ضریب واکنش سود (Earnings Response Coefficient) به میزان واکنش قیمت یا بازده سهام نسبت به اطلاعات سود گزارششده شرکت اشاره دارد. یعنی نشان میدهد بازار سرمایه تا چه حد به اعلان سود شرکت واکنش نشان میدهد. سرمایهگذاران با توجه به اطلاعات در دسترس از جمله اطلاعات موجود در صورتهای مالی، اقدام به سرمایهگذاری میکنند بنابراین شناخت تغییرات سودآوری بسیار اهمیت دارد. در این مطالعه سعی شده است با معرفی عوامل تاثیر گذار در رفتار سرمایهگذاران در بازار ایران، اثر این عوامل بر روی ضریب واکنش سود آنان مورد بررسی قرار گیرد.
دیباچه
ضریب واکنش سود مقدار بازده غیر عادی اوراق بهادار در واکنش به سود غیرمنتظره شرکت منتشرکننده آن اوراق را اندازه میگیرد که در رگرسیون بازده غیرعادی است. اخبار خوب سبب واکنش مثبت سرمایهگذاران و اخبار بد سبب واکنش منفی سرمایهگذاران میگردد.
دغدغه کشف ارتباط بین بازده حقوق صاحبان سهم و سودآوری غیرمنتظره سبب ایجاد مفهوم ضریب واکنش سود گردید. یکی از مهمترین جهتگیریهای مطالعات در زمینه حسابداری مالی، راجع به توضیح و شناسایی عوامل متفاوت تاثیرگذار بر ضریب واکنش سود برای شرکتهای مختلف است.
مطالعات انجام شده در حوزه مدیریت مالی و بازار سرمایه تاکید بر این دارند که قیمتها در بورس اوراق بهادار نسبت به اطلاعات حسابداری واکنش نشان میدهند. این واکنش نشان از محتوا و بار اطلاعاتی و اطلاعات مفید حسابداری است که باعث تغییر رفتار سرمایه گذاران میشود و میزان درجه مفید بودن، به وسیله وسعت و اندازه تغییرات حجم معاملات به دنبال انتشار اطلاعات، اندازهگیری میشود.
بدین معنی که چرا ضریب واکنش سود بدست آمده برای برخی از شرکتها بزرگتر از برخی دیگر است در حالی که سود غیر منتظره برای آنها یکسان است. همچنین بیان میشود که تغییر در قیمت سهام با توجه به اطلاعات دریافته شده با تئوری بازار کارا سازگار است. بنابراین حساسیت سرمایهگذاران به اعلانهای سود نشان از کارایی بازار دارد.
عوامل ضریب واکنش سود
بال و براون در سال ۱۹۶۸ با انتشار نتایج تحقیق خود نشان دادند که بازار سرمایه به اطلاعات سود واکنش نشان میدهد. آنها با بررسی ۲۶۱ شرکت در بورس نیویورک طی سالهای ۱۹۵۷ تا ۱۹۶۵، محتوای اطلاعاتی سود را ارزیابی کردند.
در این پژوهش، سود تحققیافته سال جاری با سود سال قبل مقایسه شد تا مشخص شود سود گزارششده خبر خوب (Good news) یا خبر بد (Bad news) برای بازار است. اگر سود شرکت نسبت به سال قبل افزایش مییافت، به عنوان خبر خوب و اگر کاهش مییافت، به عنوان خبر بد در نظر گرفته میشد.
نتایج نشان داد شرکتهایی که خبر خوب اعلام میکنند، در زمان انتشار صورتهای مالی دارای میانگین بازده غیرعادی مثبت هستند، در حالی که شرکتهای دارای خبر بد با بازده غیرعادی منفی مواجه میشوند. این یافتهها بیانگر آن است که بازار به اخبار سود واکنش نشان میدهد.
عوامل مؤثر بر ضریب واکنش سود به طور کلی شامل موارد زیر است:
- نرخ بهره بدون ریسک
- ریسک سیستماتیک
- فرصتهای رشد شرکت
- اهرم مالی
در ادامه، پژوهشگران به بررسی رابطه بین میزان سود غیرمنتظره و شدت واکنش بازار پرداختند. بیور، کلارک و رایت در سال ۱۹۷۹ نشان دادند که هرچه تغییرات سود غیرمنتظره بیشتر باشد، واکنش بازار نیز شدیدتر خواهد بود. نتیجه این مطالعات به شکلگیری مفهوم «ضریب واکنش سود» انجامید؛ مفهومی که توضیح میدهد چرا واکنش بازار به اطلاعات سود در شرکتهای مختلف متفاوت است.
تعریف مفهومی ضریب واکنش به سود
برای اندازهگیری واکنش سود از معیار سنجشی تحت عنوان ضریب واکنش سود (ERC) استفاده میشود. در مورد این معیار تعاریف مختلفی صورت گرفته است. در تعریف ساده آن عنوان شده که ضریبا واکنش سود ضریب متغیر سود در رگرسیون بازده و سود است. اما رایج ترین تعریفی که انجام گرفته است، دو تعریف زیر میباشد:
ضریب واکنش سود مقدار بازده غیر عادی اوراق بهادار در واکنش به سود غیرمنتظره شرکت منتشرکننده آن اوراق را اندازه میگیرد. ضریب واکنش سود ضریب متغیر سود غیرمنتظره در رگرسیون بازده غیر عادی وسود غیرمنتظره است.
صرف نظر از تفاوتهای تعاریف، همه آنها به گونهای در قالب شاخص ملموسی همچون قیمت یا بازده، که نتیجه واکنش جمعی سرمایه گذاران است، به دنبال اندازهگیری واکنش هستند. نکته قابل توجه این است که متون قدیمی تر در این حوزه با در نظر گرفتن منطق تعادل ایستا بیشتر از تعریف اول استفاده مینمودند. با گذشت زمان به منظور ارتباط تحقیقات ERC با حوزههای نظری وسیع تر و غنیتر نمودن این تحقیقات، تحلیلهای اخیر به تعادلهای غیرایستا روی آوردند. در این تحقیقات از تعریف دوم و سوم، بویژه تعریف سوم استفاده کردند.
تعریف عملیاتی ضریب واکنش به سود
استنتاج در مورد محتوای اطلاعاتی سود بر مبنای معنی دار بودن ضریب شیب و قدرت توضیح دهندگی R2، مدل خطی زیر میباشد. این مدل به صورت زمانی و مقطعی دادههای ترکیبی) تخمین زده میشود.
CARit = a +bUXit +eit
CARite – مقدار بازده تعدیل شده با ریسک برای اوراق بهادار انباشت شده در طول دوره t UXi- اندازه سود غیر منتظره eit- جز تصادفی است که فرض میشود به صورت (N000 توزیع شده است. ضریب واکنش سود (ERC) میباشد.
معمولا رابطه ی سودا بازده هم به صورت مطالعه رویداد» و هم به صورت مطالعه ارتباط» بررسی میشود. مطالعه رویداد بررسی میکند که آیا اعلانهای سود، به خودی خود، دلیل تغییر انتظارات نسبت به جریان نقدی آینده به محض انتشار صورتهای مالی میباشد؟ در مطالعات ارتباط، بازده را در دورهای نسبتا طولانی (سال مالی یا سالها بر روی سود غیر منتظره یا دیگر مقادیر عملکردی مانند جریان نقدی، رگرس میکنند.
سخن پایانی
تحقیقات نشان میدهد که بازار بورس در برابر تغییرات سود یا سود غیرمنتظره شرکتها واکنشهای متفاوتی نشان میدهد. این تفاوت واکنش به عواملی بستگی دارد که باعث میشوند اثر ارزشگذاری سود در میان شرکتها یکسان نباشد. در این پژوهش، با توجه به ادبیات نظری، چهار عامل مؤثر بر ضریب واکنش سود بررسی شده است: نرخ بهره بدون ریسک، ریسک سیستماتیک، فرصتهای رشد و اهرم مالی. برای سنجش این متغیرها از نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری به عنوان شاخص فرصت رشد، ضریب بتا برای ریسک سیستماتیک و نسبت مجموع بدهیها به مجموع داراییها برای اهرم مالی استفاده شده است.
منبع: قالیباف، حسن. مدیریت مالی. تهران: پوران پژوهش.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
