مدیریت دانش شخصی (PKM) فرایندی است که فرد برای گردآوری، ذخیره، بازیابی و بکارگیری اطلاعات جهت انجام امور روزانهاش استفاده میکند. این حوزه از مدیریت دانش در سطح افراد مورد بحث قرار میگیرد. در سالهای اخیر این دانش و اطلاعات در سطح فردی هم در عرصه علمی و هم علمی مورد توجه قرار گرفتهاست. نظر به اهمیت موضوع در این مقاله «مدیریت دانش شخصی»، مفهومسازی و تعریف خواهد شد.
مبانی نظری مدیریت دانش شخصی
ریشههای نظری مدیریت دانش شخصی (Personal Knowledge Management) را میتوان در مدیریت دانش، یادگیری فردی، سواد اطلاعاتی و مدیریت اطلاعات فردی جستجو کرد. با گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات و تحول دیجیتال، حجم اطلاعات در دسترس افراد به شدت افزایش یافت. بنابراین نیاز به مدیریت نظاممند اطلاعات فردی بیش از گذشته احساس شد. از این رو مدیریت دانش شخصی به عنوان رویکردی برای ساماندهی دانش فردی و افزایش اثربخشی یادگیری مطرح گردید.
این مفهوم توسط فراند (Jason Frand) و هیکسون (Carol Hixon) در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ مطرح شد. در سالهای بعد، مفهوم مدیریت دانش شخصی با ظهور وب، شبکههای اجتماعی، رایانش ابری و ابزارهای یادداشتبرداری دیجیتال گسترش یافت و به یکی از موضوعات مهم در حوزه یادگیری و بهرهوری فردی تبدیل شد.
پاول دورسی (Paul Dorsey) نیز از نخستین پژوهشگرانی بود که چارچوبها و مهارتهای مدیریت دانش شخصی را توسعه داد. بیشتر پژوهشها و رویههای مدیریت دانایی بر سطح سازمانی تمرکز دارند. در بسیاری از سازمانها نیز نقش نیروی انسانی در فرایند مدیریت دانش مورد غفلت قرا میگیرد.
کلیات و ابعاد بلوغ مدیریت دانش در اینجا نیز مصداق دارد با این تفاوت که ملاحظات ویژهای در نظر گرفته میشود. در حالی که اطلاعات فرد، عمدتاً در ذهن و مغز وی قرار دارد. دانش ذاتاً به گونهای است که مدیریت آن تنها باید توسط خود شخص صورت گیرد. بنابراین باید به این حوزه مهم در قلمرو سازمانی از دیدگاه فردی و شخصی نیز پرداخته شود.
تعریف مدیریت دانش شخصی
مدیریت دانش شخصی برگردان پارسی است. این مفهوم ناظر بر یک چارچوب ذهنی برای سازماندهی و تلفیق اطلاعاتی است که ما، به عنوان افراد، احساس میکنیم مهم هستند، تا جایی که بخشی از پایه دانش شخصی ما شوند. این چارچوبی است برای تغییر شکل آنچه میتواند قسمتهای تصادفی اطلاعات باشد. در این صورت اطلاعات تصادفی به چیزی که میتواند به طور سازمان یافته به کار گرفته شود، تبدیل میشود. به این ترتیب دانش شخصی افراد گسترش پیدا خواد کرد.
مدیریت دانش شخصی، سیستمی است که توسط افراد برای استفاده شخصیشان طراحی شده است. و چارچوبی مفهومی برای سازماندهی و یکپارچهسازی اطلاعات مهمی است که بخشی از دانش شخصی افراد میباشد. و استراتژی برای ادغام و یکپارچهسازی اطلاعات پراکنده برای تولید دانش شخصی سیستماتیک میباشد.
مدیریت دانش، به مجموعهای از فعالیتهای سازمانی در خلق، کسب، توزیع دانستهها و ارتقای به اشتراکگذاری دانش در داخل سازمان و محیط پیرامون آن اشاره دارد. به عبارت دیگر مدیریت دانش، مدیریت سازمان یافته و نظاممند دانش سازمانی است که شامل فرایندهای تولید، گردآوری، سازماندهی، ذخیرهسازی، انتشار، استفاده و به کارگیری دانش برای تولید ارزش کاری و ایجاد سود رقابتی میباشد.
ابعاد مدیریت دانش شخصی
عوامل مختلفی چون ویژگیهای روانشناختی، اراده، انگیزه، و هوش هیجانی فرد نقش بسیار مهمی در مدیریت دانش شخصی فرد ایفا میکنند. بنابراین، سازمانها برای رسیدن به اهدافشان باید به حضور عامل انسانی در فرایند مدیریت دانش توجه کنند.
ابعاد مدیریت دانش شخصی
تولید و خلق دانش
این مؤلفه به توانایی اشخاص در بسط ایدهها، خلق واقعیتها و معناهای جدید و راهحلهای نوین و مفید اشاره میکند. شکلگیری دانش، فرایندی بیپایان است که شامل خلق اندیشههای جدید، شناخت الگوهای تازه است.
ذخیره دانش
پس از ایجاد دانش باید شیوهای برای ذخیره آن در نظر گرفته شود. در حقیقت ذخیره دانش، پیش زمینه لازم برای انتقال و تبادل دانش است. خیره و ثبت دانش در قالب اسناد، پوشهها و مانند اینها پیش قابلیت لازم برای انتقال و تبادل آن را فراهم میکند.
سازماندهی دانش
سازماندهی دانش، فرایند محافظت، دسترسی به موقع، استفاده مجدد و به هنگامسازی مداوم دانش در سازمان میباشد. این مرحله به ذخیره، ثبت، ضبط و نگهداری دانش در شکل و یا چارچوبی اشاره دارد که پیوستگی اجزای آن را حفظ کند و توسط کارکنان سازمان قابلیت بازیابی و استفاده داشته باشد.
تسهیم و انتشار دانش
تسهیم دانش اشاره به شیوه توزیع و گسترش کانالهای دانش در بین افراد اشاره دارد. تبادل دانش عبارت است از حرکت و پخش دانش بین افراد و پایگاههای دانش به طور مکانیزه و غیر مکانیزه و به صورت دو سویه. در حقیقت بخش عمدهای از موفقیت مدیریت دانش به تبادل صحیح دانش بستگی دارد
کاربرد دانش
به بکارگیری دانش، در محل مناسب خود اشاره دارد. کاربرد دانش به این مفهوم است که دانش و اندیشه، بدون جهتگیری و تعصب میتواند بسیار مفید باشد. بنابراین حتی اگر منبع اطلاعات کارکنان عملیاتی باشند، بازهم میتواند در سازمان استفاده شود.
سخن پایانی
مدیریت دانش شخصی، مجموعهای از فرایندها است که یک فرد برای جمعآوری، طبقهبندی، ذخیره، جستجو، بازیابی و اشتراک دانش در فعالیتهای روزانه استفاده میکند. به عبارت دیگر مسیری است که در این پروسه پشتیبانی از فعالیتهای کاری طی میشود. این فرایندپاسخی است به این ایده که کارکنان دانشی به طور فزاینده نیازمند به مسئولیت پذیری برای رشد و یادگیری هستند. این رویکرد برخلاف نگاه سنتی بالابهپایین در مدیریت دانش، نگاهی از پایین به بالا دارد. اگر عامل انسانی نتواند اطلاعات فردی را مدیریت کند خسارتهای زیادی را به سازمان وارد میکند. این رویکرد به صورت کسب، سازماندهی، اشتراک، توسعه و استفاده بهینه و مطلوب از دانش شخصی در راستای ارتقای شایستگیهای حرفهای و موفقیت در عرصه زندگی و کار تعریف میشود.
دانلود پرسشنامه مدیریت دانش شخصی
منبع: داونپورت، توماس؛ و پروساک، لارنس. کتاب دانش در عمل. بوستون: انتشارات هاروارد.
نگارنده: پشتیبانی پارسمدیر | 
