نمونهگیری تصادفی ساده (Simple Random Sampling) روشی احتمالی است که در آن همه اعضای جامعه آماری شانس برابر و مستقل برای انتخاب شدن دارند. این روش از بنیادیترین شیوههای نمونهگیری در پژوهشهای کمی مدیریت است و بیشترین سطح تعمیمپذیری آماری را فراهم میکند. در این مقاله، مبانی نمونهگیری تصادفی ساده، شرایط کاربرد، مزایا و محدودیتهای آن در پژوهشهای مدیریتی بررسی خواهد شد.
تعریف نمونهگیری تصادفی ساده
نمونهگیری تصادفی ساده یکی از روشهای نمونهگیری آماری است که افراد جامعه شانس برابری برای انتخاب شدن دارند. در این روش هر یک از عناصر جامعه آماری مورد نظر برای انتخاب شدن، شانس مساوی دارند.
در این روش، انتخاب نمونه از فهرست کامل و شمارهگذاریشده جامعه آماری و بهصورت تصادفی انجام میشود تا اصل برابری احتمال رعایت گردد. همچنین این روش زمانی مناسب است که جامعه آماری از نظر ویژگی مورد بررسی همگن باشد و حجم نمونه نسبتا بزرگ در نظر گرفته شود.
نمونهگیری تصادفی ساده به دلیل سادگی اجرا و قابلیت تعمیم بالا، بهطور گسترده در پژوهشهای توصیفی، زمینهیاب، همبستگی و علّی مورد استفاده قرار میگیرد. در بسیاری مطالعات از این روش همراه با دیگر روشهای نمونهگیری استفاده میشود.
انواع روشهای نمونهگیری تصادفی
براى انتخاب افراد نمونه از جامعه با روش نمونهگیری تصادفی سه راهکار وجود دارد که پژوهشگر مىتواند به دلخواه یکى از آنها را انتخاب کند:
- استفاده از قرعهکشی
- استفاده از جدول اعداد تصادفى
- استفاده از روش منظم یا سیستماتیک
لازم به توضیح است «روش منظم یا سیستماتیک» از نظر طبقهبندی کلاسیک، یک روش نمونهگیری مستقل محسوب میشود، اما در عمل میتواند بهعنوان شیوه اجرای انتخاب تصادفی پس از تصادفیسازی نقطه شروع به کار رود.
استفاده از قرعهکشی
در روش قرعهکشی، تمامی واحدهای جامعه آماری پس از شمارهگذاری یا نامگذاری، بهطور کامل در فرآیند انتخاب تصادفی وارد میشوند و انتخاب نمونه بدون هیچگونه ترجیح یا الگوی از پیش تعیینشده انجام میگیرد. این روش بیشترین شباهت را به مفهوم شهودی تصادف دارد و بهویژه در جوامع کوچک و محدود که فهرست کامل واحدها در دسترس است، کاربرد دارد. شفافیت و سادگی، مهمترین ویژگی این شیوه محسوب میشود.
مثال عملی:
فرض کنید جامعه آماری شامل ۵۰ کارمند یک واحد سازمانی است و پژوهشگر قصد دارد ۱۰ نفر را بهعنوان نمونه انتخاب کند. نام یا شماره همه کارکنان روی برگههای یکسان نوشته شده، درون ظرفی ریخته میشود و ۱۰ برگه بهصورت تصادفی خارج میگردد. افراد انتخابشده، نمونه پژوهش را تشکیل میدهند.
استفاده از جدول اعداد تصادفی
در این روش، پس از تهیه فهرست کامل و شمارهگذاری واحدهای جامعه آماری، انتخاب نمونه با استفاده از جدول اعداد تصادفی صورت میگیرد. جدول اعداد تصادفی مجموعهای از اعداد بدون الگوی قابل پیشبینی است که امکان انتخاب کاملا تصادفی را فراهم میکند. این روش نسبت به قرعهکشی دقت و قابلیت بازتولید بالاتری دارد و در پژوهشهای دانشگاهی کاربرد گستردهتری دارد.
مثال عملی:
اگر جامعه آماری شامل ۱۲۰ دانشجو باشد و هر دانشجو از ۱ تا ۱۲۰ شمارهگذاری شود، پژوهشگر میتواند با مراجعه به جدول اعداد تصادفی، اعداد دو یا سهرقمی را استخراج کرده و هر عدد منطبق با دامنه جامعه را بهعنوان عضو نمونه انتخاب کند. این فرآیند تا تکمیل حجم نمونه ادامه مییابد.
استفاده از روش منظم (سیستماتیک)
در روش نمونهگیری منظم، ابتدا حجم جامعه بر حجم نمونه تقسیم میشود تا فاصله انتخاب (k) بهدست آید. سپس پس از انتخاب تصادفی یک نقطه شروع، واحدهای نمونه با فاصله ثابت از فهرست جامعه انتخاب میشوند. این روش زمانی معتبر است که فهرست جامعه فاقد نظم یا الگوی دورهای مرتبط با متغیر پژوهش باشد و از نظر اجرایی نسبت به روشهای دیگر سادهتر و سریعتر است.
مثال عملی:
فرض کنید فهرست جامعه شامل ۲۰۰ پرونده مشتریان یک شرکت باشد و حجم نمونه ۲۰ نفر تعیین شده باشد؛ در این حالت k برابر ۱۰ خواهد بود. اگر نقطه شروع بهصورت تصادفی عدد ۴ انتخاب شود، پروندههای ۴، ۱۴، ۲۴، ۳۴ و به همین ترتیب تا تکمیل نمونه انتخاب خواهند شد.
سخن پایانی
نمونهگیری تصادفی ساده مرسومترین روش نمونهگیری احتمالی است. چنانچه حجم جامعه محدود و همگن باشد استفاده از این روش بسیار کارآمد است چرا که به همه آحاد جامعه شانس برابری برای انتخاب میدهد. اگر جامعه بزرگ باشد و با روش نمونهگیری طبقهای به صورت طبقات همگان تبدیل شود بازهم باید با روش تصادفی در هر طبقه اقدام به نمونهگیری کرد. اگر جامعه بسیار بزرگ باشد و با روش نمونهگیری خوشهای به خوشههایی از درون ناهمگن و از برون همگن تقسیم شود در نهایت در هر خوشه بازهم باید از این روش برای نمونهگیری استفاده کرد.
منبع: حبیبی، آرش. روش پژوهش پیشرفته. تهران: پارسمدیر.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
