پیشرفت شغلی زنان به سازوکارهایی اشاره دارد که حرکت در مسیر سلسلهمراتبی عمودی و رسیدن به بالای هرم سازمانی را برای بانوان میسر میکند. بیشتر مطالعات در این حوزه بر موانع ارتقای شغلی بانوان در سازمان تمرکز دارند. اما این بحث به موانع منحصر نمیشود و باید عوامل موثر بر ارتقای شغلی زنان نیز بررسی شود. در این مقاله کوشش میشود تا «پیشرفت شغلی زنان» در سازمان مورد بررسی و واکاوی قرار گیرد.
تعریف پیشرفت شغلی زنان
پیشرفت شغلی زنان (Women’s Career Advancement) به فرایند ارتقای جایگاه حرفهای زنان از طریق دستیابی به مسئولیتهای بالاتر، افزایش اختیارات، بهبود وضعیت درآمدی، توسعه شایستگیها و کسب فرصتهای برابر برای تصدی مشاغل مدیریتی و تخصصی اشاره دارد.
این مفهوم علاوه بر ارتقای سلسلهمراتب سازمانی، توسعه قابلیتهای فردی، دسترسی عادلانه به فرصتهای رشد و مشارکت مؤثر در تصمیمگیریهای سازمانی را نیز در بر میگیرد. از اینرو، پیشرفت شغلی زنان یکی از شاخصهای مهم عدالت سازمانی، شایستهسالاری و مدیریت سرمایه انسانی محسوب میشود.
توسعه مسیر پیشرفت شغلی زنان به فرصتهایی اطلاق میشود که سازمان برای بانوان به منظور رسیدن به سطوح بالا و مدیریت زنان فراهم میآورد. گام نخست آن است که نابرابری جنسیتی در اشتغال زنان حذف شود سپس توانمندسازی زنان در سازمان با جدیت پیگیری شود.
بیان مسئله پیشرفت شغلی زنان
با وجود افزایش سطح تحصیلات، مهارتهای تخصصی و مشارکت زنان در بازار کار، دستیابی آنان به فرصتهای برابر برای پیشرفت شغلی همچنان با چالشهای متعددی مواجه است. پژوهشها نشان میدهد زنان در بسیاری از سازمانها نسبت به مردان با احتمال کمتری به سطوح مدیریتی و راهبردی دست مییابند و مسیر ارتقای آنان تحت تأثیر عوامل فردی، سازمانی، فرهنگی و نهادی قرار دارد.
پدیدههایی مانند سقف شیشهای، تبعیض جنسیتی، محدودیت دسترسی به شبکههای حرفهای، کلیشههای جنسیتی، تعارض نقشهای خانوادگی و شغلی و نابرابری در فرصتهای توسعه حرفهای از مهمترین موانع پیشرفت شغلی زنان به شمار میروند. ازاینرو، شناسایی عوامل مؤثر بر پیشرفت شغلی زنان و طراحی راهکارهای مبتنی بر شایستهسالاری و فرصتهای برابر، یکی از موضوعات اساسی در مدیریت منابع انسانی و رفتار سازمانی است.
رویه غالب در مطالعات انجام شده توسط پژوهشگران نخست ناظر بر موانع اشتغال زنان است. پس از این مرحله عمده تمرکز بر موانع پیشرفت شغلی زنان میباشد که در مباحثی مانند سقف شیشهای به آن پرداخته میشود. با این وجود باید در نظر داشت بحث پیرامون موانع و مشکلات راهگشا نیست. باید با رویکردی آیندهنگر عوامل موثر بر پیشرفت و ارتقای شغلی بانوان شناسایی شود. با شناخت صحیح از توانمندیهای زنان میتوان روایی برابری در دستیابی به عرصه مدیریت ارشد سازمان فارغ از جنسیت را محقق ساخت.
عوامل موثر بر پیشرفت شغلی زنان
عوامل اصلی پیشرفت شغلی زنان در شش محور اصلی قابل بررسی است:
- فردی
- خانوادگی
- سازمانی
- اقتصادی
- اجتماعی
- فرهنگی
برنامهریزی مسیر پیشرفت شغلی شامل چهار مرحله خودسنجی، بررسی واقعیت، هدفگذاری و برنامه عملیاتی است:
خودسنجی: در این مرحله شما باید به کمک آزمونهای روانشناختی و مهارتی، شخصیت، علایق، ارزشها، دانش و مهارت خود را تعیین کنید. باید جایگاه فعلی خود در سازمان را تعریف و جایگاهی که در آینده تمایل به کسب آن هستید، مشخص کنید. برای این مرحله حتما آزمون لنگرگاه شغلی را انجاد دهید. برای انجام این آزمون به اینجا مراجعه کنید.
بررسی واقعیت: در این مرحله اقدام به گردآوری اطلاعات برای تأیید نتایج مرحله قبل میشود. برای تأیید اطلاعات در ارتباط با جایگاه فعلی و تعیین نقاط قوت و ضعف میتوانید با سرپرستان و همکاران خود صحبت کنید. در رابطه با جایگاه آینده هم میتوانید بازار کار خارج را بررسی و همچنین با متصدی شغلی که در آینده تمایل به تصدی آن دارید، صحبت کند.
هدفگذاری: در این مرحله، چشمانداز مطلوب خود را ترسیم و ملزومات رسیدن به آن را تعیین کنید.
برنامه عملیاتی: در برنامه عملیاتی چگونگی رسیدن به اهداف مورد نظر به صورت عملیاتی تعریف میشود. برای مثال اگر قصد دارید در آینده مدیر منابع انسانی شوید، برای هر قسمت از اهداف مورد نظر خود ،برنامه عملیاتی مشخصی تدوین کنید.
سخن پایانی
پیشرفت شغلی زنان فرایندی است که در آن رده شغلی بانوان در سازمان بهبود مییابد. این بهبود شامل حرکت در سلسلهمراتب سازمانی با وظایف، فعالیتها و ارتباطات جدید همراه است. ارتقای شغلی میتواند به عنوان تلاش توسط سازمانی که هدف آن توسعه و غنیسازی سرمایه انسانی زنان میباشد، تعریف شود. از دیدگاه شرکت، عدم تشویق بانوان به شغل خود، میتواند باعث کمبود کارمندان برای پر کردن موقعیتهای شغلی باز، تعهد پایین کارمندان و استفاده نامناسب از پول اختصاص یافته به برنامه آموزشی منجر شود.
منبع: ریوز، مارتا. کتاب مدیریت زنان. لندن: روتلج.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
