تحلیل روایت (Narrative analysis) یکی از انواع روش تحقیق کیفی است که برای مطالعه یک پدیده براساس روایتهای مرتبط با آن استفاده میشود. نظریه روایت با توسعه ابزارها و مفاهیم نو تالش کرده است الگوی روانی و معنای زندگی انسان را تجدید حیات بخشد. هدف از مقاله حاضر، تعریف، تشریح گامهای مختلف و برقراری پایایی در تحقیق کیفی با رویکرد تحلیل روایت است.
تعریف تحلیل روایت
روایت به منزله امری زبانی، کانون توجه رشتههای مختلف فلسفی، ادبی، زبانشناسی و روانشناسی قرار گرفته است. مرکز ثقل روایت، استعاره است. استعاره فرد به عنوان نمایشنامه نویس و راوی در قلب حوزه روانشناسی روایی قرار دارد و اهمیت آن تا به جایی است که مفهوم هویت روایی در حوزه روایت و هویت، مفهومی آشنا و بدیهی است.
روایتشناسی یا علم عمل روایت شاخهای علمی است که فنون و ساختارهایی روایی را که در داستانها متجلی شده مطالعه میکند؛ این علم، فنون درونی یک روایت را که خودش از داستانی نقل شده تشکیل شده است بررسی میکند.
از چشمانداز روایت، شخصیت با زمینهای اجتماعی- فرهنگی گره میخورد و با مؤلفههایی چون هدفمندی، پیچیدگی، بافتگرایی و ذهنیت تعریف میشود.
اصول تحلیل روایت
مطالعه گفتمان روایت سعی دارد اصول مشترک تشکیل دهنده متون را نشان دهد، اصولی که سعی دارند جهان گستر و فراگیر باشند، بدین ترتیب تلاش بر این است تا روابط ممکن بین عناصر سه تایی دیده شود:
- داستان
- روایت
- عمل روایت
این روابط در دل چهار مقوله اساسی دیده میشود:
- وجه
- موقعیت روایی
- سطح
- زمان
هدف روایت شناسی مطالعه همین مقولهها و روابط بین آنهاست. میتوانیم گفتمان یا خود متن روایی را روایت نامگذاری کنیم و کنش روایی تولید کننده و در امعنایی وسیع تر، مجموعه وضعیت واقعی یا تخیلیای را که عمل روایی در آن قرار میگیرد، عمل روایت بنامیم. در کتاب فیگور و در بخش «گفتمان روایت» ژراژ ژنت پایه روانشناسی اش را بر تمایز تمایز بین داستان، روایت و عمل روایت بنا نهاد و تلاش کرد تعریف روشنی از این سه نمود واقعیت روایی ارائه دهد:
«پس، برای جلوگیری از هر آشفتگی و تردید زبانی، از همین حالا بر خود لازم میدانیم که به کمک واژگان تک معناه هر یک از این سه نمود واقعیت روایی را مشخص نماییم. پیشنهاد میدهم مدلول یا محتوای روایی را داستان بنامیم»
مراحل تحلیل روایت
همانند هر روش شناسی کیفی مبنا، رویکرد روایی هم نیازمند سرمایهگذاری عظیم زمان و منابع است. مراحل انجام تحقیق روایی به صورت زیر است:
- گردآوری دادهها
- به نوشتار درآوردن دادهها (در صورت لزوم)
- ایجاد نظام کدگذاری
- آموزش به کدگذاران
- کدگذاری دادهها
منابع گردآوری دادهها در تحلیل روایی
دادههای روایی در قالب داستانها، خاطرهها و تجربههای زیسته افراد گردآوری میشوند و شیوه جمعآوری آنها متناسب با پرسش پژوهش انتخاب میگردد. رایجترین منبع، مصاحبههای عمیق یا نیمهساختیافته است که در آن مشارکتکننده روایت خود را به صورت شفاهی بیان میکند. علاوه بر این، روایتهای نوشتاری، یادداشتهای شخصی، مکاتبات، گفتوگوهای ثبتشده، اسناد سازمانی و حتی دادههای دیجیتال نیز میتوانند منبع تحلیل باشند.
انتخاب شیوه گردآوری باید بر پایه نوع تجربه مورد مطالعه، سطح دسترسی به مشارکتکنندگان و ماهیت خاطرات یا رویدادها صورت گیرد. برخلاف برخی پژوهشهای آزمایشگاهی، مطالعات روایی الزاما محدود به محیط کنترلشده نیستند و اغلب در بستر طبیعی و واقعی انجام میشوند؛ زیرا زمینه روایت بخشی از معنای آن را شکل میدهد.
روش کدگذاری در تحلیل روایت
در برخی مطالعات، به ویژه زمانی که پژوهشگر قصد مقایسه یا کمیسازی الگوهای روایی را دارد، از کدگذاری نظاممند استفاده میشود. این رویکرد، اجزای روایت بر اساس مقولههای از پیش تعریفشده یا استخراجشده از دادهها دستهبندی میگردند تا امکان مقایسه، شمارش یا تحلیل ساختاری فراهم شود.
در سنت اثباتگرایانه، تاکید بر پایایی میان کدگذاران است؛ به این معنا که تحلیلگران مختلف با آموزش مشابه بتوانند به نتایج نزدیک به هم دست یابند. این دیدگاه بر استقلال نسبی پدیده از تفسیر فردی تکیه دارد. با این حال، پژوهشگران وابسته به رویکردهای سازهگرایانه این فرض را نقد کرده و بر نقش فعال تفسیرگر در ساخت معنا تاکید میکنند.
امروزه بسیاری از محققان با پذیرش امکان همافزایی رویکردهای کمی و کیفی، کدگذاری را نه در تقابل، بلکه به عنوان ابزاری برای تعمیق فهم روایتها به کار میگیرند.
فرآیند کدگذاری
تعیین واحد تحلیل. برقراری پایایی در طول تحقیق انجام میگیرد و بیشتر حاصل یک فرآیند است و نه محصول و نتیجه تحقیق که در قالب ضریبی واحد در بخش روششناسی پژوهش آمده باشد. نخستین قدم در این فرآیند تعیین واحد تحلیل یا همان بخشهایی از داده کیفی است که کد به آنها اختصاص داده خواهد شد.
- فرد، کدها در طول خاطرات اعمال میشوند.
- خاطره، هر خاطرهای جداگانه مجموعه کد خود را میگیرد.
- بخش به خصوص و تعریف شدهای از متن (کلمات، عبارات، جمالت)
هر انتخابی که باشد، مشخص بودن واحد تحلیل از نخست الزامی است زیرا متضمن سازگاری فرآیند کدگذاری با سؤالهای تحقیق و امکانپذیری تحلیل است. وضع نظامنامه کدگذاری. بنا کردن نظام کدگذاری از برجستهترین چالشها در فرآیند تحلیل روایت است. سه رویکرد اصلی در راستای این مهم قابل اجرا میباشد:
- استفاده از یک سیستم کدگذاری از پیش موجود، مانند نظامهای کدگذاری پایای مکآدامز اعم از رهایش، هبوط و …
- تغییر یک سیستم کدگذاری موجود
- خلق نظامنامه کدگذاری جدید
همان طور که پیشتر آمد، واحد کدگذاری در تحلیل کد رهایش یک صحنه است. مثال دیگر این که یک مجموعه داده فرضی متشکل از سه خاطره درباره خود میتواند در قالب سه واحد تحلیل متفاوت کدگذاری شود.
پاورپوینت تحلیل روایت
پاورپوینت آموزشی روایت پژوهی و تحلیل روایت
تعداد اسلایدها: ۴۸ اسلاید
زبان: فارسی
فرمت: پاورپوینت قابل ویرایش
مقایسه تحلیل روایت و روایتپژوهی
تفاوت این دو بیشتر در «سطح» کاربرد آنهاست، نه در ماهیت کیفی بودنشان.
روایتپژوهی یک رویکرد یا راهبرد پژوهشی است؛ یعنی از ابتدا طراحی تحقیق بر پایه گردآوری و فهم روایتهای افراد شکل میگیرد. در اینجا پرسش پژوهش، شیوه نمونهگیری، گردآوری داده (مانند مصاحبه روایی) و حتی نحوه گزارش نتایج بر محور داستانهای زیسته مشارکتکنندگان تنظیم میشود.
در مقابل، تحلیل روایت یک فن یا شیوه تحلیل داده است. شما میتوانید در یک پژوهش پدیدارشناسانه، قومنگارانه یا حتی مطالعه موردی، از تحلیل روایت برای بررسی ساختار داستانها، خط سیر زمانی، نقطه اوج، کنشگران و معانی نهفته استفاده کنید، بدون آنکه کل طرح پژوهش شما «روایتپژوهی» باشد.
برای آشنایی بیشتر مقاله روایت پژوهی و کاربرد آن در مدیریت را مطالعه کنید.
سخن پایانی
تحلیل روایت نشان میدهد که دادههای کیفی صرفا مجموعهای از گزارهها نیستند، بلکه در قالب داستانهایی شکل میگیرند که دارای آغاز، گره، اوج و پیامد هستند. توجه به ساختار روایت، نحوه چینش رخدادها و جایگاه کنشگران، به پژوهشگر کمک میکند تا معنای عمیقتری از تجربه زیسته افراد استخراج کند. در مطالعات مدیریت، این رویکرد امکان فهم چگونگی شکلگیری هویت حرفهای، تصمیمهای راهبردی و تفسیر رویدادهای سازمانی را فراهم میسازد. ارزش تحلیل روایت در آن است که از دل داستانها، الگوهای معنایی و سازوکارهای پنهان رفتار انسانی را آشکار میکند.
دانلود مقاله آموزش تحلیل روایت
نویسنده: حسین اسکندری به فرماندهی آویده نجیب.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
