مدیر کل (General Manager) یکی از عالیترین سطوح مدیریتی در سازمان است که مسئول هدایت، هماهنگی و نظارت بر فعالیتهای کلان سازمانی میباشد. این جایگاه نقش مهمی در تصمیمگیری، برنامهریزی، رهبری کارکنان و تحقق اهداف سازمان دارد و از ارکان اصلی مدیریت در سازمانهای دولتی و خصوصی بهشمار میآید. در این مقاله، مفهوم مدیر کل، وظایف، اختیارات، مهارتها، تفاوت آن با مدیرعامل و جایگاه آن در ساختار سازمانی بررسی خواهد شد.
مدیر کل کیست؟
مدیر کل مسئول کلیه امور و عملیات سازمانی است که باید نسبت به هزینهها و درآمدهای سازمان پاسخگو باشد. در واقع مدیر کل به مدیر اجرایی اطلاق میگردد، که مسئولیت اصلی آن، مدیریت مستقیم بر منابع درآمد و هزینههای شرکت میباشد. عناصر مربوط به این دو عامل، در فهرستی تحت عنوان صورت سود و زیان، درج میشوند.
این فرد معمولاً وظیفه نظارت بر کلیه زیرمجموعههای دو بخش بازاریابی و فروش را برعهده دارد. همچنین بهطور روزانه عملیات حوزه کسبوکار شرکت را مدیریت میکند و دستورهای لازم را به کارکنان بخش کسبوکار، انتقال میدهد.
در اغلب شرکتها، مدیر کل مسئولیت برنامهریزی استراتژیک شرکت را نیز برعهده دارد. از دیگر وظایف این مدیران میتوان به تفویض اختیارها، هماهنگی و سازماندهی نیروی انسانی اشاره کرد. همچنین تصمیمگیری برای رسیدن به نتایج مطلوب، با هدف کسب سود برای سازمان نیز از وظایف اوست.
در بعضی از شرکتها، بسته به نوع فعالیت شرکت، گاهی مدیر ارشد مالی یا مدیر عملیات، به عنوان مدیر کل شرکت فعالیت میکنند. در بسیاری از شرکتهای بزرگ، مدیر کل شرکت، معاون مدیر عامل نیز محسوب میشود.
تفاوت مدیر کل و مدیر عامل
مدیرعامل (Chief Executive Officer / CEO) بالاترین مقام اجرایی شرکت است و مسئول هدایت کلان، سیاستگذاری راهبردی و پاسخگویی در برابر هیئتمدیره و سهامداران میباشد.
در مقابل، مدیر کل (General Manager / GM) معمولا مسئول اداره یک واحد، شعبه، بخش یا مجموعه عملیاتی مشخص در سازمان است و بیشتر بر اجرای امور، هماهنگی فعالیتها و مدیریت روزمره تمرکز دارد.
در بسیاری از شرکتها، مدیرعامل در رأس هرم مدیریتی قرار دارد و مدیران کل زیر نظر او فعالیت میکنند. مدیرعامل بیشتر نقش راهبردی و تصمیمگیری کلان دارد، در حالی که مدیر کل نقش اجرایی و عملیاتی پررنگتری ایفا میکند. همچنین مدیرعامل معمولا نماینده رسمی شرکت در تعاملات بیرونی، قراردادهای کلان و تصمیمات نهایی سازمان است، اما مدیر کل بیشتر مسئول تحقق اهداف تعیینشده در حوزه مدیریتی خود میباشد.
وظایف مدیر کل
وظایف یک مدیر کل بسیار گسترده است، با این حال، برخی از این وظایف بسیار متداول هستند. مانند:
- نظارت بر عملکردها و فرآیندهای روزانه کسبوکار
- اطمینان از طراحی و اجرای صحیح استراتژی از پیش طراحی شده برای رشد کسبوکار
- هماهنگی برای پیشرفت در جهت تحقق اهداف کلیدی سازمان و گزارشگیری مستقیم به منظور نظارت بهتر
- مدیریت مستقیم مدیران اجرایی کسبوکار
- اطمینان از توسعه برنامههای تاکتیکی برای دنبال کردن اهداف کسبوکار
- اطمینان از تحویل کامل پروژه و ارائه درست به مشتریان چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی
مشارکت در پروژههای کلیدی - نظارت بر برنامههای کلیدی استخدام و پیشرفت و توسعه استعدادها
- برآورد و تصمیمگیری در خصوص سرمایهگذاری در تجهیزات، زیرساختها و …
- انتقال استراتژی و فرهنگ سازمانی به کارمندان سازمان
- گزارش نتایج تلاشها به اعضای هیئت مدیره
- مشارکت با اعضای هیئت مدیره در برنامهریزی در جهت استراتژی سازمان
نقش مدیر کل در سازمان، نقش مهمی است. این فرد باید در خصوص تمام فعالیتهای اجرایی در سازمان و خصوصاً ثمرات اقتصادی که یک کسبوکار از خود به جا میگذارد در برابر رئیس و سهامداران و اعضای هیئت مدیره پاسخگو باشد. با وجود دایره اختیارات بسیار گستردهای که دارد، باید تمام تصمیمات او قابل توجیه و دقیق باشد. بنابراین همه چالشهای پیشروی یک کسبوکار در برابر مدیران کل قرار دارد. علاوه بر آن نیز باید چالش گزارشدهی به هیئت مدیره را نیز بر عهده داشته باشد.
شیوه انتخاب مدیر کل
انتخاب مدیر کل معمولا بر پایه ترکیبی از شایستگیهای مدیریتی، تجربه اجرایی، توان رهبری، دانش تخصصی و مهارت تصمیمگیری انجام میشود. در سازمانهای دولتی، این انتخاب اغلب توسط مقامات بالادستی، هیئت امنا یا نهادهای حاکمیتی صورت میگیرد، در حالی که در شرکتهای خصوصی معمولا هیئتمدیره یا مدیرعامل نقش اصلی را در انتصاب این مدیران ایفا میکنند.
سابقه مدیریتی، توانایی برنامهریزی، مهارت ارتباطی، شناخت محیط کسبوکار و قدرت هماهنگی میان واحدهای سازمانی از مهمترین معیارهای انتخاب مدیر کل بهشمار میآیند. در برخی سازمانها نیز فرآیند ارزیابی عملکرد، مصاحبه تخصصی و بررسی شایستگیهای حرفهای برای انتخاب افراد واجد صلاحیت مورد استفاده قرار میگیرد.
در سازمانهای بزرگتر، معمولاً مدیران کل سالها در مشاغل مختلف کار کردهاند. آنها در حوزههای مختلف تخصصی حداقلی کسب کرده و کار کشته میشوند. در نهایت بتوانند مهارتهای مدیریتی لازم برای نقش خود به دست آورند. مدیران کل در اغلب اوقات تجربیاتی طولانی در صنعت مورد نظر دارند و اگر سابقه کار در سازمانهایی بزرگتر نداشته باشند، قطعاً سالهایی طولانی برای یک یا چند مجموعه رقیب کار کردهاند.
سخن پایانی
مدیر کل یکی از ارکان اصلی مدیریت اجرایی در سازمانها بهشمار میآید و نقش مهمی در هماهنگی فعالیتها، تحقق اهداف و هدایت منابع سازمانی دارد. اثربخشی این جایگاه تا حد زیادی به شایستگیهای مدیریتی، توان رهبری، مهارت تصمیمگیری و قدرت ایجاد هماهنگی میان بخشهای مختلف وابسته است. در محیطهای پیچیده و رقابتی امروز، این مدیران باید افزون بر دانش تخصصی، از توانایی سازگاری با تغییرات، مدیریت منابع و تعامل موثر با کارکنان و ذینفعان برخوردار باشند. از اینرو، انتخاب و بهکارگیری مدیران توانمند میتواند نقش تعیینکنندهای در موفقیت و پایداری سازمان ایفا کند.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
