتری یافتند. با انقلاب صنعتی، حملونقل، درآمد و اوقات فراغت افزایش یافت. در نتیجه، گردشگری از انحصار اشراف خارج شد و به بخشی مهم از زندگی اجتماعی و اقتصادی جوامع تبدیل گردید.
تاریخچه گردشگری در دوران باستان
گردشگری در دوران باستان بیشتر با انگیزههای دینی، کنجکاوی، تجارت، درمان و تفریح شکل میگرفت. در آن دوران، سفر هنوز پدیدهای عمومی و آسان نبود و بیشتر با دشواری، خطر و صرف زمان طولانی همراه بود.
یکی از مهمترین انگیزههای سفر در جهان باستان، گردشگری مذهبی و زیارت اماکن مقدس و انجام آیینهای دینی بود. پیروان آیین بودا برای دیدار سرزمینهای مقدس به هند سفر میکردند و یونانیان و رومیان نیز برای شنیدن پیشگوییها به معبد دلفی میرفتند.
گردشگری فرهنگی و کنجکاوی درباره سرزمینها، اقوام، آداب و تمدنهای دیگر نیز از انگیزههای مهم سفر در این دوره به شمار میرفت. سفرنامههایی مانند نوشتههای هرودوت، اطلاعات ارزشمندی درباره تمدنها و فرهنگهای باستانی در اختیار آیندگان گذاشتند. گردشگری درمانی و چشمههای آب گرم و معدنی نیز به دلیل باور به خاصیت درمانی آنها، مقصد سفر بسیاری از یونانیان و رومیان بودند.
گردشگری ورزشی و بازیهای المپیک نیز از سال ۷۷۶ پیش از میلاد تا سال ۳۹۳ میلادی، جمعیت زیادی را از یونان، روم و سرزمینهای دوردست جذب میکرد. در امپراتوریهای بزرگ مانند ایران و روم، وجود جادههای مناسب، امنیت نسبی و نظام حملونقل منظم، امکان سفر را برای طبقات مرفه آسانتر کرد. بنابراین، گردشگری در دوران باستان اگرچه هنوز به معنای امروزی سازمانیافته نبود، اما ریشههای دینی، فرهنگی، درمانی، ورزشی و تفریحی آن از همان دوره شکل گرفت.
تاریخچه گردشگری در قرون وسطی
در قرون وسطی، سفرهای زیارتی دوباره جایگاه برجستهای در میان انواع سفر پیدا کرد. گسترش مسیحیت در اروپا موجب شد بسیاری از مردم برای زیارت کلیساها، آرامگاهها و اماکن مقدس راهی سفر شوند. در جهان اسلام نیز از سده هشتم میلادی، مکه به یکی از مهمترین مقصدهای زیارتی مسلمانان تبدیل شد. همچنین در خاور دور نیز بوداییان همچنان برای زیارت معابد و اماکن مقدس به سفرهای طولانی ادامه میدادند.
در کنار سفرهای مذهبی، سفرهای سیاسی و دیپلماتیک نیز برای ارتباط میان دولتها و قبایل اهمیت داشت. نمایندگان حکومتها برای مذاکره، صلح، اتحاد یا تنظیم روابط سیاسی، ناچار به سفرهای پیوسته بودند.
بازرگانی نیز از دیگر عوامل مهم گسترش سفر در قرون وسطی بود. تجار برای دستیابی به کالاهای کمیاب، مواد ارزشمند و بازارهای تازه، مسیرهای طولانی زمینی و دریایی را طی میکردند. سفرهای مارکوپولو، ابنبطوطه و ناصرخسرو نشان میدهد که سیاحت در این دوره بیشتر با هدف تجارت، شناخت سرزمینها، زیارت، ماجراجویی و کشف فرهنگهای دیگر انجام میشد. بنابراین، گردشگری قرون وسطی بیش از آنکه تفریحی باشد، ماهیتی مذهبی، تجاری، سیاسی و اکتشافی داشت.
تاریخچه گردشگری از انقلاب صنعتی
انقلاب صنعتی نقطه عطف مهمی در تاریخ گردشگری به شمار میرود. با گسترش صنعت، رشد شهرنشینی و افزایش تولید، ساختار زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم دگرگون شد.
مهاجرت گسترده روستاییان به شهرها، شکل تازهای از زندگی شهری و صنعتی را پدید آورد. تمرکز جمعیت در شهرها باعث شد انسان صنعتی بیش از گذشته از طبیعت فاصله بگیرد.
همین فاصله از طبیعت، نیاز به تفریح، استراحت و سفر به محیطهای سرسبز، ساحلی و طبیعی را افزایش داد. از سوی دیگر، مبارزات کارگران برای کاهش ساعات کار و دستیابی به مرخصی سالانه، زمینه افزایش اوقات فراغت را فراهم کرد. با افزایش اوقات فراغت، سفر دیگر فقط مخصوص اشراف، زائران یا بازرگانان نبود و بهتدریج در میان طبقات وسیعتری از جامعه رواج یافت.
پیشرفت حملونقل، بهویژه راهآهن، کشتی بخار، اتومبیل و بعدها هواپیما، جابهجایی گردشگران را آسانتر و سریعتر کرد. در قرن هجدهم و نوزدهم، سفرهای تفریحی به سواحل، شهرهای بزرگ و مناطق خوشآبوهوا رواج یافت و واژه «توریست» نیز در همین زمینه کاربرد بیشتری پیدا کرد. از این دوره به بعد، گردشگری بهتدریج از یک فعالیت محدود و پراکنده به صنعتی سازمانیافته، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شد.
ادبیات پژوهش و مبانی نظری مدیریت گردشگری
فصل دوم صنعت گردشگری شامل ادبیات پژوهش و مبانی نظری مدیریت گردشگری تهیه شده است. فصل دوم صنعت گردشگری شامل فهرست کامل منابع بوده و به صورت فایل ورد قابل ویرایش میباشد.
سخن پایانی
تاریخچه گردشگری نشان میدهد که سفر همواره بخشی از زندگی انسان بوده است. با این حال، شکل و هدف آن در طول زمان تغییر کرده است. گردشگری در آغاز بیشتر به زیارت، تجارت، آموزش و کنجکاوی محدود بود، اما در دوران جدید به صنعتی گسترده و اثرگذار تبدیل شد. امروزه گردشگری نهتنها وسیلهای برای تفریح و تجربه فرهنگی است، بلکه در توسعه اقتصادی، اشتغال، شناخت ملتها و برندسازی مقصدها نیز نقش مهمی دارد.
منبع: گولدنر، چارلز؛ و ریچی، برنت. اصول، رویهها و فلسفههای گردشگری. نیوجرسی: وایلی و پسران.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
