فلات شغلی (Job Plateau) به عنوان نقطهای از شغل و حرفه تعریف شده است که احتمال ترفیع سلسلهمراتبی اضافی، بسیار پائین میباشد. به دلیل تغییرات در محیطهای سازمانی، یکی از مهمترین مسائل مربوط به مسیرهای شغلی در دهه بعدی، فلاتزدگی شغلی است. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله «فلات شغلی» تعریف و در بستر سازمان و مدیریت مفهومسازی خواهد شد.
تعریف فلات شغلی
فلات شغلی نشاندهنده وضعیتی در دورههای شغلی است که درآن افراد از لحاظ ارتقاء و حرکت عمودی و افقی محدود میشوند. کارکنان، حرفه خود را با انتظار ویژه برای رسیدن به بالاترین سطح در سازمان شروع میکنند. بیشتر کارکنان به رشد و ترقی، کسب قدرت، رسیدن به بالاترین پستها و مسئولیتها و دریافت بیشترین پاداشها اهمیت میدهند.
در شرایط کنونی، پیشرفت و ارتقاء در مسیر شغلی بسیار رقابتی و دشوار شده است. در نتیجه بسیاری از کارکنان، پیش از دستیابی به هدفهای آرمانی خود، فلاتزدگی شغلی را تجربه خواهند کرد:
- فلاتزدگی سازمانی زمانی رخ میدهد که سازمان، دارای شغل هایی در سطوح بالاتر مدیریت نباشد.
- فلاتزدگی شغلی زمانی رخ میدهد که تواناییهای یک کارمند با نیازهای شغلی مطابقت نداشته باشد.
نیازهایی که به طور عادی روی مسیرشغلی اش قرار داشته و به همین خاطر کارمند تصمیم به عدم جستجوی پیشرفت بیشتر میگیرد. در این موارد، تحقق غیرممکن بودن ترفیع آتی، باعث میشود کارمند استرس زیادی تجربه کرده و خویشتن شناسی اش را مورد بازبینی قرار دهد. افراد فلات زده از دو مرحله عبور میکنند:
- مقاومت
- استعفاء
در طول مرحله مقاومت، افراد امید دستیابی به ترفیع را حفظ و به قضاوت در مورد پیشرفتشان طبق افق زمانی ادامه میدهند.
اهمیت فلاتزدگی شغلی
فلاتزدگی به نقطهای از شغل و حرفه سازمانی یک فرد گفته میشود که پیشرفت و ارتقای شغلی ( به عبارتی ترفیع) غیرممکن میباشد. فلاتزدگی شغلی نشان میدهد که مسیر رشد و پیشرفت شغلی کارکنان متوقف یا محدود شده است و این موضوع میتواند بر انگیزه و عملکرد آنان اثر منفی بگذارد.
توجه به فلاتزدگی شغلی برای مدیریت منابع انسانی سازمانها اهمیت دارد، زیرا در صورت نادیده گرفتن آن، احتمال کاهش بهرهوری، بیانگیزگی، فرسودگی شغلی و ترک خدمت کارکنان افزایش مییابد. شناخت و مدیریت فلاتزدگی شغلی به سازمان کمک میکند تا با ایجاد فرصتهای یادگیری، ارتقای شغلی و غنیسازی شغل، رضایت و تعهد کارکنان را حفظ کند.
زمانی که کارکنان احساس کنند فرصت پیشرفت، یادگیری یا ارتقای شغلی ندارند، بهتدریج دچار بیانگیزگی و احساس رکود میشوند که این وضعیت فلاتزدگی شغلی نام دارد. ادامه این شرایط میتواند موجب خستگی عاطفی، کاهش انرژی، احساس عدم کفایت و در نهایت فرسودگی شغلی شود.
انواع فلات شغلی
سکون شغلی یا همان فلات شغلی به موانع ارتقای فرد در مسیر پیشرفت شغلی در یک سازمان مربوط میشود.
فلاتزدگی شغلی به سه دسته تقسیم میشود:
- فلات ساختاری (Structural Plateau)
- فلات محتوایی (Content Plateau)
- فلات شخصی (Life Plateau)
فلات ساختاری: فلات ساختاری زمانی رخ میدهد که فرصتهای ارتقا و پیشرفت در ساختار سازمانی محدود یا متوقف شود. در این وضعیت، فرد احساس میکند به سقف جایگاه شغلی خود رسیده و امکان دستیابی به موقعیتهای بالاتر در سازمان برای او وجود ندارد.
فلات محتوایی: فلات محتوایی زمانی به وجود میآید که وظایف و فعالیتهای شغلی برای فرد تکراری و یکنواخت شود و شغل دیگر چالش یا یادگیری جدیدی برای او ایجاد نکند. در این شرایط فرد احساس میکند مهارتها و تواناییهایش در حال توسعه نیست و محتوای شغل دیگر برای او جذابیت سابق را ندارد.
فلات شخصی: فلات شخصی زمانی رخ میدهد که فرد به دلیل شرایط یا اولویتهای زندگی شخصی، تمایل کمتری برای پذیرش مسئولیتهای بیشتر یا پیشرفت شغلی داشته باشد. در این حالت ممکن است فرد به حفظ وضعیت شغلی فعلی خود رضایت دهد و تمرکز بیشتری بر سایر جنبههای زندگی مانند خانواده یا تعادل کار و زندگی داشته باشد.
فلات عینی و ذهنی
فرنس ۱۹۷۷ نیز دو تیپ فلات زدگی شناسایی کردند، اما آنها را به شکلی متفاوت تعریف کردند. بین فلات زدگی عینی و ذهنی نیز میتوان تمایز قایل نمود. فلات زدگی عینی اغلب براساس ارشدیت یا حقوق اندازهگیری میشود. فلات زدگی ذهنی احساس کارمند در مورد احتمال پائین توسعه شغل و حرفه اش راتوصیف میکند. طبق اظهارات فرنس دو نوع فلات زدگی شغلی را میتوان تشخیص داد:
- فلاتزدگی شغلی عینی
- فلاتزدگی شغلی ذهنی
فلات عینی: فلات عینی زمانی رخ میدهد که بهصورت واقعی و قابل مشاهده، فرصتهای پیشرفت و ارتقای شغلی برای فرد محدود شده باشد. این وضعیت معمولاً به شرایط سازمان، ساختار شغلی یا کمبود پستهای بالاتر مربوط میشود و مستقل از برداشت شخصی فرد است.
فلات ذهنی: فلات ذهنی زمانی ایجاد میشود که فرد احساس کند در شغل یا مسیر حرفهای خود پیشرفتی ندارد، حتی اگر هنوز فرصتهایی برای رشد وجود داشته باشد. این نوع فلات بیشتر به ادراک، نگرش و احساس فرد نسبت به آینده شغلی و میزان موفقیت خود مربوط است.
سخن پایانی
با افزایش سازمان هایی با ساختار مسطح و کاهش پستهای مدیریتی در لایه میانی، امکان ارتقای عمودی کارکنان در سازمانها کاهش یافته است. شیوع فلات سازمانی یکی از پیامدهای عدم موفقیت در رقابت برای تصدی مشاغل در سطوح بالاتر سلسلهمراتب سازمانی خواهد بود. سکون شغلی میتواند منجر به کاهش تعهد ورضایت شغلی کارکنان و حتی خروج از خدمت شود. بنابرایت تجدید ساختار و مهندسی مجدد شغل یا طراحی مجدد فرایند کارها و همچنین غنی سازی و توسعه شغلی و گردش شغلی از راهکارهای اساسی برای خروج از این بحران میباشد.
Milliman, J. F. (1993). Causes, consequences, and moderating factors of career plateauing.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
