رهبری کارآفرینانه (Entrepreneurial leadership) شیوهای برای اعمال نفوذ و هدایت کسبوکارهای کارآفرینی است که به ایدههای نو و نوآوری سازمانی منجر میشود. کسبوکارهای مبتنی بر کارآفرینی نیازمند سبک رهبری متناسب با اقتضائات اکوسیستم کارآفرینی هستند. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله کوشش بر آن است تا «رهبری کارآفرینانه» مفهومسازی و تعریف شود.
آشنایی با رهبری کارآفرینانه
مفهوم رهبری کارآفرینانه توسط شولز به سال ۱۹۹۳ مطرح شد و توسط دبرا و کاندوس به سال ۲۰۰۸ گسترش یافت. آنها با توجه به محیط رقابتی امروز و نیز نیاز به شناسایی فرصتها، پژوهشگران به این نتیجه رسیدهاند که این نوع رهبری جدید الزامی است.
رهبری کارآفرینانه که در مقابل نظریههای سنتی رهبری قرار دارد بر بهبود مستمر و تحول سازمانی استوار است. از نظر آنها مفهوم رهبری کارآفرینانه نشاندهنده یک مرحله کلیدی در این توسعه و تحول است. یعنی پارادایم رهبری جدیدی است که در حال شکلگیری است.
این شیوه از رهبری با تعریف چشمانداز و تفکر استراتژیک شروع میشود. سپس با ایجاد انگیزه و تعهد کارکنان، قابلیتهای لازم را برای اکتشاف و بهرهبرداری از فرصتها فراهم میآورد. همچنین از طریق تشویق به نوآوری و استفاده خلاقانه از سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی و دیگر منابع سازمان، ایجاد کرده و به خلق مشترک ارزش اقدام میکند. نهایتاً، زمینه و بستر مناسب را برای کارآفرینی در سازمانها فراهم و تسهیل میکند.
تعریف رهبری کارآفرینانه
رهبری کارآفرینانه به توانایی برقراری ارتباط میان دیدگاههای مختلف برای درگیر کردن تیمها در شناسایی، توسعه و بهرهبرداری از فرصتها و ایجاد ارزش برای سازمان اشاره دارد. این نوع رهبری با هدایت عملکرد گروهی و تمرکز بر کشف فرصتها، دستیابی به اهداف سازمانی را تسهیل میکند.
این سبک رهبری با افزایش اعتماد، تعامل و خلاقیت در سازمان، نقش مهمی در بهبود مسئولیتهای مدیریتی ایفا میکند. رهبری کارآفرینانه موجب تقویت اصلاحات اداری و توسعه شیوههای نوین مدیریت در سازمانها میشود. همچنین این سبک رهبری انگیزه پیروان را برای ارائه ایدههای خلاقانه در مواجهه با فرصتهای کاری افزایش میدهد و آنان را به استفاده از این ایدهها در رفتارهای نوآورانه تشویق میکند.
پژوهشگران این نوع رهبری را عاملی مهم در شکلگیری و تقویت رفتار نوآورانه در سازمانها میدانند. با آغاز قرن بیستویکم و گسترش جهانیشدن، توجه به رهبری کارآفرینانه در سازمانهای پیشرو افزایش یافت. در مجموع، این رویکرد با تعیین اهداف روشن، خلق فرصتها، توانمندسازی افراد و بهرهگیری از منابع انسانی، زمینه دستیابی سازمان به مزیت و ارزش بیشتر را فراهم میکند.
ویژگیهای رهبری کارآفرینانه
اندیشمندان و پژوهشگران ویژگیهای متعددی را برای رهبری کارآفرینانه برشمردهاند. براساس نظر شولز، ویژگیهای رهبری کارآفرینانه عبارتاند از:
- الهام بخشی
- انگیزش سریع یک گروه صاحب ایدههای جدی
- هدایت افراد در تبدیل این دیدگاه مشترک به واقعیت
از دیدگاه دبرا و کاندوس، رهبری کارآفرینانه پنج عامل اصلی دارد:
- عامل کارآفرینی (قابلیت کارآفرینی و حرفهای)
- هدایتگری (هدفگرایی، الهامبخشی و الگوسازی)
- تسهیلگری (قابلیت ادراکی، ارتباطی و توانمندسازی)
- مربیگری (جهتگیری تیمی و مشارکتجویی)
- حمایتگری (ایجاد انگیزه، تعهد و هوش هیجانی)
ویژگیهای رهبری کارآفرینانه
درواقع این پنج ویژگی، رهبری کارآفرینانه را از سایر شیوههای رهبری متمایز میکند. از دیگر ویژگیهای رهبری کارآفرینانه، رهبری جمعی و داشتن رویکرد جمعی است. به این معنی که هر سازمان رهبران متعددی دارد. افراد بسیاری در سطوح مختلف در ایجاد و پایداری و خلاقیت سازمانی نقش ایفا میکنند.
شیوه رهبری و هدایت کارآفرینی
در ادبیات کارآفرینی، حداقل چهار شرط بهعنوان خصیصههای با اهمیت رهبری کارآفرینانه، پیشنهاد شده است.
- حضور و ارتباط مؤثر چشمانداز کارآفرینانه در سازمان
- تشویق ابتکار عمل کارآفرینانه
- وجود فرآیندهای کافی برای تولید یا تأمین منابع موردنیاز
یک تحلیل نظری بر چهار ویژگی اصلی تاکید شده است. توجه به این نکته ضروری است که این ویژگیها از یکدیگر متمایز نیستند بلکه از یکدیگر مستقل هستند. این چهار ویژگی رهبری کارآفرینانه، عبارتاند:
- رویکرد جمعی و از پایین به بالا
- حضور رهبران رسمی و غیررسمی
- ترویج قرابت و نزدیکی اجتماعی
- رهبری هدایت شده توسط مربیگری
رهبری در یک سازمان یا حتی یک محدوده اقتصادی، باید نتیجه یک اقدام جمعی باشد. یعنی بین ذینفعان مختلفی که مشترکاً با همان هدف مشترک، کار میکنند گسترش یافته است. این اقدام جمعی باید بخشهای عمومی و خصوصی را در بر بگیرد.
درنتیجه، ما جمع رهبران داریم و نه رهبران واحد و قهرمان. در رهبری کارآفرینانه، همه اعضای تیم، دارای گرایشهای کارآفرینانه بوده و ویژگیهایی نظیر نوآوری، خطرپذیری، فعال بودن، اعتمادبهنفس داشتن، دارای چشمانداز بودن، در همه اعضا وجود دارد.
سخن پایانی
رهبری کارآفرینانه مستلزم برخورداری از مجموعهای از ویژگیها و قابلیتهای ذاتی و اکتسابی است که جنبههای بینشی، دانشی و کنشی رهبر را دربر میگیرد. رهبران کارآفرین باید با یادگیری مستمر، تقویت تجربه و توانایی ادراکی خود، فرصتها را شناسایی و بهموقع از آنها بهرهبرداری کنند. هوشیاری کارآفرینانه، تعامل فعال با محیط بیرونی، بهرهگیری از تجارب سازمانهای موفق و تحلیل مداوم متغیرهای محیطی از الزامات کلیدی این نوع رهبری است. با این حال، ویژگیهای شخصیتی مانند هوش هیجانی، ریسکپذیری، جاهطلبی و میل به پیشرفت، نقش بنیادینی در شکلگیری و رشد رهبران کارآفرین ایفا میکند و باید در توسعه و انتصاب آنان مورد توجه قرار گیرد.
دانلود پرسشنامه رهبری کارآفرینانه
منبع: هیسریچ، رابرت؛ پیترز، مایکل؛ و شپرد، دین. کارآفرینی. نیویورک: مکگرا هیل.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
