مدیر عامل (مدیر ارشد اجرایی) بالاترین مقام اجرایی سازمان است که مسئولیت برنامهریزی کلان، بلندمدت و فراگیر سازمانی را به عهده دارد. مسئولیتهای مدیر ارشد اجرایی توسط هیئت مدیره سازمان یا قدرتهای دیگر انتخاب میشود. وظیفه مدیر عامل جهت دادن به اهداف داخلی و خارجی شرکت با توجه به دیدگاه استراتژی آن شرکت میباشد. در این مقاله کوشش بر آن است تا «مدیر عامل» در سازمان معرفی شود و وظایفش مشخص شود.
تعریف مدیر عامل
مدیرعامل (Managing Director) یا مدیر ارشد اجرایی (Chief Executive Officer: CEO) بالاترین مقام اجرایی در یک سازمان یا شرکت است و مسئولیت هدایت، اداره و نظارت بر فعالیتهای روزمره سازمان را بر عهده دارد. در بسیاری از سازمانها این دو عنوان بهصورت مترادف به کار میروند و به فردی اشاره دارند که مسئول اجرای راهبردها، تحقق اهداف و مدیریت عملیات سازمان است.
مدیرعامل معمولاً توسط هیئتمدیره (Board of Directors) انتخاب میشود و در برابر آن پاسخگو است. وی وظیفه دارد سیاستها و راهبردهای مصوب هیئتمدیره را اجرا کرده و عملکرد سازمان را در مسیر اهداف تعیینشده هدایت کند.
در سازمانهای دولتی نیز بالاترین مقام اجرایی اغلب با عنوان مدیرکل (Director General) شناخته میشود که معمولاً از سوی مقامات دولتی منصوب میگردد.
مدیرعامل در نقشهای متعددی از جمله رهبری، تصمیمگیری، هماهنگی، نمایندگی سازمان و مدیریت منابع فعالیت میکند. این مقام مسئول اتخاذ تصمیمهای کلان، تخصیص منابع، توسعه راهبردها و ایجاد هماهنگی میان واحدهای مختلف سازمان است. همچنین مدیرعامل به عنوان نماینده رسمی سازمان در تعامل با ذینفعان، رسانهها، نهادهای بیرونی و شرکای تجاری ایفای نقش میکند و نقش مهمی در شکلدهی آینده و موفقیت سازمان دارد.
وظایف مدیر عامل
نقش مدیر عامل از شرکتی به شرکت دیگر و بسته به اندازه و سازمان، متفاوت خواهد بود. در شرکتهای کوچکتر، مدیرعامل اغلب نقش بیشتری در شرکت خواهد داشت. در یک شرکت کوچک و متوسط این مدیر تصمیمات تجاری زیادی میگیرد.
از جمله وظایف مهم مدیرعامل در یک شرکت عبارتند از:
- ایجاد، برقراری ارتباط و اجرای چشمانداز شرکت، ماموریت و جهتدهی کلی به سازمان
- رهبری توسعه و پیاده سازی استراتژیهای کلی سازمان
- نظارت بر عملیات کلی سازمان با توجه به جهت تعیین شده در برنامهها
حتی در سطوح پایینتر مثل استخدام کارمندان نیز نقش دارد. اما در شرکتهای بزرگتر اغلب فقط با استراتژی سطح بالای شرکت سروکار دارد. در این شرکتها، مدیریت بخشهای مختلف سازمان با سپردن سایر وظایف به مدیران و بخشها انجام میگیرد.
شیوه انتخاب مدیرعامل
مدیرعامل به عنوان نقطه اصلی ارتباط بین هیئت مدیره و کارکنان شرکت عمل میکند. این فرد توسط هیئت مدیره و سهامداران از بین اعضای هیئت مدیره یا خارج از آن تعیین میشود. اگر از بین اعضای هیئت مدیره انتخاب شود مدت مدیریت عاملی او نباید از مدت عضویتش در هیئت مدیره بیشتر شود. نقش مدیرعامل از یک شرکت به شرکت دیگر متفاوت است. این نقش بستگی به اندازه سازمان، فرهنگ سازمانی و ساختار شرکت دارد. در شرکتهای بزرگ، مدیرعامل معمولا با تصمیمات استراتژیک سطح بالا بهعنوان کسی که مسئولیت جهتدهی کلی شرکت را بر عهده دارد، عمل میکند. در شرکتهای کوچکتر، مدیرعاملان اغلب در فعالیتهای روزانه دخیل هستند.
تفاوت مسئولیتهای مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره این است از وظایف مهم هیئت مدیره انتخاب شخص مناسب به عنوان مدیر عامل میباشد. این انتخاب باید در جلسه رسمی هیئت مدیره به عمل آید درحالی که مدیر عامل تنها وظیفه نظارت بر پروژههای شرکت و جهت دادن به فعالیتهای شرکت را دارد.
مدت مدیریت اعضای هیئت مدیره ۲ سال میباشد و وظایفی از قبیل اداره امور کلی شرکت، ارائه گزارشهای مالی، انجام معاملات، دعوت از سهامداران برای جلسات مجمع را بر عهده دارند. این در حالی است که موضوع فعالیت اعضای هیات رئیسه تنها محدود به جلسه و دستور آن خواهد بود.
مدیر عامل میتواند در جلسات هیئت مدیره بدون حق رای،شرکت کند. در صورتی که از طرف رئیس هیئت مدیره اجازه داشته باشد، نیز در صورت لزوم در مواقع اضطراری، میتواند هیئت مدیره را برای تشکیل جلسه دعوت نماید.
تفاوت مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره
رئیس هیئتمدیره (Chairman) و مدیرعامل (Chief Executive Officer: CEO) دو جایگاه متفاوت در ساختار حاکمیت شرکتی هستند که هر یک مسئولیتهای خاصی بر عهده دارند. رئیس هیئتمدیره وظیفه هدایت جلسات هیئتمدیره، ایجاد هماهنگی میان اعضا و نظارت بر تصمیمگیریهای کلان سازمان را بر عهده دارد، در حالی که مدیرعامل مسئول اداره امور اجرایی و اجرای راهبردها و سیاستهای مصوب هیئتمدیره است.
به بیان دیگر، هیئتمدیره جهتگیری و سیاستهای کلان سازمان را تعیین میکند و مدیرعامل مسئول تحقق آنها در عمل است. در بسیاری از شرکتهای پیشرو، این دو سمت از یکدیگر تفکیک میشوند تا شفافیت، پاسخگویی و نظارت موثر بر عملکرد مدیریت تقویت شود.
هرچند در برخی سازمانها ممکن است هر دو مسئولیت به یک فرد واگذار شود، اما تفکیک این دو جایگاه معمولاً به بهبود حاکمیت شرکتی، کاهش تعارض منافع و ارتقای نظام کنترل و نظارت کمک میکند. به همین دلیل، رئیس هیئتمدیره بیشتر نقشی راهبردی و نظارتی دارد، در حالی که مدیرعامل بر مدیریت اجرایی و عملیات روزمره سازمان متمرکز است.
سخن پایانی
مدیرعامل به عنوان عالیترین مقام اجرایی سازمان، نقشی تعیینکننده در هدایت منابع، اجرای راهبردها و تحقق اهداف سازمان بر عهده دارد. موفقیت سازمان تنها به اختیارات مدیرعامل وابسته نیست، بلکه به توانایی وی در رهبری کارکنان، تصمیمگیری اثربخش، ایجاد هماهنگی و بهرهگیری مناسب از ظرفیتهای سازمان بستگی دارد. مدیرعامل موفق علاوه بر مدیریت عملیات روزمره، چشماندازی روشن برای آینده ترسیم کرده و سازمان را در مسیر رشد، نوآوری و پایداری هدایت میکند. از اینرو، جایگاه مدیرعامل را میتوان نقطه اتصال میان راهبردهای کلان سازمان و اجرای عملی آنها دانست.
منبع: کتاب تئوری سازمان دکتری مدیریت
سوالات متداول
در بسیاری از شرکتها، مدیرعامل معادل مدیر ارشد اجرایی (CEO) در نظر گرفته میشود و بالاترین مقام اجرایی سازمان محسوب میگردد. مدیرعامل مسئول اداره امور روزمره، اجرای راهبردها و تحقق اهداف سازمان است. با این حال، در برخی شرکتهای بزرگ بینالمللی ممکن است میان عنوان مدیرعامل و مدیر ارشد اجرایی تفاوتهایی در سطح مسئولیت یا ساختار سازمانی وجود داشته باشد.
مدیرعامل بالاترین مقام اجرایی یک شرکت یا بنگاه اقتصادی است و مسئولیت هدایت کل سازمان را بر عهده دارد. در مقابل، مدیرکل معمولاً مسئول اداره یک واحد، اداره، سازمان دولتی یا بخشی از یک مجموعه بزرگتر است. به همین دلیل، دامنه اختیارات و مسئولیتهای مدیرعامل معمولاً گستردهتر از مدیرکل بوده و بیشتر بر تصمیمگیریهای راهبردی متمرکز است.
در ساختار حاکمیت شرکتی، هیئتمدیره از جایگاه بالاتری نسبت به مدیرعامل برخوردار است. هیئتمدیره سیاستها و راهبردهای کلان سازمان را تعیین کرده و بر عملکرد مدیرعامل نظارت میکند. مدیرعامل نیز مسئول اجرای مصوبات و راهبردهای تصویبشده توسط هیئتمدیره است. از اینرو، مدیرعامل معمولاً به هیئتمدیره پاسخگو بوده و تحت نظارت آن فعالیت میکند.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
