بلوغ مدیریت دانش

بلوغ مدیریت دانش (KM maturity) نشان می‌دهد تا چه میزان سازمان در گردآوری، خلق، ذخیره، تسهیم، بازیابی و بکارگیری دانش موفق عمل کرده است. نظر به اهمیت موضوع مدیریت دانش در اقتصاد دانش بنیان امروزی بسیاری از سازمان‌ها، اصول این رویکرد را پیاده‌سازی کرده‌اند. میزان موفقیت سازمان‌ها در دستیابی به این اصول در میزان بلوغ آن قابل ردیابی است. در این مقاله کوشش شده است تا انواع مدل‌های بلوغ مدیریت دانش و بررسی و تشریح شود.

تعریف بلوغ مدیریت دانش

بلوغ مدیریت دانش به میزان توسعه‌یافتگی و توانمندی سازمان در مدیریت نظام‌مند دارایی‌های دانشی اشاره دارد. مفهوم بلوغ بیانگر حرکت تدریجی سازمان از مراحل ابتدایی و پراکنده مدیریت دانش به سطوح پیشرفته، یکپارچه و بهینه است. در این راستا، مدل‌های بلوغ مدیریت دانش چارچوبی برای ارزیابی وضعیت موجود، شناسایی نقاط ضعف و تعیین مسیر بهبود فرایندهای دانشی فراهم می‌کنند.

ارزیابی بلوغ مدیریت دانش به سازمان‌ها کمک می‌کند تا میزان اثربخشی فعالیت‌های مرتبط با خلق، ذخیره‌سازی، تسهیم و به‌کارگیری دانش را اندازه‌گیری کنند. این ارزیابی معمولاً بر اساس سطوح مشخصی انجام می‌شود که هر سطح بیانگر درجه‌ای از توسعه قابلیت‌های دانشی سازمان است. همچنین نتایج حاصل از ارزیابی بلوغ، مدیران را در تصمیم‌گیری، تخصیص منابع و برنامه‌ریزی برای ارتقای مدیریت دانش یاری می‌دهد.

به طور کلی، مدل‌های بلوغ مدیریت دانش علاوه بر تعیین جایگاه فعلی سازمان، راهکارهایی برای بهبود مستمر فرایندهای دانشی ارائه می‌کنند و زمینه دستیابی به یادگیری سازمانی، نوآوری و مزیت رقابتی پایدار را فراهم می‌سازند.

اهمیت بلوغ مدیریت دانش

ارزیابی بلوغ مدیریت دانش به سازمان‌ها فرصتی برای برنامه‌ریزی و ایجاد نقشه‌راه ارائه می‌کند. این ارزیابی بر اساس شناخت نقاط قوت، ضعف، چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی خود می‌دهد. به‌طور کلی پنج مزیت برتر ارزیابی بلوغ مدیریت دانش برای سازمان‌ها عبارتند از:

• کمک به درک سیستماتیک از موقعیت کنونی سازمان
• درک موانع اشتراک و حفظ دانش در سازمان
• اجماع در مقصد نهایی به اشتراک‌گذاری دانش مورد نظر سازمان
• شناخت اقدامات و فرآیندهایی با بیشترین اثربخشی و کارایی در سازمان
• تهیه نقشه راه و خط‌مشی در راستای تحقق اهداف اشتراک دانش در سازمان
• ملموس کردن نتایج مدیریت دانش
• ارائه راهی برای انتقال ارزش‌های مدیریت دانش به مدیران و ذی‌نفعان کلیدی

ابعاد و سبک‌های مدیریت دانش توسط اکثر سازمان‌ها در شرف پذیرش قرار دارد. اجرای مدیریت دانش در شرکت‌ها و سازمان‌ها در واقع یک تغییر سازمانی اساسی می‌باشد. این تغییرات نیازمند دگرگونی و تغییر شکل در فرهنگ سازمانی، فرایندها، اولویت‌های راهبردی و اعتقادات در بین کارکنان می‌باشد. در همین راستا تحقیقاتی به منظور تبیین و تفسیر ابعاد و سبک‌های مدیریت دانش و تاثیر آن بـر اثربخشی سازمانی انجام شده است.

انواع مدل‌های بلوغ مدیریت دانش

در سال‌های اخیر، مدل‌های مدیریت دانش در زمینه سنجش میزان بلوغ سازمانی گسترش یافته‌اند. ارزیابی این مدل‌‌ها باید به طور مشخص و معین بررسی و هدایت شود. در همین راستا لازم است این مسئله مورد پشتیبانی مدیریت ارشد قرار گرفته و ضمن ایجاد فرهنگ سازمانی لازم به تمامی بخش‌ها اعلام گردد.

برخی از مهم‌ترین مدل‌های بلوغ مدیریت دانش عبارتند از:

• مدل قابلیت بلوغ (CMM)
• مدل بلوغ قابلیت یکپارچه شده (CMMI)
• مدل عمومی بلوغ مدیریت دانش (G-KMMM)
• مدل ارزیابی مدیریت دانش دیوید اسکیرم
• مدل بلوغ مدیریت دانش زیمنس (KMMM)
• مدل کیفیت فرآیندهای دانش (KPQM)
• مدل سازمان بهرهوری آسیایی (APO)
• مدل بلوغ مدیریت دانش مرکز بهره‌وری و کیفیت امریکا (APQC)

این مدل‌ها دارای سطوح مختلفی هستند. هر سطح با نیازمندی‌های مشخصی تعریف می‌گردد که سازمان باید در آن سطح به آنها دست یافته باشد. سطوح به ترتیب از یک سطح اولیه شروع شده و تا سطح پایانی که نشانگر درجه کمال مربوطه میباشد بالا میروند. در طی مراحل توسعه، پیشرفت مدیریت دانش در هر مرحله تنها از یک سطح به سطح بعدی امکان پذیر است. امکان پرش از روی یک سطح وجود ندارد.

مدل قابلیت بلوغ (CMM)

مدل CMM یکی از کاربردی‌ترین مدل‌های موجود در زمینه بلوغ مدیریت دانش است که توسط شرکت زمینس معرفی شد. این مدل ارزیابی عینی از سطح فعلی فعالیت‌های مدیریت دانش در سازمان را ارائه کرده و اطلاعات باارزشی در مورد اقدامات مناسب سازمان برای رسیدن به سطح بلوغ بعدی از نظر توسعه مدیریت دانش ارائه می‌کند. گام‌های مدل قابلیت بلوغ در شکل زیر ترسیم شده است:

 

این مدل توسط شرکت معتبر و پیشرو  معرفی شده است.

مقدماتی: فرآیندها آگاهانه کنترل نمی‌شوند و فعالیت‌های موفق مرتبط با دانش نتیجه رویدادهای تصادفی هستند، نه هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی.

تکرارپذیر: سازمان‌ها اهمیت مدیریت دانش را برای تکرار موفقیت‌های خود تشخیص داده‌اند و پروژه‌های آزمایشی KM به‌طور معمول وجود دارد.

تعریف شده: فعالیت‌های پایدار و عملی در قالب دستورالعمل و استاندارد در سازمان وجود دارد.

مدیریت شده: شاخص‌های بهره‌وری از KM توسط نقش‌های سازمانی و سیستم‌های مدیریت دانش فنی و اجتماعی اندازه‌گیری می‌شود.

بهینه‌سازی ‌شده: در این جایگاه کنترل استراتژیک انجام شده است. سازمان می‌تواند تکنولوژی و یا سرویس جدید ارائه دهد و ارتقاء مداوم داشته باشد.

مدل قابلیت بلوغ یکی از فراگیرترین و به نوعی الگوی بسیاری از مدل‌های بلوغ دیگر نیز می‌باشد. بیشتر مدل‌های بلوغ مدیریت دانش مانند نظیر APQC ،APO و SIEMENS برگرفته از مدل بلوغ CMMI می‌باشند.

مدل سازمان بهره‌وری آسیایی (APO)

مدل بلوغ APO یک پرسشنامه پیمایشی است که ارزیابی اولیه و سریعی از آمادگی سازمان برای پیاده‌سازی KM را نشان می‌دهد. این مدل براساس هفت معیار طبقه‌بندی شده است:

• رهبری: ارزیابی رهبری سازمان برای پاسخگویی به چالش‌ها و پایش استراتژی‌های مدیریت دانش
• فرآیند: ارزیابی نحوه استفاده دانش در مدیریت، اجرا و بهبود فرآیندهای کاری کلیدی سازمان
• کارکنان: ارزیابی سازمان در ایجاد و حفظ فرهنگ سازمانی دانش‌محور و تشویق به اشتراک دانش
• فناوری: توانایی سازمان در تهیه و ارائه راه‌حل‌های دانش‌بنیان مانند ابزارهای مشترک و سیستم‌های مدیریت محتوا
• فرآیندهای مدیریت دانش: ارزیابی سازمان در شناسایی، ایجاد، ذخیره، اشتراک و استفاده از دانش
• یادگیری و نوآوری: تعیین قابلیت سازمان در تشویق، پشتیبانی و تقویت یادگیری و نوآوری از طریق فرآیندهای دانش
• نتایج مدیریت دانش: ارزیابی سازمان در افزایش بهره‌وری، کیفیت، سودآوری.

قابلیت اطمینان از جمله ابعاد مهم در اثربخشی سازمان است. هر چه احتمال وقوع ایراد در محصول تولیدی شرکت در یک بازه زمانی محدود کمتر باشد، بیشتر می‌تواند بر میزان خرید محصول تاثیرگذار بوده و برتری برای شرکت به دنبال داشته باشد. با توجه به عدم همبستگی این بعد با مدیریت دانش به این موضوع توجه بیشتری شود. به دلیل پیگیری بهبود وضعیت سازمان در رابطه با ابعاد مذکور، پس از یک دوره زمانی مشخص، ارزیابی عوامل، مجدد انجام گیرد.

مدل بلوغ APQC

مدل بلوغ APQC نقشه راهی برای حرکت از فعالیت‌های مدیریت دانش ناپایدار و نابالغ به سوی بلوغ، رویکردهای منظم و همراستا با ضرورت‌های راهبردی کسبوکار را فراهم می‌کند. سطوح بلوغ مدیریت دانش با مراحل پیاده‌سازی یکپارچه شده‌اند به گونه‌ای که پیاده‌سازی در هر مرحله، پایه و اساسی برای موفقیت و آغاز مرحله بعد فراهم می‌کند.

صرف نظر از اینکه سازمان مدیریت دانش را شروع کرده، هدایت اولین پیاده‌سازی پروژههای پایلوت مدیریت دانش، یا ایجاد آمادگی برای احیا و تقویت رویکردها و ابزارهای مدیریت دانش به سایر حوزه‌های سازمان، باید نقشه راه با مایل‌استون‌ها و نقاط بازرسی داشته باشد.

استفاده از فکرهای جدید در بهبود اثربخشی سازمانی و تبدیل آنها به برنامه‌های عملی: برای این منظور مدیریت سازمان باید از طریق انواع فعالیت‌های ترفیعی و تشویقی موجبات ارائه فکر‌ها و ایده‌های جدید را توسط پرسنل و کارمندان خود و مشتریان فراهم نماید که می‌توان به چاپ بروشور هایی با این منظور یا نظر سنجی از آنها اشاره نمود. همچنین مدیریت شرکت باید فرصت‌های مطالعاتی لازم را برای آن عده از پرسنل مشتاق و علاقه‌مند خود فراهم نموده و از هزینه کردن در این موارد کوتاهی ننماید.

فصل دو و ادبیات پژوهش مدیریت دانش

فصل دو شامل مبانی نظری و ادبیات پژوهش مدیریت دانش به صورت فایل ورد همراه با فهرست منابع فارسی و لاتین

۱۰۰۰۰۰ تومان – خرید نهایی کردن خرید مورد به سبد خرید اضافه شد

اگر به دنبال نگارش فصل دوم پایان‌نامه یا تدوین مبانی نظری مدیریت دانش هستید، مطالعه ادبیات پژوهش این حوزه می‌تواند زمان و هزینه پژوهش را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. فایل ادبیات پژوهش مدیریت دانش شامل تعاریف، مبانی نظری، مدل‌ها، ابعاد، پیشینه پژوهش و منابع معتبر فارسی و لاتین است. این فایل می‌تواند به عنوان نقطه آغاز مناسبی برای تدوین چارچوب نظری پژوهش مورد استفاده قرار گیرد.

سخن پایانی

بلوغ مدیریت دانش بیانگر میزان توانمندی سازمان در مدیریت نظام‌مند دارایی‌های دانشی و بهره‌گیری اثربخش از آنها است. سازمان‌های بالغ نه تنها دانش را خلق، ذخیره و تسهیم می‌کنند، بلکه آن را به بخشی جدایی‌ناپذیر از تصمیم‌گیری، یادگیری و نوآوری سازمانی تبدیل می‌سازند. مدل‌های بلوغ مدیریت دانش با مشخص کردن وضعیت موجود و ترسیم مسیر بهبود، به سازمان‌ها کمک می‌کنند تا فرایندهای دانشی خود را به صورت مستمر ارتقا دهند. از این رو، دستیابی به سطوح بالاتر بلوغ مدیریت دانش می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بهره‌وری، توسعه سرمایه فکری و کسب مزیت رقابتی پایدار در سازمان‌ها باشد.

پرسشنامه بلوغ مدیریت دانش

منبع: داونپورت، توماس؛ و پروساک، لارنس. کتاب دانش در عمل. بوستون: انتشارات هاروارد.