یادگیری فناورانه

یادگیری فناورانه (Technological Learning) فرآیندی است که انباشت و تقویت توانمندی‌های فناوری‌محور برای ایجاد و مدیریت تغییر فنی را دربردارد. در نتیجه آن، سازمان‌ها موفق به مدیریت فرآیند کسب چیرگی فناورانه و دست یازیدن به نوآوری‌های تدریجی می‌شوند. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله، «یادگیری فناورانه» مفهوم‌سازی و تعریف خواهد شد.

تعریف یادگیری فناورانه

مفهوم یادگیری فناورانه، با توانمندی‌های فناورانه گره خورده و به همین دلیل یادگیری فناورانه، به عنوان فرآیند انباشت توانمندی‌های فناورانه تعریف می‌شود. یادگیری فناورانه را فرآیند تغییر فنی به دست آمده از روش‌های زیر تعریف کرده‌اند:

•  جذب فنون موجود، یعنی جذب (انتشار) نوآوری‌های ایجاد شده در جاهای دیگر
• ایجاد بهبودهایی پیرامون فنون کسب شده، یعنی نوآوری تدریجی

می‌توان یادگیری فناورانه را فرآیندی دانست که از طریق آن بنگاه فناور، توانمندی‌های موجود را توسعه و ارتقاء داده و احیا می‌کند. از این رو، این شیوه از یادگیری سازمانی به عنوان روش توسعه توانمندی‌های فناوری‌محور درون‌زا تعریف شده که بیانگر توانایی سازمان در استفاده اثربخش از جذب و هضم فناوری‌های خارجی و ایجاد فناوری‌های جدید طی زمان در پاسخ به تغییرات محیطی است.

کسب مهارت‌ها و شایستگی‌های محوری برای توسعه فناوری و یکپارچه‌سازی آنها نیازمند تلاش‌هایی جهت کاهش خطاهای مربوط به ابتکارات فناورانه است. این کوشش‌ها در زمینه انتخاب، انتقال، جذب، بهره‌برداری، توسعه و محلی سازی فناوری‌ها است.

انواع یادگیری فناورانه

دو نوع یادگیری غیرفعال و یادگیری فعال را باید از یکدیگر متمایز کرد. یادگیری غیرفعال، فرآیند تغییر فنی به به دست آمده از دو شیوه است:

اشکال جذب فناورانه‌ای که از مسیری با حداقل تلاش فناورانه پیروی می‌کند (رویکرد جعبه سیاه) مانند پروژه‌های کلید در دست

نوعی نوآوری تدریجی به دست آمده به عنوان پیامد تقریباً خودکار و بی هزینه تجربه مورد نیاز در تولید (یادگیری از طریق انجام) است.

یک سازمان یادگیرنده غیرفعال، تنها با اکتساب توانمندی‌های تولید به رضایت دست می‌یابد. یادگیری فعال را به عنوان فرآیند تغییر فنی به دست آمده از دو شیوه می‌دانند. نخست جذب فناورانه همراه با تلاش‌های فناورانه برای تسلط بر فناوری‌های هضم شده (برای مثال مهندسی معکوس). دوم نوع نوآوری تدریجی به دست آمده به عنوان پیامد تلاش‌های عامدانه و سرمایه گذاری‌ها در فناوری تعریف می‌کند. یک یادگیرنده فعال، در کنار توانمندی‌های تولید، توانمندی‌های ارتقاء را نیز توسعه می‌دهد.

سازوکار یادگیری فناورانه

یادگیری فناورانه در کشورهای در حال توسعه، بیشتر با فرآیند انتقال فناوری عجین است. درواقع انتقال فناوری از کشورهای توسع هیافته، به عنوان مسیر اصلی تأمین فناوری پیشرفته برای تولیدکنندگانی با توانمندی‌های محدود تحقیق‌وتوسعه به شمار می‌رود. انتقال فناوری را می‌توان استفاده از دانش و به کارگیری فناوری معنا کرد که به عنوان فرآیندی در نظر گرفته می‌شود. توسط آن، فناوری توسعه یافته برای هدفی خاص، یا به منظور یک کاربرد متفاوت و یا توسط یک کاربر جدید مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بسیاری از کشورهای در حال توسعه، انتقال فناوری از کشورهای توسع هیافته را به عنوان عنصری مهم برای رشد محسوب می‌کنند. کانال‌های انتقال فناوری و یادگیری را اغلب، بنگاه‌های بزرگ و شرک تهای چندملیتی تشکیل می‌دهند. از سویی، از آنجا که فرآیند انتقال فناوری، علاوه بر انتقال تجهیزات و دارایی‌های فیزیکی، انتقال دانش و مهارت فناورانه را نیز در بر می‌گیرد. بنابراین توانایی بنگاه گیرنده در جذب دانش انتقال‌یافته نیز اهمیت می‌یابد که به ظرفیت جذب دانش آن بستگی دارد.

فرصت‌های یادگیری فناورانه

سه بخش اساسی در فرصت‌های یادگیری فناورانه وجود دارد.

نخستین بخش، پنجره فرصت یادگیری فناورانه سیاست‌های دولت است. از زمان نخستین نمود از ارزش تحقیق و توسعه و نیاز برای فعالیت‌های دولتی سازمان‌یافته و گسترده در سیاست‌گذاری علم و فناوری، منطق مداخلات دولتی برای پشتیبانی از نوآوری صنعتی توسعه یافت. سیاست‌ها و مداخلات دولت به عنوان یکی از مهم‌ترین بخش‌های هر نظام نوآوری، مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت. دولت پس از آگاهی از تقاضا در داخل و خارج از کشور و احساس نیاز به درونی‌سازی فناوری سیاست‌هایی اتخاذ می‌کند.

بخش اساسی دوم در فرصت‌های یادگیری فناورانه در حوزه تقاضای داخلی و خارجی است. ساختار بازار و شرایط عرضه و تقاضا برای صنایع فولادبیانگر آن است که نوسانات بازار مشتریان داخلی می‌تواند صنایع را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین این صنایع با رکود احتمالی مواجه خواهند بود. اما همچنان می‌توانند به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع توسعه فناوری و نوآوری در این حوزه در نظر گرفته شوند.

سومین بخش اساسی پنجره فرصت یادگیری فناورانه، حوزه ارتقای توانمندی فناوری است. شرکت‌های تولیدکننده تقریباً به نهادهایی برای ارتقای فناوری از طریق بهبود مستمر تبدیل شده و توسعه فناوری در اختیار شرکت‌های فنی مهندسی است. همان‌طور که مطرح شد، پنجره‌های فرصت یادگیری فناورانه را در چهار دوره می‌توان خلاصه کرد. مهم‌ترین رکن اصلی توسعه فناوری، مبتنی بر سرمایه انسانی است.

سخن پایانی

یادگیری فناورانه یکی از مهم‌ترین عوامل ارتقای توانمندی فناوری و حفظ مزیت رقابتی سازمان‌ها و کشورها است. دستیابی به این توانمندی مستلزم یادگیری مستمر، سرمایه‌گذاری در دانش، بهره‌گیری از فرصت‌های فناورانه و توسعه نوآوری است. سازمان‌هایی که بتوانند هم‌زمان از تجربه‌های گذشته بهره بگیرند و فناوری‌های نوظهور را به‌موقع جذب و توسعه دهند، آمادگی بیشتری برای سازگاری با تغییرات محیطی و خلق ارزش پایدار خواهند داشت. ازاین‌رو، یادگیری فناورانه نه‌تنها ابزاری برای انتقال دانش، بلکه راهبردی اساسی برای توسعه فناوری، نوآوری و رقابت‌پذیری در اقتصاد دانش‌بنیان محسوب می‌شود.

پرسشنامه یادگیری فناورانه

منبع: توربان، آفریم؛ پولارد، کارل؛ وود، گریگوری. کتاب مدیریت فناوری اطلاعات. ناشر: ویلی.